II SA/Rz 215/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka NSA Maria Piórkowska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 marca 2013 r. sprawy ze skargi M. S. - pełnomocnika inicjatorów referendum na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum lokalnego - postanawia – I. odrzucić skargę; II. zwrócić stronie skarżącej M. S. - pełnomocnikowi inicjatorów referendum kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem uiszczonego wpisu. Sygn. II SA/Rz 215/13 Uzasadnienie Przedmiotem skargi jest, podjęta na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz.U. Nr 88, poz. 985 ze zm. – zwana dalej “ustawą") oraz art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 – zwana dalej u.s.g.), uchwała Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w sprawie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego w przedmiocie likwidacji Szkoły Podstawowej w B. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem z dnia [...] listopada 2012 r. ([...] listopada 2012 r. - data wpływu do organu) M. S., J. K., T. G., R. K., M. Z., reprezentowani przez pełnomocnika inicjatora referendum M. S. powiadomili Wójta Gminy [...] o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum gminnego w sprawie zamierzonej likwidacji Szkoły Podstawowej w B. W piśmie z dnia [...] listopada 2012 r. Wójt Gminy [...] poinformował o liczbie mieszkańców gminy uprawnionych do głosowania. W dniu [...] stycznia 2013 r. do Wójta Gminy [...] wpłynął wniosek M. S. – pełnomocnika inicjatora referendum o przeprowadzenie referendum lokalnego w którym zostanie zadane pytanie: czy sprzeciwia się Pan/Pani likwidacji Szkoły Podstawowej w B. Do wniosku dołączono oryginały kart poparcia przeprowadzenia referendum. W dniu [...] stycznia 2013 r. Rada Gminy [...] podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie powołania komisji doraźnej Rady Gminy [...] w celu sprawdzenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum lokalnego. W protokole z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] badająca wniosek Komisja stwierdziła, że zawiera on wymaganą liczbę podpisów. Wskazała, że zawiadomiony pisemnie i telefonicznie pełnomocnik inicjatora nie wziął udziału w posiedzeniu Komisji. Nadto Komisja zaleciła sporządzenie opinii prawnych w przedmiocie wniosku o referendum. Po otrzymaniu ww. opinii prawnych Rada Gminy [...], w trakcie posiedzenia, które odbyło się w dniu [...] lutego 2013 r. i z którego sporządzony został protokół nr [...] wyraziła opinię, że wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum nie spełnia wymogów ustawy o referendum lokalnym i prowadzi co rozstrzygnięć sprzecznych z prawem. W związku z powyższym zawnioskowała do Rady Gminy [...] o podjęcie uchwały o odrzuceniu wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum w sprawie likwidacji Szkoły Podstawowej w B. Komisja stwierdziła, że wniosek o przeprowadzenie referendum został złożony w dacie funkcjonowania w obrocie prawnym uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] w sprawie likwidacji Szkoły Podstawowej w B. (podjętej po uprzednim przyjęciu uchwały o zamiarze jej likwidacji, zgodnie z art. 58 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty), która to uchwała nie została zakwestionowana przez Wojewodę w trybie nadzoru i jest w trakcie realizacji. Komisja wskazała, że złożenie wniosku o przeprowadzenie referendum w sprawie już rozstrzygniętej sprawia, że z punktu widzenia skutków prawnych wyniki referendum mogłyby stanowić usprawiedliwienie do odstąpienia od decyzji podejmowanych przez radę. Nadto realizacja ewentualnie wiążących dyspozycji referendum musiałaby się sprowadzić do zanegowania skutków likwidacji szkoły w postaci restytucji rozwiązanych stosunków pracy z nauczycielami i związanych z tym kwestii finansowych. Komisja zwróciła uwagę, że przepisy ustawy o referendum lokalnym nie zawierają regulacji na wypadek, gdy rada gminy rozstrzygnęła już kwestię mającą być przedmiotem referendum. Wskazując na orzecznictwo administracyjne i sądowe Komisja wskazała, że dominuje teza o niedopuszczalności referendum w takich okolicznościach. Komisja wskazała również na wadliwość pytania referendalnego, nieinformującego o tym, że sprawa jest już rozstrzygnięta. Tak sformułowane pytanie sugeruje, że referendum ma charakter rozstrzygający, podczas gdy podjęta już została uchwała rady gminy o likwidacji szkoły. Końcowo Komisja podała, że zaproszony pełnomocnik inicjatora referendum nie wziął udziału w posiedzeniu komisji. W dniu [...] lutego 2013 r. Rada Gminy [...] podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego w przedmiocie likwidacji Szkoły Podstawowej w B. Powołując się na ustalenia powołanej komisji podano, że przyczyną odrzucenia wniosku jest fakt funkcjonowania w obrocie prawnym – podjętej przed złożeniem tego wniosku i niekwestionowanej formalnie uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] o likwidacji tej szkoły. Dodatkowo organ wskazał, że w protokole Nr [...] z posiedzenia komisji, które odbyło się w dniu [...] lutego 2013 r., wynika, że złożone karty poparcia zawierają nieprawidłowość w postaci wymienienia z imienia i nazwiska tylko czterech mieszkańców członków grupy – inicjatora referendum, zamiast, co wynika z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy, co najmniej pięciu. Skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła M. S., J. K., T. G., R. K., M. Z. wnosząc o wstrzymanie jej wykonania, uchylenie jej w całości, ewentualnie o stwierdzenie nieważności uchwały, stwierdzenie wydania uchwały z rażącym naruszeniem prawa. Zawnioskowano również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych i przeprowadzenie dowodów z przedstawionych dokumentów. Zaskarżonej uchwale zarzucono: naruszenie art. 16 ust. 4 ustawy przez niewyznaczenie inicjatorowi referendum terminu do usunięcia uchybień a odnoszących się do nieprawidłowego oznaczenia grupy pięciu obywateli; naruszenie art. 18 ustawy poprzez niewydanie uchwały o przeprowadzeniu referendum pomimo spełnienia przez inicjatorów ustawowych wymogów związanych z jego przeprowadzeniem; wydanie uchwały Nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. w sprawie likwidacji Szkoły Podstawowej w B. pomimo złożenia inicjatywy przeprowadzenia referendum w sprawie likwidacji ww. placówki oświatowej oraz wniosków inicjatora o wstrzymanie wydania tej uchwały do czasu rozstrzygnięcia kwestii związanej z przeprowadzeniem referendum. W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny sprawy i podkreślono, że w dniu [...] listopada 2012 r. pełnomocnik inicjatora referendum złożył na ręce Wójta Gminy [...] pismo o podjęciu inicjatywy obywatelskiej w sprawie referendum lokalnego, pismem tym wykazano wymaganą liczbę osób niezbędną do zawiązania inicjatywy. W potwierdzeniu otrzymania ww. pisma organ nie zgłaszał żadnych uchybień formalnych, dlatego też przystąpiono do zbierania podpisów poparcia przeprowadzenia referendum. Zdaniem strony skarżącej Rada Gminy bezpodstawnie uznała, że pierwszy wniosek o zawiązaniu komitetu inicjacyjnego w sprawie referendum był obarczony wadami. To uchybienie, na żadnym etapie prowadzonej korespondencji, nie było przez organ wskazywane, nie wezwano również pełnomocnika inicjatora do usunięcia ewentualnego uchybienia. Takie działania Rady Gminy strona skarżąca uznała za nieodpowiadajace prawu i naruszające zasadę sprawiedliwości społecznej. Podkreślono, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym ilość wymaganych podpisów powoduje, że inicjatywa społeczna w kwestii referendum winna zostać uwzględniona, a organ winien powstrzymać się od podjęcia uchwały w zakresie przedmiotu, który miał być poddany pod publiczne rozstrzygnięcie. Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych strona wywiodła, że zasada samodzielności samorządu terytorialnego nie ma charakteru absolutnego, a w razie sporu w sprawie likwidacji szkół publicznych organy samorządu terytorialnego winny wykorzystać instytucję referendum lokalnego by umożliwić wspólnocie mieszkańców wyrażenie stanowiska w sprawie. W odpowiedzi na skargę Rada Gminy [...] wniosła o jej oddalenie powołując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Przedmiotem skargi jest uchwała Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w sprawie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego w przedmiocie likwidacji Szkoły Podstawowej w B., wydanej w oparciu o treść art. 18 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym /Dz. U. z 2000 r. Nr 88, poz. 985 ze zm./. Stosownie do treści art. 20 ust 1 powołanej wyżej ustawy, na uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego odrzucającą wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum, a także na niedotrzymanie przez ten organ terminu określonego w art. 18, inicjatorowi referendum służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały lub upływu terminu do jej podjęcia. Z akt sprawy wynika, że skarżona uchwała Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r. odrzucająca wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum została przesłana w dniu 14 lutego 2013 r., którą skarżąca otrzymała w dniu 15 lutego 2013 r., kwitując odbiór własnoręcznym podpisem /k. 20/. Termin więc do złożenia na tę uchwałę skargi do sądu administracyjnego, zgodnie z przytoczonym wyżej uregulowaniem zawartym w art. 20 ust. 1 ustawy o referendum mijał w dniu 1 marca 2013 r. Skargę na tę uchwałę skarżąca złożyła osobiście w Urzędzie Gminy w Ś. w dniu 1 marca 2013 r. Wójt Gminy [...] przekazał tę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w dniu 5 marca 2013 r. /k. 39, k. 40 oraz zalegająca w aktach sprawy koperta/ za pośrednictwem poczty. W tym miejscu wskazać należy, że przepisami ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym wprowadzone zostały szczególne uregulowania, w świetle których, skarga przysługuje na uchwałę odrzucającą wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum i może ją wnieść wyłącznie inicjator referendum. Nadto ustawodawca wprowadził odrębny termin i tryb wnoszenia skarg przyjmując, że skargę tego rodzaju wnosi się bezpośrednio do sądu /tak; K. Czaplicki, B. Dauter, A. Kisielewicz, F. Rymarz, Ustawa o referendum lokalnym, Komentarz, Warszawa 2007/. W tym stanie sprawy, złożenie przez skarżącą skargi do sądu administracyjnego w Urzędzie Gminy w dniu 1 marca, w sytuacji gdy skarga ta została sądowi przesłana w dniu 5 marca 2013 r. skutkuje złożeniem skargi z uchybieniem czternastodniowego terminu do jej złożenia. Stosownie bowiem do treści art. 83 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270/ terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego, z zastrzeżeniem § 2. Zgodnie zaś z art. 85 § 3 powołanej wyżej ustawy p.p.s.a. równoznaczne z wniesieniem pisma /skargi/ do sądu jest oddanie jej w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. — Prawo pocztowe lub w polskim urzędzie konsularnym. W tym stanie prawnym, złożenie przez skarżącą skargi w Urzędzie Gminy w dniu 1 marca 2013 r. , który to dzień był ostatnim do skutecznego złożenia skargi do sądu administracyjnego, nie spełnia przesłanki określonej art. 85 p.p.s.a. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarga została wniesiona dopiero w dniu 5 marca 2013 r. poprzez nadanie jej przez Wójta Gminy [...] do Sądu Administracyjnego za pośrednictwem poczty. Ta konstatacja oznacza, że skarga została złożona z uchybieniem terminu określonego art. 20 ust. 1 ustawy o referendum. Stwierdzenie uchybienia terminu do złożenia skargi obliguje Sąd, stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do odrzucenia skargi bez badania przyczyn naruszenia tego terminu. Z przyczyn wyżej naprowadzonych Sąd działając na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.