II OZ 349/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1039/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1039/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 532/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 maja 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 lipca 2013 r. skarżący został wezwany do wykonania zarządzenia z dnia 7 grudnia 2012 r., tj. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie powyższe zostało odebrane osobiście przez skarżącego w dniu 26 lipca 2013 r. (k. 64-66). W dniu 2 sierpnia 2013 r. skarżący złożył pismo (wypełniony formularz PPF), w którym w związku z wezwaniem do uiszczenie wpisu domagał się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Skarżący na skutek wezwania z dnia 9 sierpnia 2013 r. złożył w dniu 30 sierpnia 2013 r. wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF. We wniosku oświadczył, że choruje, na skutek czego utracił pracę w maju 2011 r. i znajduje się na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Podał, że matka uzyskuje emeryturę w wysokości 1 600 zł miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani wartościowych ruchomości; oświadczył, że posiada około 1 000 zł oszczędności przeznaczonych na leczenie. Nadto wskazał, że z emerytury matki około 900 zł miesięcznie przeznaczane jest na leki dla niej i skarżącego, przy czym do tego dochodzą koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji. Wnioskodawca oświadczył, że matka jest właścicielką domu o powierzchni 156 m², a z uwagi na wysokość emerytury matki nie mogą korzystać z pomocy społecznej. Skarżący pomimo wezwania nie uiścił wymaganego wpisu sądowego od skargi, wobec czego Sąd postanowieniem z dnia 23 października 2013 r. odrzucił skargę. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł m.in., że jego sytuacja uległa zmianie, gdyż aktualnie posiadane środki nie przekraczają 500 zł i w całości przeznaczone są na leczenie wnioskodawcy. Ponadto w dniu 14 grudnia 2013 r. skarżący wniósł pismo procesowe, w którym m.in. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 23 października 2013 r. o odrzuceniu skargi, do którego dołączył wypełniony formularz wniosku PPF (k. 128-132), w którym domagał się zwolnienia od kosztów postępowania i ustanowienia pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 23 października 2013 r. o odrzuceniu skargi. W formularzu PPF skarżący przedstawił okoliczności tożsame z wcześniej przedstawionymi we wniosku z dnia 30 sierpnia 2013 r., z tym że aktualną wysokość emerytury matki określił na kwotę 1 760 zł, a wysokość oszczędności na kwotę ok. 400 zł. Uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podkreślił, że w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (obejmujących w szczególności wpis od skargi i skargi kasacyjnej) oraz przyznanie radcy prawnego został już prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2013 r. W aktualnym stanie sprawy, przyznanie prawa pomocy może nastąpić tylko wówczas, gdy nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych, które stanowiły podstawę orzeczenia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec tego ocenie poddać należało możliwość poniesienia przez wnioskodawcę aktualnych lub przyszłych kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zwolnienie w tym zakresie uzasadniać mogłaby jedynie znacząca zmiana okoliczności faktycznych, zwłaszcza pogorszenie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach przedstawionych w łącznie rozpatrywanym wniosku o prawo pomocy na formularzu PPF z dnia 30 sierpnia 2013 r. i 14 grudnia 2013 r., skarżący po raz kolejny ograniczył się do powtórzenia danych, które nie odzwierciedlają w pełni jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Pomimo uprzedniego i obszernego wyjaśnienia wnioskodawcy reguł przyznania prawa pomocy, zgodnie z którymi strona zobowiązana jest do wyjaśnienia w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej uzasadniającej żądanie przyznania prawa pomocy, skarżący obecnie podał we wniosku w zasadzie takie same dane jak we wniosku poprzednio rozpoznanym, z tym że zaktualizował wysokość emerytury matki (zmiana z kwoty 1 600 zł na 1 760 zł) i bieżących oszczędności (kwota ok. 400 zł). Z uwagi na przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona niewątpliwie wiedziała, jakie dokładnie informacje co do stanu finansowego i majątkowego swojego oraz matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, powinien przestawić. Mimo to nadal nie wyjaśnił jakim dokładnie majątkiem dysponuje oraz jakie konkretne wydatki ponosi (nawet w formie oszacowania, w razie braku faktur lub rachunków). W ocenie Sądu oświadczenie majątkowe zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie ponownie nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach. Skarżący nie przedstawił w pełni swojej sytuacji majątkowej, jak tego wymaga powołany przepis art. 252 § 1 p.p.s.a. Wątpliwości w zakresie rzeczywistych dochodów skarżącego czy też wysokości posiadanych środków wynikają z oświadczenia wnioskodawcy, że pomimo braku pracy leczy się prywatnie oraz dysponuje oszczędnościami w wysokości aktualnie około 400 zł. Tym bardziej są one zasadne w sytuacji, w której wedle oświadczenia strony wnioskodawca utrzymuje się wraz z matką tylko z jej emerytury w wysokości około 1 760 zł i obydwoje są w stanie, po poniesieniu koniecznych bieżących kosztów utrzymania domu i siebie, przeznaczyć na leki i leczenie kwotę rzędu 900 zł miesięcznie. Ostatecznie, wnioskodawca nie potwierdził w niniejszym postępowaniu w jakikolwiek sposób oświadczenia o ponoszeniu wysokich kosztów prywatnego leczenia. Nie przedstawił żadnych rachunków czy faktur za odpłatne usługi medyczne lub też uwiarygodnionych szacunków poszczególnych kosztów związanych z leczeniem, a miał po temu wielokrotnie sposobność w toku postępowania. Warto odnotować, że wnioskodawca nie wskazał też, by miał jakieś zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczył, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. Poprzestał na stwierdzeniu, że koszty utrzymania rodziny ulegają zmianie z uwagi na różną wysokość miesięcznych kosztów leków i leczenia, pochłaniających około 900 zł. W tej sytuacji, opierając się na treści formularza wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienia, niemożliwe okazało się dokonanie ustaleń faktycznych co do aktualnej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy, pozwalających stwierdzić, że skarżący nie może pokryć nawet części kosztów niniejszego postępowania. Precyzyjne wyjaśnienie sytuacji finansowej strony skarżącej jest natomiast niezbędne dla oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania. Brak pełnego materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz wątpliwości co do jej sytuacji finansowej w konsekwencji skutkowały odmową przyznania prawa pomocy. Reasumując Sąd stwierdził, że oświadczenie skarżącego nie stanowi należytego wykazania, że doszło do pogorszenia sytuacji finansowej do tego stopnia, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pozostałych kosztów niniejszego postępowania. Nie przedstawił tego rodzaju nowych danych, które jednoznacznie uzasadniałyby stanowisko, że istotnemu pogorszeniu uległa jego sytuacja majątkowa i finansowa w porównaniu do tej, która była przedmiotem poprzedniej oceny Sądu. Nie wskazał przy tym, by miał nowe zobowiązania wpływające na pogorszenie jego sytuacji majątkowej, czy też że zaszły inne, szczególne okoliczności rodzinne, uzasadniające twierdzenie, że aktualnie znalazł się w gorszej sytuacji. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że po zaspokojeniu wszystkich koniecznych kosztów utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego, w tym kosztów leczenia obydwojga członków rodziny, wnioskodawca nadal dysponuje wolnymi środkami w postaci oszczędności. Wprawdzie uległy one zmniejszeniu, niemniej jednak wnioskodawca realnie nimi dysponuje już po zaspokojeniu innych, najpilniejszych potrzeb rodziny. Ponowione oświadczenie co do aktualnej wysokości emerytury matki wnioskodawcy (1 760 zł), z której około 900 zł przeznaczane jest miesięcznie na leki nie stanowi w ocenie Sądu wystarczającego argumentu uzasadniającego przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że ponowny wniosek o prawo pomocy nie zawierał pełnej informacji dotyczącej obecnej zdolności skarżącego do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania. Wobec tego Sąd uznał, że w aktualnym stanie sprawy nie zostały przedstawione okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany poprzednio zajętego w tej kwestii stanowiska i zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma okoliczność, że w sprawie było już prowadzone postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, które zakończyło się postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 532/13 oddalającym zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 maja 2013 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. A więc przyznanie prawa pomocy wskutek rozpoznania ponownego wniosku byłoby możliwe jedynie w sytuacji, gdyby skarżący wykazał w przekonujący sposób, że nastąpiło istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy - przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku - możliwa jest bowiem wyłącznie po zmianie okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Składając zatem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana, w prawomocnym postanowieniu sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Mając powyższe na względzie, należało podzielić stanowisko Sądu I instancji, że z przedstawionego przez stronę wniosku nie wynika, żeby w sprawie zaszły takie zmiany okoliczności w porównaniu z już rozpoznanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które mogłyby doprowadzić do odmiennej od dotychczasowej oceny sytuacji finansowej skarżącego, brak było zatem podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skarżący wskazał jedynie, że zmianie uległa wysokość emerytury matki - z kwoty 1 600 zł na 1 760 zł i posiadanych oszczędności (z ok. 3 000 zł na ok. 400 zł). Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, skarżący dysponuje wolnymi środkami w postaci oszczędności i choć uległy one zmniejszeniu, z okoliczności przedstawionych przez skarżącego nie wynika, żeby miał zaległości w bieżących opłatach. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie sposób zatem przyjąć, że od chwili wydania poprzedniego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy istotnemu pogorszeniu uległa jego sytuacja finansowa i majątkowa, stanowiąca przesłankę uwzględnienia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.