I OZ 267/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janina Antosiewicz po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 504/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 20 listopada 2012 r., o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wnioskiem z dnia 28 stycznia 2013 r. W. S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 20 listopada 2012 r. o udostępnienie informacji publicznej. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką małoletnich dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na miesięczne dochody jego rodziny składają się: emerytury rolnicze jego rodziców (matka - 992,93 zł i ojciec - 992,93 zł) oraz zasiłki rodzinne na dzieci w łącznej wysokości 524 zł, a całkowity dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.509,86 zł brutto miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony są przeznaczane w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Dodał, że jego małżonka, jako jedyna z rodziny, posiada rachunek bankowy, a to ze względu na wymogi gminnego ośrodka pomocy społecznej dla wypłat przyznanych zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 - 150 zł miesięcznie, opłaca rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Oświadczył również, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie ciężkiej pracy na roli oraz przedłożył kserokopię dokumentacji medycznej. Postanowieniem z dnia 11 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2, kilku gospodarstw rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 10 ha oraz lasu o powierzchni 1,600 ha. Na powierzchni 7,10 ha prowadzi produkcję rolną - m.in. uprawia owies, ziemniaki (wniosek skarżącego z dnia 2 września 2011 r. o oszacowanie szkód w uprawach na terenie gmin Klembów i Radzymin w aktach sprawy). Pozostały majątek może więc wykorzystać w sposób przynoszący mu dochody, np. wydzierżawić lub obciążyć. Zaniechanie poszukiwania tego rodzaju możliwości należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto rodzice skarżącego, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, mają stały dochód miesięczny w postaci emerytur rolniczych po 930,26 zł netto. Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia skarżącego Sąd stwierdził, że przeciwwskazania do pracy fizycznej nie eliminują całkowicie możliwości podjęcia pracy. Skarżący może poszukiwać pracy zarobkowej niezwiązanej z wysiłkiem fizycznym. Zarówno skarżący, jak i jego małżonka są stosunkowo młodymi ludźmi i nie ma przeszkód do poszukiwania przez nich zatrudnienia. W świetle powyższego Sąd uznał, iż skarżący nie wypełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sprawie niniejszej skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Wnioskodawca wskazał zaś, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha. Ponadto należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że wnioskodawca i jego rodzina nie należą do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, a w związku z tym pozyskanie przez skarżącego środków na pokrycie kosztów sądowych jest obiektywnie niemożliwe. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku skarżącego jest okoliczność, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia spraw sądowych. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 marca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.