II SA/Łd 1171/12

Dnia 26 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2013 roku sprawy ze skargi J. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] znak: [...] w przedmiocie konieczności wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości w celu wykonania robót budowlanych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...], Nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. L. kwotę 757 ( siedemset pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania J. L., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...], Nr [...], orzekającą o niezbędności wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości, działki nr 31/4, stanowiącej własność E. C., J. L. i L. L., przez inwestora K. T. w celu wykonania robót objętych zgłoszeniem z dnia 11 lutego 2011r. tj. ocieplenie ścian zewnętrznych budynku w linii rozgraniczającej nieruchomość z działką o nr ewidencyjnym 31/4 poprzez ocieplenie styropianem o grubości 8 cm w metodzie lekko-mokrej ściany szczytowej. Organ I instancji określił również, iż powierzchnia terenu niezbędna do zrealizowania robót wynosi 16,5 m² tj. pas szerokości 1,5 m na długości 11 m szczytu budynku ponad poziomem dachu oraz pas terenu na poziomie gruntu w istniejącej sieni budynku, przewidywany okres zrealizowania robót w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, w tym prace w korytarzu 10 dni. Określił także, iż po zakończeniu robót inwestor jest obowiązany naprawić szkody powstałe w wyniku korzystania z sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu, na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Jak wynika z akt sprawy na wniosek K. T. w dniu 14 grudnia 2011r. organ I instancji orzekł o niezbędności wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości celem wykonania prac opisanych we wniosku. Jednakże na skutek odwołania współwłaścicielki sąsiedniej nieruchomości – J. L., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia [...] Starosta [...] na podstawie art. 47 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2010r., Nr 243, poz. 1623 ze zm. – w dalszej części uzasadniania przywoływana jako: ustawa) i art. 104 k.p.a. orzekł o niezbędności wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości, nr ewid 31/4 stanowiącej własność E. L., J. L. i L. L., przez inwestora K. K., w celu wykonania robót objętych zgłoszeniem z dnia 11 lutego 2011r.. W terminie prawem przewidzianym J. L. złożyła odwołanie. Podkreśliła, iż zaskarżona decyzja dopuszcza naruszenie jej prawa własności nieruchomości, gdyż zezwala na realizację inwestycji w postaci ocieplenia ściany szczytowej w linii rozgraniczającej nieruchomość, która pozostaje od dłuższego czasu przedmiotem sporu i znajduje się na terenie działki odwołującej. Nadto w ocenie strony stan techniczny szczytowej ściany jest dobry i nie ma przeszkód aby ocieplić ją od wewnątrz i nie stwarzać dodatkowej sytuacji spornej. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazując na prawidłowość stanowiska organu I instancji, w uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania. Zwrócił uwagę, iż granica pomiędzy działką odwołującej nr 31/4 a działką inwestorski nr 31/3 przebiega przez środek korytarza przylegającego do budynku inwestorski sąsiedniego budynku parterowego. Świadczy o tym wyrys z mapy ewidencyjnej gruntów przedstawiający przebieg granicy według faktycznego stanu posiadania pomierzonego na gruncie w 1977 roku przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne w Ł.. Dalej, iż pozwolenie dotyczące niezbędności wejścia na sąsiednią nieruchomość może być wydane na podstawie art. 47 ustawy, przy czym niezależnie, czy ograniczenie praw właściciela sąsiedniej nieruchomości jest dobrowolne czy w drodze decyzji, właściciel sąsiedniej nieruchomości nie jest uprawniony do określenia, jaki zakres robót ma być wykonany w sąsiednim budynku. W niniejszej sprawie nie ma innej możliwości wykonania prac budowlanych, jak tylko poprzez wejście na teren posesji sąsiedniej, bo nie chodzi tu tylko o ocieplenie budynku, ale także o doprowadzenie budynku inwestorski do stanu, w którym jego użytkowanie nie będzie prowadziło do strat w przypadku ewentualnych zniszczeń przez czynniki atmosferyczne nieotynkowanej ściany. W każdym przypadku, gdy budynki stoją na granicy dwóch nieruchomości należących do różnych właścicieli, to przepis art. 47 ustawy umożliwia zgodny z prawem remont budynku. Wojewoda wskazał, iż na etapie postępowania prowadzonego w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na wejście na teren nieruchomości sąsiedniej celem wykonania określonych robót budowlanych, organ nie ocenia przebiegu granic nieruchomości, odległości budynku od granicy nieruchomości sąsiedniej, czy też prawidłowości budowy obiektu, którego mają dotyczyć planowane roboty budowlane. Organ nie ma prawa również ingerować w konflikt pomiędzy stronami, ocenia tylko czy do określonego zakresu robót jest niezbędne wejście na teren sąsiedniej nieruchomości. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Wojewoda wskazał, iż nie sposób zgodzić się ze stroną, iż prawo do jej własności jest podważane oraz, że realizacja inwestycji spowoduje zajęcie nieruchomości. Organ nie ma bowiem podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy dopóki istnieje wola zawarcia porozumienia między stronami. W niniejszej sprawie woli tej zabrakło, czego wyrazem jest chociażby pismo z dnia 5 grudnia 2011r., w którym J. L. nie wyraża zgody na wejście na jej nieruchomości celem wykonania opisanych robót budowlanych. Dodatkowo organ przypomniał, iż pismem z dnia 14 listopada 2011r. organ I instancji zwrócił się do inwestora o doprecyzowanie wniosku o zakres robót oraz dokumentów świadczących, iż inwestor starał się o uzyskanie zgody od właścicieli sąsiednich nieruchomości. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 17 listopada 2011r. inwestor zobowiązał się w momencie uzyskania zgody sąsiada, do zabezpieczenia pokrycia dachowego folią o szerokości 1,5 m, wykonanie odeskowania pod rusztowaniem oraz uporządkowanie placu budowy, wykonanie obróbek blacharskich, zaś w przypadku uszkodzenia pokrycia dachowego zobowiązał się do naprawy na własny koszt uszkodzeń. Przed przystąpieniem do robót zostanie sporządzony protokół stanu technicznego, poparty zdjęciami, przed i po wykonaniu prac, które poprawią estetykę budynku oraz ocieplą zewnętrzną ścianę budynku od strony północnej. Inwestor załączył do pisma kserokopię pisma z dnia 17 września 2010r., w którym J. L. nie wyraża zgody na korzystanie z jej posesji celem ocieplenia ściany szczytowej. Nadto w dniach 9 grudnia 2011r. i 13 marca 2012r. organ I instancji dokonał wizji lokalnej i stwierdził, że istnieje możliwość wykonania omawianych prac zgodnie z warunkami określonymi w piśmie inwestora. Podsumowując Wojewoda [...] stwierdził, iż wykonanie prac budowlanych wskazanych we wniosku inwestora, z uwagi na usytuowanie w niewielkiej odległości od granicy działki, nie byłoby możliwe, gdyby organ I instancji nie wyraził zgody na częściowe zajęcie nieruchomości odwołującej. Organ ten bardzo wyraźnie określił warunki udostępnienia posesji odwołującej, obszar i czas korzystania z tej posesji oraz termin przeprowadzenia robót liczony od dnia, w którym decyzja uzyska przymiot ostatecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. L. zarzuciła naruszenie: - art. 47 ust. 2 ustawy poprzez błędną wykładnię i zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie nie mógł być zastosowany z uwagi na fakt, iż udostępnienie inwestorowi cudzej nieruchomości nie upoważnia go do zainstalowania lub wykonania na cudzym gruncie elementów budowlanych, które mogłyby tam pozostać, zatem przepis ten nie upoważnia inwestora do jakichkolwiek robót budowlanych, w tym wypadku ocieplenia styropianem należącego do niego budynku, gdyż spowoduje to nieodwracalne skutki poprzez trwałe ograniczenie prawa własności skarżącej; - art. 47 ust. 2 ustawy w związku z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP w związku z art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeksu cywilnego, poprzez jego zastosowanie z pominięciem okoliczności, iż wydanie zaskarżonej decyzji w zakresie niezbędności wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości celem docieplenia budynku inwestora spowoduje trwałe pozbawienie prawa skarżącej do rozporządzania częścią własnej nieruchomości na odcinku zajętym przez inwestora do ocieplenia jego budynku, a co za tym doprowadzi do ograniczenia w przysługującym skarżącej prawie własności działki nr 31/4, - art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 47 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie za zasadne wniosku inwestora o wydanie rozstrzygnięcia o niezbędności wejścia na teren nieruchomości sąsiedniej pomimo niewyjaśnienia i nieprzeprowadzenia wszelkich czynności zmierzających do ustalenia czy nieruchomość skarżącej zostanie w wyniku wydania zaskarżonej decyzji trwale zmniejszona i w ten sposób ograniczy się przysługujące skarżącej prawo własności, co za tym nie wzięcie pod uwagę interesu skarżącej, - art. 80 k.p.a. w związku z art. 47 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie błędnej oceny, na podstawie szczątkowo zebranego materiału dowodowego, iż udowodniona jest okoliczność związana z wydaniem zaskarżonej decyzji, jakoby budynek mieszkalny inwestora znajdował się w niewielkiej odległości od granicy z działką skarżącej, gdy w rzeczywistości budynek ten jest posadowiony w linii rozgraniczającej obydwie działki, a co za tym uznanie zasadności wniosku inwestora. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 26 marca 2013r. uczestnik postępowania L. L. przyłączył się do stanowiska strony skarżącej. Wskazał, iż dom inwestora postawiony został w latach sześćdziesiątych XX wieku, zaś zabudowanie wspólnego korytarza nastąpiło w czasie kiedy dom sąsiada był budowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., Nr 270, powoływanej dalej, jako p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na postanowienie uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W następstwie Sąd obowiązany był rozstrzygnąć stosownie do art. 145 §1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a.. Przypomnieć wypada, iż zaskarżoną decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] orzekającą o niezbędności wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości, działki nr 31/4, stanowiącej własność E. C., J. L. i L. L., przez inwestora K. T. w celu wykonania robót objętych zgłoszeniem z dnia 11 lutego 2011r. tj. ocieplenie ścian zewnętrznych budynku w linii rozgraniczającej nieruchomość z działką o nr ewidencyjnym 31/4 poprzez ocieplenie styropianem o grubości 8 cm w metodzie lekko-mokrej ściany szczytowej. Organ I instancji określił również, iż powierzchnia terenu niezbędna do zrealizowania robót wynosi 16,5 m² tj. pas szerokości 1,5 m na długości 11 m szczytu budynku ponad poziomem dachu oraz pas terenu na poziomie gruntu w istniejącej sieni budynku, przewidywany okres zrealizowania robót w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, w tym prace w korytarzu 10 dni. Określił także, iż po zakończeniu robót inwestor jest obowiązany naprawić szkody powstałe w wyniku korzystania z sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu, na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 47 ustawy Prawo budowlane, gdzie w ust. 1 czytamy, iż jeżeli do wykonania prac przygotowawczych lub robót budowlanych jest niezbędne wejście do sąsiedniego budynku, lokalu lub na teren sąsiedniej nieruchomości, inwestor jest obowiązany przed rozpoczęciem robót uzyskać zgodę właściciela sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu (najemcy) na wejście oraz uzgodnić z nim przewidywany sposób, zakres i terminy korzystania z tych obiektów, a także ewentualną rekompensatę z tego tytułu. W razie nieuzgodnienia warunków, o których mowa w ust. 1, właściwy organ – na wniosek inwestora – w terminie 14 dni od złożenia wniosku, rozstrzyga w drodze decyzji, o niezbędności wejścia do sąsiedniego budynku, lokalu lub na teren sąsiedniej nieruchomości. W przypadku uznania zasadności wniosku inwestora, właściwy organ określa jednocześnie granice niezbędnej potrzeby oraz warunki korzystania z sąsiedniego budynku, lokalu lub nieruchomości (art. 47 ust. 2 ustawy). Mając na uwadze przywołane regulowanie podkreślić trzeba, iż instytucja pozwolenia wejścia na teren nieruchomości sąsiedniej określona w art. 47 ustawy ma charakter szczególny, co winno budzić w organach ją stosujących obowiązek należytej ostrożności w jej stosowaniu i dokładności wyjaśnienia sprawy przed wydaniem rozstrzygnięcia na tej podstawie. Charakter ten wynika z tego, że wydanie przez organ przedmiotowej zgody prowadzi do ograniczenia prawa własności poprzez upoważnienie innej niż właściciel osoby do korzystania z nieruchomości w drodze decyzji. Organ - rozważając dopuszczalność wydania decyzji stwierdzającej niezbędność wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości - zobowiązany jest do zbadania: czy inwestor podjął starania o uzyskanie zgody na wejście na teren sąsiedniej nieruchomości od jej właściciela, a starania te okazały się bezskuteczne, oraz czy wejście na teren sąsiedniej nieruchomości jest niezbędne dla wykonania prac przygotowawczych lub robót budowlanych, objętych pozwoleniem na budowę bądź zaakceptowanym przez organ zgłoszeniem. Istotne jest, iż ograniczenie prawa własności sąsiedniej nieruchomości może nastąpić tylko w zakresie niezbędnym do wykonania prac przygotowawczych lub robót budowlanych i nie może mieć charakteru trwałego. Wszelkie trwałe ograniczenia prawa właściciela sąsiedniej nieruchomości mogą nastąpić w trybie art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami albo przez ustanowienie służebności, zgodnie z przepisami prawa cywilnego (vide wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 września 2012r., sygn.akt II SA/Lu 269/12; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2005r., sygn.akt II SA/Kr 3581/01 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Istotne jest przy tym, iż wprawdzie art. 47 ust. 2 ustawy dotyczy sytuacji, w której posadowione budynki znajdują się na granicy działki sąsiedniej i nie ma innej możliwości przeprowadzenia przez inwestora prac przygotowawczych lub budowlanych jak tylko poprzez wejście na teren sąsiedniej posesji. Przy czym w toku postępowania zmierzającego do wydania orzeczenia o niezbędności wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości, organ nie może badać przebiegu granicy pomiędzy działkami właściciela sąsiedniej nieruchomości i inwestora. Przenosząc powyższe na grunt sprawy ze skargi J. L. stwierdzić należy, iż organy nie wykazały konieczności i niezbędności wykonania prac w takim zakresie jaki wynika z wniosku inwestora. Mając świadomość, iż istnieje spór graniczny organ dokonuje jednak badania przebiegu granicy. Wyraża się to w stwierdzeniu i powołaniu się przez organ na wyrys z mapy ewidencyjnej gruntów przedstawiający przebieg granicy według faktycznego stanu posiadania pomierzonego na gruncie w 1977 roku przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne w Ł.. Organ pominął zupełnie, iż stan na gruncie istnieje od 1977r. albo nawet od lat sześćdziesiątych, kiedy to według oświadczenia L. L. miało miejsce zabudowanie wspólnego korytarza. A skoro tak orzekając o niezbędności wejścia i określając, iż teren niezbędny do zrealizowania robót obejmuje m.in. pas terenu na poziomie gruntu w sieni budynku, organ faktycznie zezwolił na wykonanie prac, we wewnątrz budynku skarżącej, w wyniku których powierzchnia nieruchomości skarżącej zostanie zmniejszona o powierzchnię materiału ocieplającego ścianę w sieni. Logiczne wydają się wywody L. L. wskazującego na bardzo wąskie przejście w sieni, przez które nie jest w stanie przejechać żaden samochód, co świadczyć może najprawdopodobniej o tym, że druga połowa sieni została zabudowana przez inwestorkę K. T. własnym budynkiem stojącym faktycznie w granicy. Wejście na grunt sąsiedniej nieruchomości celem wykonania niezbędnych prac nie może prowadzić do trwałego zajęcia prawa własności sąsiada. Nadto niezbędności wykonania takich prac organ z pewnością nie wykazał, a wręcz zezwolił na trwałe zajęcie nieruchomości skarżącej do czego nie jest uprawniony w świetle omawianego art. 47 ust. 2 ustawy. Warto pamiętać, iż inwestor winien przedłożyć oświadczenie o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane, z pewnością zaś nie przedłożył dokumentu, który potwierdzałby prawo przeprowadzenia prac na terenie skarżącej, w zabudowanym korytarzu. Organ odstąpił od rzetelnego ustalenia stanu faktycznego, co miało wpływ na wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego. W toku ponownej analizy wniosku inwestora, organ obowiązany będzie dokładnie ustalić zakres prac, które inwestor chce wykonać, poprzez dokładne sprecyzowanie powierzchni i płaszczyzn, których prace te mają dotyczyć. Dopiero w następstwie będzie możliwe ustalenie, czy mamy do czynienia z przypadkiem niezbędności wejścia na teren sąsiedniej nieruchomości i czy prace, których wykonanie planuje inwestor nie doprowadzą do trwałego ograniczenia prawa własności skarżącej. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, doszło do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie wyjaśniono należycie wszelkich okoliczności sprawy niezbędnych dla rozstrzygnięcia, co miało przełożenie na naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 47 ust. 2 ustawy. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. a i c, w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku, na mocy art. 152 p.p.s.a.. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). Z uwagi na uchylenie ww. decyzji sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić treść powyższych rozważań Sądu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. a.bł.