V SA/Wa 3011/12

WyrokWSA w Warszawie2013-03-22

Skład orzekający: Piotr Piszczek, Joanna Zabłocka, Piotr Kraczowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo uchylił decyzję przyznającą płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) i odmówił przyznania tych płatności, a także nałożył sankcje, w związku z ustaleniem, że skarżący nie był faktycznym użytkownikiem deklarowanych gruntów rolnych?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji prawidłowo uchyliły decyzję przyznającą płatności ONW i odmówiły ich przyznania, a także nałożyły sankcje. Kluczowym wymogiem do otrzymania płatności jest faktyczne rolnicze użytkowanie gruntów, a nie tylko posiadanie tytułu prawnego. W niniejszej sprawie ustalono, że skarżący nie był faktycznym użytkownikiem spornych działek, co uzasadniało odmowę przyznania płatności i nałożenie sankcji. Sąd podzielił stanowisko organów, że wznowienie postępowania było uzasadnione ujawnieniem się nowej okoliczności faktycznej, a zebrany materiał dowodowy potwierdził brak spełnienia przez skarżącego warunków do otrzymania płatności.
Stan faktyczny
Skarżący otrzymał płatności ONW za 2010 r. Postępowanie zostało wznowione z urzędu z powodu ujawnienia się nowych okoliczności faktycznych, wskazujących, że skarżący nie był faktycznym użytkownikiem części deklarowanych działek. W wyniku wznowienia postępowania organ uchylił pierwotną decyzję i odmówił przyznania płatności, nakładając jednocześnie sankcje. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący zaskarżył decyzję, zarzucając m.in. nieprawidłowe doręczenie pisma procesowego i błędne ustalenie stanu faktycznego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant: specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotychczasowej i odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę Decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: BP ARiMR) przyznał J. G. (dalej: skarżący) płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na 2010 r. w łącznej kwocie 9.663,79 zł. Na płatność składały się: ONW Nizinna strefa II w wysokości 3.962,64 zł i ONW Nizinna strefa I w wysokości 5.701,15 zł. Przyznając płatności, o których mowa powyżej, organ uwzględnił w całości powierzchnię zadeklarowaną we wniosku skarżącego. Ten sam organ – postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r. – wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej wydaniem ww. decyzji, wskazując na istotne dla sprawy, nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania pierwotnej decyzji, a nieznane organowi (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Powodem tego działania była informacja przekazana przez P. W., z której wynikało, że jest on właścicielem działek ewidencyjnych, które we wniosku o przyznanie płatności deklarował skarżący, pomimo, że nie był ich posiadaczem i faktycznym użytkownikiem. W wyniku wznowienia postępowania Kierownik BP ARiMR wydał [...] sierpnia 2012 r. decyzję nr [...], którą uchylił decyzję w sprawie przyznania płatności ONW z [...] września 2010 r. oraz odmówił skarżącemu przyznania płatności ONW na rok 2010 i nałożył sankcje w wysokości 5.348,52 zł (Nizinna strefa I) oraz sankcję w wysokości 3.962,64 zł (Nizinna strefa II). Skarżący pismem z 5 września 2012 r. złożył odwołanie, w którym zarzucił, że zeznania świadków H. Z. i P. W. są nieprawdziwe. Skarżący wniósł o dołączenie nowych dowodów i zeznań świadków, a także podważył wyniki kontroli na miejscu przeprowadzonej [...] marca 2012 r. w zakresie wniosku za 2012 r., którego wyniki jako dowód zostały włączone do postępowania z wniosku za 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z [...] sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał się na § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329; dalej: rozporządzenie ONW) w myśl którego – płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. (...): 1. który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (...); 2. jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha; 3. do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; 4. jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; 5. jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.). Organ odwoławczy wskazał – powołując się na wyrok tutejszego Sądu z 8 listopada 2005 r. sygn. akt SA/Wa 1524/05 – że przez "posiadanie" należy rozumieć efektywne, rzeczywiste w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy, czyli faktyczne użytkowanie rzeczy-gruntów rolnych. Samo legitymowanie się posiadaniem samoistnym lub tym bardziej zgodą posiadacza samoistnego na deklarowanie gruntów do płatności obszarowych nie może wystarczyć do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o dopłaty. Niezbędnym warunkiem jest faktyczne użytkowanie posiadanych gruntów rolnych. Przyznanie płatności determinuje więc stan faktyczny dotyczący prowadzenia działalności rolniczej, a nie stan prawny. Organ podkreślił, że płatności należą się posiadaczowi gruntów rolnych utrzymującemu grunty zgodnie z normami. Jeżeli zatem o płatności wystąpi rolnik, który posiada grunty rolne, faktycznie je uprawia, utrzymuje je zgodnie z normami i spełnia inne przesłanki warunkujące ich przyznanie, określone w przepisach krajowych i unijnych, płatności będą mu przysługiwać nawet w przypadku bezprawnego użytkowania działek rolnych. Rozstrzygające dla przyznania płatności jest zatem, kto w sposób trwały użytkował grunty rolne i utrzymywał je w dobrej kulturze rolnej, w tym w szczególności poczynił nakłady np. ponosił koszty zakupu nawozów, przeprowadzał inne prace polowe niezbędne do uzyskania pożytków. W konsekwencji rolnik ubiegając się o przyznanie płatności ONW winien wykazać, że posiada grunty rolne, tj. trwale, faktycznie je użytkuje i utrzymuje je w dobrej kulturze rolnej zgodnie z normami ochrony środowiska. Wnioskodawca zobowiązany jest zatem do przedstawienia we wniosku obszarowym aktualnego stanu posiadania działek rolnych. Nadto, stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługują posiadaczowi zależnemu. Następnie organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania ustalono, że użytkownikiem spornych działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr: [...] nie był skarżący. Okoliczności te ustalono przede wszystkim w oparciu o oświadczenie samego skarżącego z [...] lipca 2012 r., gdzie oświadczył, że nie użytkował spornych działek a ich deklaracja we wniosku wynikała z upoważnienia jakie otrzymał od P. W. jako właściciela, do ubiegania się o płatności na te działki. Organ odwoławczy wskazał także, że w wyniku przeprowadzonej kontroli na miejscu w gospodarstwie skarżącego z [...] marca 2012 r. ustalono, że w 2010 r. na działkach rolnych [...] oraz [...] nie była prowadzona działalność rolnicza natomiast na działkach [...] oraz [...] stwierdzono zawyżenie powierzchni deklarowanej w stosunku do powierzchni uprawnionej do płatności. Okoliczność braku użytkowania spornych działek potwierdzona została również przez inne dowody zgromadzone w toku postępowania tj. oględziny spornych działek z [...] czerwca i [...] lipca 2012 r. oraz zeznania świadków. W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że stawka płatności ONW do 1 ha uprawy w 2010 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 listopada 2010 r. w sprawie stawki pomocy finansowej ONW za 2010 r. (Dz. U. Nr 213, poz. 1422) i wynosi 179,00 zł dla strefy I oraz 264,00 zł dla strefy II. Zgodnie z art. 16 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368, z 23.12.2006, str. 74 ze zm.), w przypadku gdy różnica między powierzchnią zadeklarowaną do płatności ONW a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50% rolnik jest wykluczany z otrzymania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem uprawnionym na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto różnicę. Następnie organ wyliczył kwotę sankcji 5.348,52 zł dla strefy I i 3.962,64 zł dla strefy II. Następnie organ odwoławczy odniósł się do zarzutów odwołania i tak – co do żądania skarżącego przesłuchania świadków w jego obecności – wskazał, że skarżący był informowany o dacie i miejscu przesłuchań świadków i nie skorzystał z możliwości uczestnictwa. Organ zauważył, że skarżący wskazał, że zeznania świadków są nieprawdziwe, a jednocześnie potwierdził, że nie użytkował spornych gruntów. Co do żądania skarżącego dołączenia nowych dowodów i świadków w sprawie, organ wskazał, iż czyniąc zadość żądaniu skarżącego wystosował 17 października 2012 r. zawiadomienie informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz o możliwości dostarczenia nowych dowodów w sprawie zgodnie z żądaniem strony. Zawiadomienie doręczono skarżącemu 23 października 2012 r., który nie podjął żadnych czynności w sprawie. Ustosunkowując się do podważania przez skarżącego wiarygodności wyników kontroli na miejscu przeprowadzonej [...] marca 2012 r., organ wskazał, że skarżący nie zgadzając się z wynikami kontroli mógł skorzystać z przysługującego mu uprawnienia i wnieść zastrzeżenia. W przedmiotowej sprawie skarżący nie był obecny podczas przeprowadzania kontroli, nie mniej jednak nie wpływa to na wynik kontroli. Jeżeli rolnik nie brał udziału w kontroli, raport jest mu przekazywany w terminie późniejszym. Kopia raportu została przekazana skarżącemu 3 kwietnia 2012 r. przesyłką pocztową poleconą wraz z pouczeniem o możliwości zgłoszenia w terminie 14 dni umotywowanych zastrzeżeń do raportu. Skarżący nie zgłosił na piśmie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia raportu z kontroli zastrzeżeń do jego treści. Następnie organ odwoławczy wskazać, iż w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości we wniosku dotyczących przekroczenia powierzchni wnioskowanej do przyznania płatności w stosunku do powierzchni uprawnionej do przyznania płatności, stosuje się przepisy rozporządzenia Komisji Nr 1122/2009 oraz rozporządzenia Komisji Nr 1121/2009. Mając na uwadze powyższe regulacje organ zauważył, iż składając wniosek rolnik wskazuje powierzchnię oraz grupę upraw zgodnie ze stanem faktycznym w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności ONW na dany rok. Powierzchnia ta jest następnie weryfikowana przez organ I instancji w toku postępowania administracyjnego i dopiero tak ustalony obszar użytkowany rolniczo oraz sposób jego zagospodarowania stanowi podstawę przyznania płatności. Narzędziem służącym weryfikacji podanych przez stronę w treści wniosku informacji są kontrole administracyjne i kontrole na miejscu. Art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowi – Agencja przeprowadza kontrole (...). Zgodnie z art. 26 ust. 1 rozporządzenia Komisji Nr 1122/2009 – kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu przeprowadza się w taki sposób, aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie istotnych wymogów i norm wzajemnej zgodności. Dodatkowo wskazał, iż na podstawie ust. 2 art. 30 ustawy – przeprowadzenie kontroli może być powierzone jednostkom organizacyjnym dysponującym odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi, określonymi w art. 31 ust. 1. Kontrole te przeprowadzane są przez osoby do tego upoważnione zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 maja 2007 r. w sprawie warunków, jakie powinny spełniać jednostki organizacyjne, którym można powierzyć wykonywanie czynności kontrolnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2008, Nr 183, poz. 1138). W sprawie przeprowadzona została kontrola na miejscu, w wyniku której stwierdzono nieprawidłowości. Niezgodność ta dotyczyła stwierdzenia na spornych działkach powierzchni kwalifikowanej do płatności mniejszej aniżeli powierzchnia deklarowana. Zdaniem organu czynności kontrolne wykonane w gospodarstwie skarżącego przeprowadzone zostały z należytą starannością, a ich wyniki są wiarygodne i odzwierciedlają stan faktyczny kontrolowanych gruntów. Na końcu organ przypomniał, że zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków EFR na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W świetle powyższego przepisu strona zobowiązana jest dostarczyć organowi dowody na poparcie okoliczności, z których wywodzi skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności. Jeśli strona nie przedstawi w toku postępowania dowodów, z których w ocenie organu jednoznacznie będzie wynikać, iż spełnia przesłanki do przyznania płatności, organ na podstawie art. 21 ust 3 ustawy uznaje daną okoliczność za nieudowodnioną. Analiza zgromadzonej w sprawie dokumentacji potwierdza prawidłowość dokonanego rozstrzygnięcia. Przy czym organ zaznaczył, że nie można uznać, iż nieprawidłowości nie wynikają z winy skarżącego, gdyż to skarżący złożył i podpisał wniosek tym samym potwierdzając prawdziwość danych w nim zawartych, pomimo posiadanej wiedzy, że deklarowane przez niego działki w znacznej większości nie spełniają warunków do objęcia płatnościami w świetle obowiązujących przepisów. W skardze z 20 listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił, że nie otrzymał osobiście pisma z [...] października 2012 r. dotyczącego możliwości przedstawienia dowodów i świadków. Ponadto zarzucił, iż błędne jest twierdzenie organu, że nie użytkował działek i oświadczył, że użytkował sporne działki w przeciwieństwie do P. W. i H. Z. Pierwsza z wymienionych osób mieszka w B., a druga nie posiadała numeru gospodarstwa. W związku z tym skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Skarżący pismem z 8 grudnia 2012 r. uzupełnił skargę wnosząc o przesłuchanie świadków: S. Z., S. i M. G., S. K., a także o dołączenie do akt sprawy rachunków za nawozy i pożyczane maszyny do uprawy spornych działek oraz opłaty podatkowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wraz z argumentacją. W trakcie rozprawy z 22 marca 2013 r. pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy "pokwitowanie zwrotu dzierżawy ziemi" oraz 4 oświadczenia z 10 grudnia 2012 r. S. G., M. G., S. Z. i S. K. o tym, że wykonywali prace rolne na dzierżawionych przez skarżącego gruntach rolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie – jak w niniejszym wypadku – w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), w tym również na decyzje wydawane przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego skontrolowanej decyzji, ale tylko w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, jeśli zakwestionowane rozstrzygnięcie podjęto zgodnie z przepisami, skarga podlega oddaleniu, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. Biorąc pod rozwagę przytoczone, podstawowe zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, z następujących powodów. Po pierwsze wskazać należy, że kontrolowane przez Sąd orzeczenie zostało wydane we wznowionym postępowaniu, a więc w jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikowania ostatecznych decyzji administracyjnych, którego regulacja zawiera specyficzne rozwiązania normatywne, względem zasad regulujących zwykłe postępowanie przed organami administracji publicznej. Biorąc pod uwagę wspomnianą specyfikę regulacji instytucji wznowienia postępowania, skład orzekający zobligowany był przede wszystkim do sprawdzenia, czy w sprawie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania co do decyzji przyznającej skarżącemu płatności ONW na 2010 r. Sąd stwierdza, że w konkretnych okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można skutecznie podważać zasadności stanowiska organów obu instancji o występowaniu podstawy do wznowienia postępowania, określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w postaci ujawnienia się istotnej dla sprawy, nowej okoliczności stanu faktycznego, która istniała już co prawda w dniu wydania decyzji z 2010 r., a nie była jednak wtedy znana Kierownikowi BP ARiMR. Tą okolicznością – jest fakt rolniczego użytkowania części działek nr [...] objętych wnioskiem skarżącego, przez innych niż skarżący rolników. Podkreślić należy, że mimo zmieniających się aktów prawnych regulujących zasady przyznawania płatności ONW, zawsze podstawowym wymogiem, od spełnienia którego uzależnione było uprawnienie do skutecznego żądania płatności, było posiadanie zadeklarowanych we wniosku gruntów i ich utrzymywanie zgodnie z normami. Powyższe wynika z przepisów § 2 rozporządzenia ONW – płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem": 1) który podjął zobowiązanie, o którym mowa w: a) art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1257/1999", albo b) art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005"; 2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65)4), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; 4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; 5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.). Mając na uwadze cytowane przepisy należy zgodzić się interpretacją organu przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że dla prawa do otrzymania płatności liczy się faktyczne korzystanie z gruntów. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. akt II GSK 1034/10 z 18 października 2011 r. wskazał, że posiadanie uprawniające do uzyskania płatności musi zawierać w sobie kilka szczególnych cech: musi to być faktyczne posiadanie i rolnicze użytkowanie gruntów utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej i ściśle związanych z produkcją rolną, której przecież wspieraniu płatności mają służyć (pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd wskazał też, że idea płatności obszarowych wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach mechanizmu bezpośredniego wsparcia nie wystarczy zatem być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Podkreślić należy, że istotą płatności do gruntów rolnych jest pomoc rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne, utrzymując je zgodnie z normami, decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem rzeczywiste w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie (por. wyrok WSA w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 1062/10 z 16 listopada 2010 r. pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela zaprezentowane wyżej poglądy. Przekładając to na sytuację skarżącego wskazać należy, że bez znaczenia dla sprawy jest to, czy skarżący posiadał umowy dzierżawy na część zgłoszonych do płatności działek, a także to, że działek tych nie uprawiali H. Z. i P. W. W sprawie dla oceny prawidłowości przyznania wnioskowanych przez skarżącego płatności istotne jest to, czy skarżący faktycznie te działki uprawiał. Sąd stwierdza, że ustalony przez organ stan faktyczny odnoszący się do posiadania przez skarżącego działek nr [...] świadczy o tym, że skarżący nie był ich posiadaczem, czyli faktycznie ich nie użytkował. Organy przeprowadziły w tym zakresie szerokie postępowanie dowodowe składające się: z przeprowadzenia kontroli na miejscu na poszczególnych działkach ([...] czerwca i [...] lipca 2012 r.) oraz zgromadzeniu oświadczeń od licznych świadków – mieszkańców terenów na których znajdują się sporne działki i użytkowników tych działek tj. P. W. (działka nr [...]), P. P., H. S. (działka nr [...]), S. W. (działka nr [...]), E. L. (działka nr [...]), M.K. (działka nr [...]), F. K. i K. W. (działka nr [...]). Należy w tym miejscu podkreślić, że sam skarżący podczas przesłuchania z 12 lipca 2012 r. – odpowiadając na pytanie, czy ww. działki użytkował osobiście czy przez osoby trzecie – oświadczył, że "Pan P. W. w porozumieniu z poprzednimi właścicielami upoważniał ich do prowadzenia działalności rolniczej na tych gruntach, a dopłaty za moim pośrednictwem będzie pobierał sam". Z powyższego stwierdzenia skarżącego organ trafnie wywiódł w zaskarżonej decyzji, że skarżący działek tych nie użytkował. Ponadto z powyższych ustaleń wynikało, że w 2010 r. na działkach rolnych [...] nie była w ogóle prowadzona działalność rolnicza. Natomiast na działkach [...] oraz [...]stwierdzono zawyżenie powierzchni deklarowanej w stosunku do powierzchni uprawnionej do płatności, odpowiednio powierzchnia deklarowana 1,14 ha – stwierdzona 0,72 ha i deklarowana 0,35 ha – stwierdzona 0,15 ha. W konsekwencji w ocenie Sądu zabrany materiał dowodowy uzasadniał odmowę przyznania wnioskowanej płatności ONW przez skarżącego za 2010 r. co do działek nr [...] z uwagi na brak posiadania, jak również co do części działek nr [...] z powodów ich nie utrzymywania zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy. W dalszej kolejności Sąd stwierdza, że oprócz prawidłowej odmowy przyznania wnioskowanej płatności ONW przez skarżącego, organ zasadnie – powołując się w zaskarżonej decyzji na właściwe przepisy prawa – nałożył na skarżącego sankcje, które zostały prawidłowo wyliczone. Podkreślić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia kryteria art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Organ II instancji odniósł się w sposób prawidłowy do wszystkich zarzutów odwołania, wyjaśniając, że skarżący był informowany o dacie i miejscu przesłuchań świadków i nie skorzystał z możliwości uczestnictwa, skarżący nie przedstawił dowodów, które kwestionowałyby zeznania świadków. Organ II instancji wskazał też regulacje prawne dotyczące wiarygodności wyników kontroli na miejscu przeprowadzonej [...] marca 2012 r. na zgłoszonych we wniosku skarżącego gruntach, a także podkreślił, że skarżący nie złożył zastrzeżeń do doręczonego mu raportu z kontroli, przez co zaakceptował poczynione w nim ustalenia. Odnosząc się do głównego zarzutu skarżącego zawartego w skardze, a dotyczącego nie doręczenia mu do rąk własnych pisma organu II instancji z [...] października 2012 r. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz o możliwości dostarczenia nowych dowodów w sprawie zgodnie z żądaniem strony, Sąd stwierdza, że jest to zarzut niezasadny. Z akt sprawy wynika, że pismo to zostało doręczone na adres wskazany przez skarżącego, B. G. (matce skarżącego 23 października 2012 r. – k. 19 akt sąd.). Zatem przesyłka została dokonana w sposób zastępczy przewidziany przez art. 43 k.p.a. (w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeśli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi). Sąd dodatkowo zauważa, iż nawet w hipotetycznej sytuacji braku prawidłowego doręczenia skarżącemu pisma z [...] października 2012 r., prawidłowość wydania przez organ zaskarżonej decyzji również nie rodziłaby wątpliwości. Podkreślić bowiem należy, że Sąd administracyjny – stosowanie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – uchyla zaskarżoną decyzję tylko w sytuacji naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem skarżący nie przedstawił w skardze aby posiadał taką dokumentację, która mogłaby zakwestionować prawidłowość ustaleń faktycznych zaprezentowanych w zaskarżonej decyzji. Przedstawione przez skarżącego w trakcie rozprawy kserokopie pism: "pokwitowanie zwrotu dzierżawy ziemi" oraz cztery oświadczenia z 10 grudnia 2012 r. S. G., M. G., S. Z. i S. K. o tym, że wykonywali prace rolne na dzierżawionych przez skarżącego gruntach rolnych, w żaden sposób nie wpływają na słuszność ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy. Wskazać należy, że pisma te zostały sporządzone już po dacie wydania zaskarżonej decyzji z [...] listopada 2012 r., a dodatkowo w sposób bardzo ogólny opisują wykonaną pracę na rzecz skarżącego i nie przeczą ustaleniom organu. Sąd podkreśla także, co trafnie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, że w postępowaniu w sprawie o przyznanie płatności ONW, według art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W myśl ust. 2 – w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust. 3). Porównanie tej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że w art. 3 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W przedmiotowej sprawie organy kompleksowo odniosły się do zebranego materiału dowodowego, a jednocześnie umożliwiły skarżącemu przedstawienie własnych środków dowodowych. Sąd odnosząc się do zarzutu, że spornych działek nie użytkowali H. Z. i P. W., stwierdza, iż fakt ten nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. Tak jak podkreślono wyżej, płatność ONW przysługuje tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych, a w przedmiotowej sprawie skarżący co do części zgłoszonych działek takim podmiotem nie był, a dodatkowo część działek w ogóle nie spełniała warunków do objęcia płatnościami w świetle obowiązujących przepisów. Sąd nie dopatrzył się wreszcie istnienia w niniejszej sprawie okoliczności, które wyłączałyby dopuszczalność uchylenia we wznowionym postępowaniu pierwotnej decyzji z [...] września 2010 r. Nie zaistniały w szczególności przesłanki negatywne określone w art. 146 k.p.a. W momencie wydawania rozstrzygnięć – i to przez organy obu instancji orzekających we wznowionym postępowaniu – nie upłynął jeszcze 5-cio letni termin zakreślony w § 1 in fine tego artykułu. Wszystkie dotychczasowe rozważania wskazują, że we wznowionym postępowaniu musiała zapaść decyzja merytoryczna o innej treści (w stosunku do pierwotnej decyzji z [...] września 2010 r.). Nie zachodzi też zatem sytuacja określona w art. 146 § 2 k.p.a. Dlatego też, uwzględniając dyspozycję art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło