I OSK 1550/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Wiesław Morys del. WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2199/12 w sprawie ze skargi T. Z. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz T. Z. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2199/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej, jako: "WSA w Warszawie") oddalił skargę T. Z. (dalej, jako: "skarżący") na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2012 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez A. W., W. M., P. S., M. S. oraz skarżącego prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia ¾ prawa własności nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] poza obecnym terytorium państwa polskiego. Decyzja została doręczona T. Z. w dniu 30 grudnia 2011 r. Od powyższej decyzji skarżący wniósł w dniu 1 sierpnia 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) odwołanie, w którym zawarł wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wniosek uzasadnił faktem złego stanu zdrowia wynikającego z choroby przewlekłej, która uniemożliwia mu prawidłowe funkcjonowanie. Wskazał, że od jesieni 2011 r. do czerwca 2012 r. przechodził skomplikowane badania i leczenie. Nie był w stanie złożyć odwołania w terminie. Minister Skarbu Państwa rozpatrując powyższy wniosek, wskazał, że w tej sprawie strona dowiedziała się o treści decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. w dniu 30 grudnia 2011 r. Termin złożenia odwołania upłynął w dniu 13 stycznia 2012 r. Skoro skarżący wyjaśnił, że nie był zdolny do podjęcia czynności w sprawie od jesieni 2011 r. do czerwca 2012 r., gdyż przechodził skomplikowane badania i leczenie, to oznacza, że przyczyna uniemożliwiająca złożenie odwołania ustała z końcem czerwca 2012 r. Tymczasem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został złożony w dniu 1 sierpnia 2012 r. W związku z powyższym organ uznał, że 7- dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania upłynął w dniu 7 lipca 2012 r. Nie została, zatem spełniona przesłanka z art. 58 § 2 K.p.a. Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił, że organ błędnie zinterpretował czas i charakter jego choroby. Przyczyna uchybienia przez niego terminowi do wniesienia odwołania nie ustała. Choroba neuropsychologiczna skarżącego trwa do dziś. Polega na krótkotrwałych przerwach świadomości i zaburzeniach pamięci, szczególnie bieżącej. Leczenie polega na badaniach, kontroli lekarskiej i stałym zażywaniu leków. Decyzję Wojewody [...] skarżący odebrał w dniu 30 grudnia 2011 r. i włożył ją do teczki z korespondencją dotyczącą placu budowlanego w B., który także jest przedmiotem dochodzenia rekompensaty za pozostawione mienie poza granicami Polski. Decyzję tą, w dokumentach dotyczących innego postępowania, odnalazła przypadkiem w dniu 30 lipca 2012 r. E. B. - przyjaciółka skarżącego. Powyższe stało się impulsem do ustanowienia ww. osoby pełnomocnikiem skarżącego, który w jego imieniu wystąpił z odwołaniem od decyzji organu I instancji oraz wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Zaskarżonym wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że na tle ustalonego stanu faktycznego oraz mając na uwadze treść wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, podziela stanowisko organu, że przyczyna uniemożliwiająca złożenie skarżącemu odwołania ustała z końcem czerwca 2012 r., a zatem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania złożony w dniu 1 sierpnia 2012 r. uznać należy za spóźniony. Sąd I instancji zważył, że do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania T. Z. załączył zaświadczenie Instytutu Psychiatrii i Neurologii Poradni Neurologicznej w Warszawie z dnia 4 października 2012 r. informujące, że skarżący jest pacjentem poradni neurologicznej od 12 grudnia 2011 r. do nadal. Rozpoznanie to: zaburzenia poznawcze ze szczególnym nasileniem pamięci świeżej, co do własnej osoby i otoczenia. Odnosząc się do twierdzeń strony WSA w Warszawie wyjaśnił, że sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Zaświadczenie przedstawione przez skarżącego nie uprawdopodobnia ani stałego stanu zdrowia, który przez cały wymieniony w nim czas udaremniałby zadośćuczynienie obowiązkowi dochowania terminu do wniesienia odwołania, ani także czasowego trwania takiego stanu. Zaświadczenie to nie wskazuje również by stan zdrowia uniemożliwił skarżącemu złożenie prośby o przywrócenie terminu z zachowaniem 7-dniowego terminu od dnia, kiedy dowiedział się o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Dalej Sąd wskazał, że nie neguje problemów zdrowotnych skarżącego, jednakże nie wykazał on by choroba, na którą cierpi uniemożliwiła mu zachowanie terminu do wniesienia odwołania, czy też terminu do wniesienia prośby o jego przywrócenie. Skarżący nie wykazał również by stan jego zdrowia uniemożliwiał skorzystanie z pomocy osób trzecich. Zaświadczenie Instytutu Psychiatrii i Neurologii potwierdza fakt choroby skarżącego we wskazanym w nim okresie, jednakże ponad wszelką wątpliwość nie dokumentuje, że nie był on w stanie przez cały czas jego trwania dokonać potrzebnej czynności procesowej. Słusznie zauważył organ, że w trakcie trwania leczenia (które wg zapewnienia skarżącego złożonego na rozprawie trwa nadal) skarżący uzmysłowił sobie potrzebę złożenia wniosku o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem, a następnie dla dokonania tych czynności udzielił pełnomocnictwa. Od powyższego wyroku skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 58 § 1 i § 2 K.p.a. W uzasadnieniu kasator wyjaśnił, że skarżący cierpi na zaburzenia o charakterze neuropsychologicznym, polegające na zaburzeniach poznawczych ze szczególnym nasileniem pamięci świeżej, co do własnej choroby i otoczenia. Ma znaczne zaburzenia procesów uwagi, zawężony zakres pamięci bezpośredni i operacyjny. Taki stan miał także w terminie, jaki obowiązywał skarżącego do wniesienia odwołania i trwa do dzisiaj. Do skargi do Sądu administracyjnego załączono stosowane zaświadczenia z dnia 4 października 2012 r. oraz jak wskazano w skardze kasacyjnej badania neuropsychologiczne z 4 marca 2012 r., a na rozprawie kolejne zaświadczenie od neurologa z dnia 4 marca 2013 r. W ocenie skarżącego kasacyjnie charakter jego choroby wskazuje na to, że nie jest on w stanie samodzielnie pilnować swoich spraw, w tym dokonywać tak skomplikowanych czynności jak pisanie odwołań od decyzji administracyjnych. Fakt uchybienia przez skarżącego terminowi do wniesienia odwołania bez jego winy, należy uznać za uprawdopodobniony, o ile nawet nieudowodniony. Dalej wskazano, że biorąc pod uwagę charakter schorzenia skarżącego, pozostaje ustalenie czy mógł on posłużyć się inną osobą do dokonania czynności w jego imieniu. Podkreślono, że skarżący nie ma rodziny – żony ani dzieci, którzy mogliby wystąpić w jego imieniu. Z uwagi na charakter choroby skarżącego, nie mógł on również ustanowić profesjonalnego pełnomocnika, skoro sam nie miał świadomości otrzymania decyzji Wojewody [...]. Najbliższą osobą jest przyjaciółka E. B., która jak tylko odnalazła niekorzystną dla skarżącego decyzję Wojewody [...], co nastąpiło w dniu 30 lipca 2012 r. – natychmiast wystąpiła w jego imieniu z odwołaniem. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, to właśnie data 30 lipca 2012 r. daje początek ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Dopiero, bowiem fakt odnalezienia decyzji organu I Instancji przez E. B. spowodowało, że wniesienie odwołania stało się możliwe. Zarówno organ jak i WSA w Warszawie oparli swoje stanowisko na niefortunnym sformułowaniu skarżącego jakoby przyczyna uchybienia terminu ustała z dniem 30 czerwca 2012 r. czyli z dniem zakończenia badań. Nie można jednak w związku z tym niefortunnym zapisem, wywodzić tak daleko idących skutków prawnych, abstrahując całkowicie od charakteru choroby skarżącego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za zasadne. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 129 § 2 K.p.a., odwołanie od decyzji administracyjnej organu I instancji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie od dnia jej ogłoszenia stronie. Odwołanie wniesione przez stronę z uchybieniem powyższego terminu oznacza, że czynność jego wniesienia jest bezskuteczna, zaś organ odwoławczy obowiązany jest w myśl art. 134 K.p.a. – stwierdzić w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z kolei art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). W niniejszej sprawie decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. o odmowie potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia prawa własności nieruchomości poza obecnym terytorium państwa polskiego, została doręczona skarżącemu w dniu 30 grudnia 2011 r. Odwołanie od tej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia zostało złożone przez skarżącego dopiero w dniu 1 sierpnia 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), a więc bezspornie z uchybieniem terminu. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu skarżący wskazał, że w okresie, gdy doręczono mu decyzję organu I instancji przechodził badania i leczenie (od jesieni 2011 r. do czerwca 2012 r.), co uniemożliwiło mu dokonanie czynności złożenia odwołania w terminie. Dodatkowo wskazał, że jeśli to będzie konieczne przedstawi stosowne zaświadczenia. Do wniosku dołączył pełnomocnictwo udzielone E. B. do działania w jego imieniu. Przy tak skonstruowanym wniosku organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wskazując, że skoro przyczyna uchybienia terminu ustała w czerwcu 2012 r. to tym samym 7-dniowy termin na złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie został zachowany przez skarżącego skoro prośbę taką skarżący złożył dopiero w dniu 1 sierpnia 2012 r. Dopiero w skardze do WSA w Warszawie wyjaśniono, że odmowa przywrócenia terminu do złożenia odwołania oparta została na niepełnej informacji o rzeczywistej przyczynie uchybienia terminu i błędnej interpretacji co do czasu i charakteru skarżącego. Do skargi dołączono zaświadczenie z dnia 4 października 2012 r. (brak badań neuropsychologicznych z 4 marca 2012 r., o których mowa w skardze kasacyjnej), z którego wynika, że skarżący od 12 grudnia 2011 r. (do nadal) cierpi na zaburzenia poznawcze ze szczególnym nasileniem pamięci świeżej co do własnej osoby i otoczenia. Tożsame zaświadczenie złożono na rozprawie przed Sądem I instancji w dniu 26 marca 2013 r. Z tego z kolei zaświadczenia wynika nadto, że skarżący ma znaczne zaburzenia procesów uwagi, zawężony zakres pamięci bezpośredni i operacyjny oraz znacznie nasilone trudności grafomotoryczne. Z wyjaśnień strony skarżącej wynika, że skarżący w ogóle nie zdawał sobie sprawy, że odebrał decyzję organu I instancji i o jakiej treści. Dopiero przyjaciółka skarżącego w dniu 30 lipca 2012 r. znalazła tę decyzję w dokumentach skarżącego i to ona (po udzieleniu jej pełnomocnictwa) podjęła - już w dniu 1 sierpnia 2012 r. - kroki celem złożenia odwołania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tych wszystkich okoliczności, które zostały przedstawione przez stronę przed Sądem I instancji, bezzasadnie nie wzięto pod uwagę. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku sprowadza się do tezy, że sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonania czynności oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób. Tymczasem powodem odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania było złożenie takiej prośby z uchybieniem 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a. Organ w ogóle nie rozważał kwestii braku winy w uchybieniu terminu. WSA w Warszawie przyjął za organem, że przyczyna uchybienia terminu ustała z końcem czerwca 2012 r. i w zasadzie nie odniósł się do stanowiska skarżącego, który w toku postępowania sądowego właśnie tę okoliczność kwestionował. Nie bez znaczenia pozostaje tu także charakter choroby skarżącego. Skoro cierpi on stale na zaburzenia neuropsychologiczne skutkujące m.in. zaburzeniami poznawczymi ze szczególnym nasileniem pamięci świeżej co do własnej osoby i otoczenia, to trudno przyjąć, że nie ma to żadnego znaczenia dla możliwości uczynieniu zadość czynnościom procesowym w ustawowych terminach. Mamy tu do czynienia z nietypową sytuacją, albowiem skarżący nie pozostaje permanentnie w takim stanie, jak słusznie zauważa Sąd I instancji, jednakże charakter tych zaburzeń w istocie może powodować sytuację uniemożliwiającą skarżącemu dokonywanie określonych czynności "urzędowych", szczególnie w ustawowych terminach. Mając powyższe na uwadze należało zarzuty skargi kasacyjnej uwzględnić i uchylić zaskarżony wyrok Sądu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę WSA w Warszawie weźmie pod uwagę wytyczne i wskazówki zawarte w niniejszym wyroku. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 powołanej ustawy.