II SA/Po 1086/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 marca 2013 r. sprawy ze skargi R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 21 maja 2012 r. R. G. złożyła w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. G. Do wniosku załączono m.in. wypis z orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 marca 2003 r., z którego wynika, iż J. G. jest osobą trwale i całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...]odmówił R. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz J. G.. Jako okoliczność uzasadniającą wydanie decyzji odmownej organ wskazał fakt, iż J. G. jest żonaty, a jego żona nie legitymuje się jakimkolwiek orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Tymczasem zgodnie z treścią art. 17 ust 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji R. G. podniosła, iż opiekuje się mężem od 4 sierpnia 2001 r., maż od wielu lat jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a rodzina męża nie ma możliwości zaopiekowania się nim, czy wspierania w jakiejś innej formie. Do odwołania R. G. dołączyła kopię orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 10 maja 2012 r., z którego to orzeczenia wynika, iż J. G. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż przedmiotowe świadczenie zostało przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej Kolegium wskazało, iż art. 17 ust. 5 zawiera wykaz negatywnych przesłanek uniemożliwiających nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśniono jednocześnie, iż powyższy przepis w przywołanej treści obowiązuje od dnia 14 października 2011 r. zgodnie z ustawą dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie Kolegium osoba będąca w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r., mogła otrzymać to świadczenie z uwagi na treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 odnoszącego się do przepisów obowiązujących, do tego dnia. Ponieważ skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 21 maja 2012 r., to przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r., do których nie odnosi się powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Skargę na powyższą decyzję wniosła R. G. podnosząc, iż nie zgadza się z nią ponieważ jej mąż jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a ona od ponad 10 lat sprawuje nad nim opiekę. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.u wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, a to z uwagi na dokonanie przez organy administracji błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych Istotą sporu w niniejszej sprawie jest zagadnienie, czy pozostawanie przez J. G.a w związku małżeńskim z R. G. uniemożliwia przyznanie tej ostatniej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem, gdy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki. Materialnoprawną podstawą wydanego rozstrzygnięcie stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, iż świadczenie pielęgnacyjne, może zostać przyznane jedynie na rzecz jednej z osób, wymienionych w powołanym powyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, o ile osoba, nad którą sprawowana jest opieka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozpoznając przedmiotową sprawę organy uznały, iż wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazuje na istnienie negatywnej przesłanki, uzasadniającej odmowę przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem przepis ten w jego aktualnym brzmieniu wyłącza możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, tylko z tego powodu, że o świadczenie ubiega się właśnie małżonek osoby wymagającej opieki. Stanowisko to uznać należy za błędne. W tym miejscu wskazać bowiem należy, iż art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada na małżonków obowiązek wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, a art. 27 tegoż kodeksu ustanawia obowiązek przyczyniania się małżonków do zaspokajania potrzeb rodziny. Obowiązki te uznać należy za mające charakter alimentacyjny, bowiem małżonkowie – jakkolwiek nie są krewnymi w rozumieniu przepisów tego kodeksu – to stanowią podstawę rodziny i obowiązani są m.in. do wzajemnej alimentacji zarówno w czasie trwania małżeństwa, jak też (w innym wówczas zakresie) po jego ustaniu. Niepodobna więc uznać, aby małżonkowie względem siebie nie mieli takich zobowiązań, jakie ciążą na nich względem innych członków rodziny. Przeto uznać trzeba, iż zobowiązania te są odpowiednikiem obowiązków alimentacyjnych uregulowanych w art. 128 i następnych kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co wyraźnie wskazuje chociażby treść art. 61 i art. 130 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji należy zatem do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjęcie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w zaskarżonej decyzji (dokonywanej w oderwaniu od pozostałych przepisów regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego) prowadzić by musiało do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Powyższe stało by także w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 2 in fine wyłączającym osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności z kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla uniknięcia takich nielogicznych wyników wykładni przedmiotowego przepisu koniecznym jest przyjęcie, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek. Odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, podkreślić należy, iż zmiana art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana nowelizacją sierpniową, w żaden sposób nie wpłynęła utratę aktualności poglądów wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. P 27/07. Nieuzasadnionym było różnicowanie przez Kolegium sytuacji prawnej podmiotów składających podania o przyznanie świadczeń rodzinnych przed bądź po dniu wejścia w życie nowelizacji sierpniowej, wobec jednoznacznej w swej treści argumentacji zaprezentowanej przez Trybunał Konstytucyjny. Prokonstytucyjna wykładnia powołanych przepisów dotyczyć bowiem winna zarówno przepisów w ich brzmieniu sprzed wejścia w życie nowelizacji sierpniowej, jak i w brzmieniu po wejściu w życie tej nowelizacji. Reasumując uznać należy, iż uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba, która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu małżonkiem, a zarazem na której ciąży wobec małżonka obowiązek o charakterze alimentacyjnym, a która nadto nie jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy jej wyjątek, o jakim mowa w pkt 2 ust. 1 art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, iż zaskarżona decyzja Kolegium jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wadliwość ta miała istotny wpływ na wynik sprawy i skutkować musiała uchyleniem obu wymienionych decyzji. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012 r. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien uwzględnić wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjętą przez Sąd w niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.) oraz przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do wszystkich przesłanek, od których ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile organ potwierdzi zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem, uniemożliwiającej podjęcie przez niego pracy zarobkowej, to nie może odmówić rzeczonego świadczenia powołując się na przesłankę pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.