II OZ 308/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 162/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] grudnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o pozwolenie na budowę postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 14 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] grudnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o pozwolenie na budowę. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że należało ustalić, czy w sprawie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd - rozpoznając wniosek skarżącego - dokonał oceny jego sytuacji materialnej, życiowej, ekonomicznej na podstawie oświadczeń i informacji zawartych we wniosku, a także w oparciu o ogólną wiedzę i doświadczenie życiowe. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał we wniosku, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na dzień dzisiejszy wynoszą 100 zł, bez uszczerbku dla utrzymania dwuosobowej rodziny. Przedstawiona przez stronę sytuacja materialna jego rodziny pozwoliła Sądowi na stwierdzenie, że zapłata przez skarżącego kwoty 100 zł nie stanowi znacznego obciążenia jego budżetu domowego. Istotne znaczenie dla takiej oceny ma fakt, że dochód w rodzinie skarżącego wynosi 10.000 zł brutto miesięcznie. Przy czym skarżący nie wskazał wysokości rat kredytu obrotowego i wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie siebie i rodziny. Sąd wyjaśnił, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy strona znajduje się naprawdę w trudnej sytuacji materialnej, ekonomicznej i bytowej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na taką właśnie sytuację nie mogą ponieść kosztów postępowań sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, iż wnioskodawca powinien przedstawić dane dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, przemawiające za przyznaniem mu prawa pomocy. Strona zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść kosztów postępowania. Informację o istotnych okolicznościach dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, których analiza umożliwia Sądowi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy podać w sposób pełny i rzetelny. Zdaniem Sądu, posiadanie dochodu w kwocie jaką wskazał skarżący, przy aktualnych realiach życiowych, wyklucza możliwość przyznania skarżącemu statusu osoby całkowicie ubogiej, wymagającej pomocy ze strony państwa. Skarżący posiada stałe źródło utrzymania siebie, nie jest więc osobą zmuszoną do korzystania np. z dofinansowania z opieki społecznej, czy korzystania z zasiłku dla bezrobotnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie M.K. podał, że po odliczeniu wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny kwota wolna, jaka pozostaje skarżącemu, nie pozwala na uiszczenie opłaty od skargi. Autor zażalenia wskazał, że nie znajduje uzasadnienia dokonywanie oceny możliwości zarobkowych wnioskodawcy czy też wskazywanie, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna planować wydatki związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym przed wszczęciem tego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest bowiem obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W szczególności skarżący nie wypełnia obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawia dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania. Tym samym uniemożliwia on sądowi ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy – post. WSA w Warszawie z 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06 (niepubl.). Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę - por. post. NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 (niepubl.). Wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, nie zostało wykazane przez M.K., że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę deklarowany dochód miesięczny wnioskodawcy oraz jego żony, który wynosi 10.000 zł (brutto) stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł. Jednocześnie skarżący nie wykazał, że kwota 10.000 zł jest konsumowana przez niezbędne, comiesięczne wydatki ponad granice zabezpieczenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Powyższe okoliczności nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.