I SA/Wa 2428/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk (spr.) WSA Maria Tarnowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2013 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2012r. nr [...] odmówił A. M. przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do opłaty czynszu. W uzasadnieniu podał, że w dniu [...] lutego 2012 r. wpłynął wniosek o przyznanie pomocy finansowej na dofinansowanie do opłaty czynszu. Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił, że A. M. ma [...] lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje bez tytułu prawnego lokal mieszkalny [...] o pow. [...] m2. Lokal ten wchodzi w skład zasobu mieszkaniowego Gminy i pozostaje w administracji Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami. Lokal jest zadłużony z powodu nie regulowania opłat za czynsz mimo rozłożenia na raty po [...] zł miesięcznie płatne do dnia [...] grudnia 2011 r. Wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku stałego ([...] zł) i zasiłku pielęgnacyjnego ([...] zł) i jest pod stałą opieką Ośrodka Pomocy Społecznej. Zdaniem organu I instancji A. M. ma trudności z realizacją zobowiązań czynszowych w związku z zajmowaniem dużego mieszkania. A. M. nie współpracuje z organem pomocy społecznej i nie wykazuje inicjatywy w kierunku zmiany swojej sytuacji. Nie składa w terminie wniosków o spłacanie ratalne zaległego czynszu. Prezydent W. wskazał, że na organie pomocy społecznej nie spoczywa obowiązek wyręczenia osoby ubiegającej się o pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych. W ocenie organu zajmowanie tak dużego mieszkania oznacza konieczność ponoszenia wydatków przewyższających możliwości samodzielnego finansowania przez stronę. Prezydent W. wskazał, że odmawiając przyznania zasiłku celowego uwzględniono cele i możliwości pomocy społecznej w ramach Ośrodka oraz potrzeby i sytuację innych osób ubiegających się o pomoc. Średnia wysokość zasiłku celowego w styczniu 2012 r. wyniosła [...] zł. Z tej formy zasiłku skorzystało [...] osób. Od tej decyzji A. M. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Kwestionując decyzję podał, że złożył wniosek o zamianę lokalu w Urzędzie Dzielnicy [...] w dniu [...] lutego 2012 r. Odwołujący wskazał, że również w latach 2005 i 2006, kiedy był pełnoprawnym najemcą, podejmował działania mające na celu zamianę lokalu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że świadczenia z pomocy społecznej przyznawane są osobom lub rodzinom, jeżeli spełnione są łącznie dwie przesłanki. Osoba lub rodzina posiada dochody nie większe niż określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, a ponadto legitymują się jedną z dysfunkcji wymienionej w art. 7 tej ustawy. A. M. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma [...]. Wnioskodawca jest pod stałą opieką Ośrodka Pomocy Społecznej i otrzymuje pomoc społeczną w formie zasiłków celowych na inne potrzeby. Spełnia kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie pomocy. W ocenie SKO, pomoc finansowa w formie dopłaty do czynszu nie mieści w się w celach pomocy społecznej, czemu służy instytucja dodatku mieszkaniowego. SKO wskazało, że strona nie ma tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, stąd wbrew twierdzeniom organu I instancji, nie może nim rozporządzać. Z odwołania wynika, iż w dniu [...] lutego 2012 r. A. M. wystąpił do Urzędu o zamianę lokalu, a także, że taki wniosek był złożony w latach poprzednich, kiedy legitymował się tytułem prawnym do lokalu. W związku z powyższym zarzut braku współdziałania nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. W ocenie Kolegium nie można jednak stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, bowiem dopłata do czynszu nie może być przyznana w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. stała się przedmiotem skargi A. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podniósł, iż narusza ona poczucie sprawiedliwości i zasadę solidaryzmu społecznego. W obszernej skardze, skarżący zarzucił, że SKO w W. nie uzasadniło odmowy przyznania zasiłku celowego na spłatę zaległości czynszowych, co narusza art. 107 § 3 k.p.a. A. M. nie zgodził się z twierdzeniem organu I instancji, iż nie współdziała z organem. Podniósł, że choć ustawa o pomocy społecznej nie wymienia wprost świadczeń z tytułu czynszu jako niezbędnej potrzeby bytowej, to użyty przez ustawodawcę w art. 39 ust. 2 zwrot "w szczególności", nie oznacza, że zaległości z tytułu czynszu nie mieszczą się w kategorii niezbędnej potrzeby życiowej. Oświadczył, że podejmował działania w sprawie zamiany mieszkania na mniejsze. W ocenie strony, odmowa przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego narusza przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu powodującym konieczność uchylenia decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że A. M. spełnia kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego, ale nie na dofinansowanie do czynszu, gdyż ta forma pomocy, nie mieści się w celach pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. przepisu art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Stosownie zaś do art. 39 ust. 2 powołanej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zdaniem Sądu, organ II instancji, stwierdzając, że pomoc finansowa w formie dopłaty do czynszu nie mieści się w instytucji zasiłku celowego i generalnie w celach pomocy społecznej, dokonał w niniejszej sprawie błędnej wykładni przepisu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Z kolei przepis art.. 3 ust. 4 powołanej ustawy stanowi, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ustawodawca postanowił, że zasiłek celowy jest zasiłkiem przyznawanym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ust. 1). W ustępie 2 tego artykułu wymienił zaś w sposób jedynie przykładowy, jakiego rodzaju potrzeby mogą być kwalifikowane jako niezbędne potrzeby bytowe, na pokrycie których ten rodzaj zasiłku może być przyznany. Użyty przez ustawodawcę zwrot: "w szczególności" oznacza, że mogą to być środki przeznaczone na pokrycie części lub całości również innych potrzeb, niż wyszczególnione w ust. 2. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że potrzeba mieszkaniowa, w tym regulowanie opłat za mieszkanie (koszty utrzymanie mieszkania), regulowanie czynszu, tak jak i zaległości w opłatach czynszu, mieści się w pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2007 r. sygn. akt I OSK 45/07 (orzeczenia.nsa.gov.pl), wyraził pogląd, zgodnie z którym spłata zaległości czynszowych może być przedmiotem świadczenia w formie zasiłku celowego, albowiem stanowi niezbędną potrzebę bytową. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, również dofinansowanie do czynszu może być uznane za niezbędną potrzebę bytową. Konsekwencją nieuiszczania opłat z tytułu czynszu może być pozbawienie mieszkania. Osoba, która już znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, ze względu na stan zdrowia i wysokość uzyskiwanego dochodu, może zostać w konsekwencji – wobec niezabezpieczenia podstawowej potrzeby bytowej – całkowicie pozbawiona możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji w przyszłości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby potrzebującej pomocy w jej wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ten cel może być realizowany w formie zasiłku celowego. Zdaniem Sądu, niezbędna potrzeba bytowa, która wymaga zaspokojenia, to potrzeba wynikająca również w konieczności utrzymania mieszkania. Instytucja dodatku mieszkaniowego powołana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. jest odrębną instytucją, która znajduje zastosowanie po spełnieniu przesłanek ściśle określonych w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). Istnienie tej instytucji, nie wyklucza dopuszczalności przyznania, jako zasiłku celowego, dopłaty do czynszu, czy spłaty części zadłużenia czynszowego, w ramach pomocy społecznej. Wobec błędnego stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., co do tego, że pomoc finansowa w formie dopłaty do czynszu nie mieści się w celach pomocy społecznej i nie może być przyznana w formie zasiłku celowego, organ ten w istocie nie rozpoznał sprawy w drugiej instancji, czym naruszył przepis art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Rozpoznając sprawę co do istoty, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uwzględni całokształt materiału dowodowego, rozważy argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji i załatwi sprawę mając na względzie słuszny interes strony. Działanie w ramach uznania administracyjnego obejmuje bowiem uwzględnienie tego interesu w sytuacji, gdy nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i mieści się to w ramach możliwości organu. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku, Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.