II OZ 357/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 356/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 356/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie złożyło - na urzędowym formularzu PPPr -wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego w sprawie formularza PPPr oraz regulaminu i pisma z dnia 12 marca 2013 r. wynika, że Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada ani majątku, ani rachunku bankowego. Z pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia wynika, że jego działalność opiera się na pracy społecznej członków. Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków. Weryfikacja liczby członków nastąpić ma na spotkaniu w maju bieżącego roku. Składki członkowskie w wysokości 10,-zł miesięcznie opłaca dziesięć osób. Weryfikacja wysokości składki planowana jest na spotkaniu w maju bieżącego roku, jednakże analiza wydatków za rok 2012 r. wskazuje, że przeciętnie każdy z członków na opłaty sądowe wyłożył 25-30 zł. Stowarzyszenie korzysta wyłącznie ze środków finansowych swoich członków, corocznie coraz wyższych. W bieżącym roku Stowarzyszenie już uiściło opłaty sądowe w łącznej wysokości 1.000 zł. Próba zwiększenia liczby członków nie przyniosła powodzenia, zaś przeprowadzone analizy wykazały, że przekształcenie Stowarzyszenia w rejestrowe zwiększyłoby koszty prowadzonej działalności. Postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie złożyło w dniu 2 kwietnia 2013 r. sprzeciw od w/w postanowienia. W uzasadnieniu podniosło, że bilans wydatków tylko na opłaty sądowe w roku 2012 wyniósł 3.034 zł, natomiast inne wydatki, jak opłaty ponoszone na znaczki, telefony, czy opłaty za informację publiczną, pokrywane są przez każdego członka Stowarzyszenia we własnym zakresie. Ponadto wnioskodawca podniósł, że nie można zarzucić Stowarzyszeniu, że na jego działalność członkowie płacą niskie składki, bowiem już obecnie każdy członek Stowarzyszenia przeciętnie musi wyłożyć na jego działalność 25-30 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). W ocenie Sądu I instancji brak było podstaw do przyznania Stowarzyszeniu Ekologicznemu "[...]" w Warszawie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji zaznaczył, iż pozytywnego dla strony orzeczenia nie może uzasadniać fakt poniesienia w ubiegłym roku wydatków na opłaty sądowe w wysokości 3.034 zł, a w bieżącym roku wydatków w kwocie 1.000 zł na koszty postępowań z udziałem skarżącego, ani przekonanie wnioskodawcy o nadmiernej wysokości żądanych od niego opłat sądowych. Podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy przedmiotem oceny nie jest bowiem prawidłowość określenia wysokości opłat sądowych, lecz ustalenie, czy zaistniały, wyczerpująco określone w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tego też powodu na ocenę przedmiotowego wniosku nie miały wpływu rodzaj i długotrwałość prowadzonej przez skarżącego działalności. Sąd I instancji zaznaczył, iż realizując cele regulaminowe, np. przez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie stowarzyszenia winni - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. przez zwiększenie liczby członków lub zwiększenie składki. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezasadne byłoby zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama strona pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych. Podkreślił, że możliwe jest również przekształcenie stowarzyszenia w stowarzyszenie "statutowe", które prócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Zażalenie wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" w Warszawie, zaskarżając powyższe postanowienie w całości. W uzasadnieniu zażalenie Stowarzyszenie podniosło, że z bilansu wydatków poniesionych w roku 2012 wynika, że łączne opłaty za skargi do sądu to kwota rzędu 3034 zł, za nowe sprawy – 2500 zł, opłaty za skargi kasacyjne (opłata za napisanie uzasadnienia, stała opłata sądowa, opłata za upoważnienie) łącznie 534 zł, zwrot za 3 sprawy opłacone w 2012 r. – 500 zł, straty za 2 przegrane sprawy – 200 zł, 4 sprawy wygrane przez Stowarzyszenie zostały zaskarżone przez inwestorów, reszta spraw nie została jeszcze osadzona. Innych wydatków na: znaczki, telefony, opłaty za informację publiczną Stowarzyszenie nie liczy, gdyż każdy członek stowarzyszenia pokrywa je ze swoich pieniędzy. W bieżącym roku na opłaty sądowe Stowarzyszenie przeznaczyło 1000 zł. W związku z tym bilansem każdy członek Stowarzyszenia przeciętnie musi wyłożyć na jego działalność 25 - 30 zł miesięcznie. Nie można więc zarzucać, że członkowie płaca za niskie składki. Swoją działalnością Stowarzyszenie nie obciąża budżetu Państwa, a wręcz przeciwnie to budżet Państwa jest wspomagany przez stowarzyszenie, każda opłata sądowa jest pożyczką dla Państwa, które tymi pieniędzmi obraca przez długi czas do chwili ewentualnego zwrotu wnoszącemu opłatę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 Regulaminu Stowarzyszenia), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. A zatem, Stowarzyszenie, którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Dlatego też należało podzielić stanowisko Sądu I instancji, że okoliczność, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność ( por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wskazując na szeroko zakreślony przedmiot działalności Stowarzyszenia, słusznie zauważył, iż z akt sprawy nie wynika, aby Stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia innych niż składki członkowskie środków finansowych na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym. Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, Stowarzyszenie zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.