II OZ 707/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1501/12 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1501/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po skutecznym złożeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego o zwolnieniu skarżącej od wpisu sądowego, oddalił wniosek skarżącej J.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2012 r., znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że oświadczenie skarżącej o jej sytuacji majątkowej jest niewiarygodne i jako takie nie może stanowić podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Dodał, że działalność gospodarcza skarżącej, skoro nadal jest przez nią kontynuowana, mimo przynoszących strat, jest jednak dla niej opłacalna. Sąd I instancji podkreślił, że fakt wykazania straty w deklaracji kierowanej do Urzędu Skarbowego nie może mieć przesądzającego znaczenia przy ocenie przesłanek dotyczących zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w tej sprawie. Wykazana strata jest bowiem wyłącznie wynikiem bilansowym. Z dokumentów natomiast przedłożonych przez skarżącą nie można ustalić, czy deklarowana strata była rezultatem nierentowności prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, czy też jest ona wynikiem znacznych wydatków (odpisów), pomniejszającym przychód. W ocenie Sadu I instancji skoro z akt sprawy wynika, że J.J. zaciągnęła szereg kredytów i umów leasingowych, w tym na zakup specjalistycznej maszyny (listopad 2011 r.) i samochodów (w styczniu 2010 r. oraz kwietniu 2012 r.), na łączną kwotę prawie 500 tyś zł - to uznać należy, że sytuacja finansowa przedsiębiorstwa skarżącej jest na tyle dobra, że finansujące skarżącą instytucje finansowe, zdecydowały się udzielić jej kredytów. To zaś dodatkowo przemawia za tym, iż zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji analizując treść umowy kredytowej zawartej przez skarżącą z I.B. w dniu 6 marca 2012 r., stwierdził, iż średniomiesięczne pełne przychody skarżącej, zweryfikowane szczegółowo przez bank w trakcie procedury udzielania kredytu - wynoszą co najmniej 35 tyś. zł. Zdaniem Sądu I instancji o możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w tej sprawie, świadczy także skala prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i związane z nią znaczne przychody finansowe. Znajdują one dodatkowe potwierdzenie w złożonych deklaracjach podatku Vat, których treść świadczy o tym, że w okresie wrzesień - listopad 2011 r. opodatkowany podatkiem Vat przychód skarżącej wynosił ponad 104 tyś. zł., zaś podatek Vat do odliczenia w listopadzie 2011 r. wynosił prawie 75 tyś. zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J.J. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia skarżąca podniosła, że postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r. została zwolniona od wpisu od skargi w części wynoszącej 2/5. Zdaniem skarżącej nie uległa zmianie jej sytuacja materialna od chwili orzekania przez Referendarza sądowego, a zatem winna ona być zwolniona z obowiązku uiszczenia co najmniej 2/5 części wpisu, czego Sąd I instancji w żaden sposób nie wykazał. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że skutki wniesienia sprzeciwu od orzeczenia Referendarza sądowego określa przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego skutkiem prawidłowego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia Referendarza sądowego z mocy ustawy. W doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego podkreśla się, że nieistotne jest w jakim zakresie strona (fachowy pełnomocnik) zaskarża zarządzenie lub postanowienie wydane przez Referendarza sądowego, bowiem orzeczenie to, w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, zawsze traci moc w całości, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu staje się od początku – w pełnych granicach – przedmiotem rozpoznania sadu ( R.Hauser. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2011. Nb 1 do art. 260, tak samo J.P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2010, Nb. 3 do art. 260). Tym samym skuteczne złożenie przez skarżącą, która co należy podkreślić korzysta w niniejszej sprawie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skutkowało utratą jego mocy. Orzeczenie to przestało niejako istnieć, a sąd miał obowiązek rozpoznać na nowo wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do meritum orzeczenia Sądu I instancji wskazać należy, że prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 p.p.s.a.). Przewidziana możliwość przyznania prawa pomocy może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji. Nie można bowiem przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika w sposób jednoznaczny aby skarżąca nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez stronę skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. (por. post. NSA z 25 września 2012 r., sygn. akt I GZ 228/12). Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Podkreślić należy, iż osoba prowadząca działalność gospodarczą wnosząc skargę w związku z jej prowadzeniem musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z tą działalnością w tym także kosztów udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów skarżącej spółki, nie pozwala przyjąć, aby spółka była pozbawiona środków finansowych. Aczkolwiek działalność gospodarcza przynosiła spółce w ostatnich latach straty, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia.