IV SA/Po 226/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. R. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a odrzucić skargę Pismem z 27 stycznia 2013 r. B. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie wskazane w rubrum nin. postanowienia. Zaskarżonym postanowieniem Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") utrzymał w mocy postanowienie z [...] października 2012 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ZUS z 05 września 2002 r. odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o odrzucenie skargi wskazując, że skarga została wniesiona po terminie wskazanym w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, bowiem sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Badanie merytoryczne skargi poprzedza każdorazowo analiza jej dopuszczalności pod względem formalnym. Sąd zobligowany jest do zbadania, czy skarga nie zawiera braków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 1-6 p.p.s.a., a które skutkują odrzuceniem skargi. W szczególności sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Na podstawie art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sąd obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4a. Katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej lub ich bezczynność, rozszerzają, stosownie do art. 3 § 3 p.p.s.a., przepisy ustaw szczególnych, które przewidują sądową kontrolę. W niniejszej sprawie kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było ustalenie, czy postanowienie ZUS dotyczące odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ZUS podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony m.in. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1571/11, oraz z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1110/11, a także w prawomocnym postanowieniu WSA we Wrocławiu z 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 375/12 (orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"), że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów powszechnych jako sprawy cywilne podlegające postępowaniu sądowemu według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.; dalej: "k.p.c.") – art. 1 k.p.c. W tych sprawach właściwy jest sąd powszechny, z wyjątkiem spraw o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oraz o umorzenie należności – a to zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej: "u.s.u.s."). Sąd podziela i ten pogląd wyrażony w przywołanym postanowieniu WSA we Wrocławiu, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje w przypadku decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Tylko te sprawy, na mocy wyraźnego sformułowania art. 83 ust. 4 u.s.u.s., pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji – decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. W związku z powyższym w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że w szczególności rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, od której przysługiwało zainteresowanemu odwołanie do sądu powszechnego, a także w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności takiej decyzji, również podlegają zaskarżeniu na podstawie art. 83 ust. 2 u.s.u.s. do sądu powszechnego (por.: postanowienie NSA z 09.09.2010 r., I OSK 1425/10; postanowienie WSA z 17.10.2011 r., VII SA/Wa 789/11; a także postanowienie NSA z 18.10.2011 r., I OSK 1706/11 – orzeczenia dostępne w CBOSA). Nie można bowiem uznać, że decyzja wydana w pierwszym etapie postępowania nieważnościowego może podlegać kontroli dokonanej przez sąd administracyjny, podczas gdy prawidłowość wydanej w sprawie decyzji rozstrzygającej o nieważności decyzji w identycznym postępowaniu nadzwyczajnym (art. 158 § 1 k.p.a.), podlegałaby weryfikacji – tak jak decyzja wydana na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.u.s – dokonywanej przez sąd powszechny. Powyższego stanowiska nie zmienia przy tym okoliczność wadliwego pouczenia strony o przysługujących jej środkach odwoławczych od zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Nie ulega wprawdzie wątpliwości, że błędne pouczenie – zgodnie z art. 112 k.p.a. – nie może szkodzić stronie, jednakże tego rodzaju uchybienie procesowe nie może przesądzać o właściwości sądu, który winien rozpoznać środek zaskarżenia od powyższej decyzji. Powyższa okoliczność może zaś stanowić przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia przez stronę odwołania do sądu powszechnego. Na marginesie tylko Sąd wskazuje, że z zaskarżonego postanowienia wynika, iż sporna decyzja z [...] września 2002 r. został już poddana kontroli sądu powszechnego – Sądu Okręgowego w [...]. Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odrzucił skargę, jako wniesioną w sprawie, która nie należy do właściwości sądu administracyjnego; przy czym na mocy art. 58 § 3 p.p.s.a. uczynił to na posiedzeniu niejawnym.