I SA/Wa 2096/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oddala skargę. Decyzją z [...]sierpnia 2012 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania T. M., utrzymało w mocy decyzję Zarządu W. z [...]czerwca 2012 r., nr [...] odmawiającą przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] , uregulowanej w księdze wieczystej nr [...]. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Użytkowanie wieczyste opisanej na wstępie nieruchomości ustanowione zostało, w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), na rzecz M. M. oraz K. R. w udziałach po [...] części w stosunku do każdego z nich, na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...]lutego 2006 r. – rep. [...]. Akt ten zawarty został w następstwie wydanych w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego decyzji Prezydent W. z [...] października 2003 r. nr [...]oraz decyzji tego organu z [...] stycznia 2006 r. nr [...]. Umową z [...] października 2006 r. (akt notarialny rep. A Nr [...]) zniesiono współużytkowanie wieczyste gruntu i współwłasność posadowionego na nim budynku, w ten sposób, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] oraz własność budynku nabył w całości M. M.. Następnie umową darowizny z [...] stycznia 2007 r. (akt notarialny rep. A [...] ) M. M., darował swojemu synowi - T. M. do jego majątku osobistego użytkowanie wieczyste przedmiotowej działki wraz z prawem własności budynku. Darowizna ta został przez obdarowanego przyjęta. M. M. zmarł [...] września 2010 r., a spadek po nim w całości nabył T. M., co zostało stwierdzone aktem poświadczenia dziedziczenia z [...] października 2010 r. (rep. [...]). Wnioskiem z 1 kwietnia 2010 r. T. M., powołując się na nabycie od swoich poprzedników prawnych prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...], ustanowionego w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., zwrócił się do Prezydenta W. o nieodpłatne przekształcenie przysługującego mu prawa w prawo własności. W następstwie rozpoznania tego wniosku, Zarząd Dzielnicy W. decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...], powołując się na przepisy art. 1 ust. 1,1a, 3 i 4 oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. - o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.) - przywoływanej dalej jako: "u.p.u.w.", odmówił przekształcenia na rzecz wnioskodawcy prawa użytkowania wieczystego na własność. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że ani wnioskodawca, ani jego poprzednik prawny nie legitymował się prawem użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy przekształceniowej, tj. [...] października 2005 r., a więc nie spełniał podstawowej przesłanki warunkującej przekształcenie określonej w art. 1 tej ustawy. Rozważając zaś zasadność zastosowania wobec wnioskodawcy trybu przewidzianego w art. 1 ust. 4 u.p.u.w. (umożliwiającego uzyskanie przekształcenia prawa osobom, które po 13 października 2005 r. nabyły użytkowanie wieczyste na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r.), organ ocenił, że regulacja ta ma zastosowanie wyłącznie do następców prawnych pod tytułem ogólnym (spadkobierców) osób, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały w trybie przepisów ww. dekretu. Nie ma ona natomiast zastosowania do następców prawnych tych osób pod tytułem szczególnym, a więc takich, którzy prawo użytkowania wieczystego nabyli od swoich poprzedników w drodze czynności cywilnoprawnej. Niezgadzając się z powyższą decyzją T. M. wniósł od niej odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu tego odwołania, decyzją z [...] czerwca 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ wyjaśnił, że o ile każdy następca prawny użytkownika wieczystego, o którym mowa w art. 1 ust. 1a u.p.u.w., może wystąpić z wnioskiem o przekształcenie prawa, o tyle fakt, czy miała miejsce sukcesja syngularna czy uniwersalna będzie miał znaczenie ze względu na regulację art. 5 tej ustawy, przewidującą nieodpłatność przekształcenia przysługującego osobom, o których mowa w art. 1 ust. 1 a. O takie przekształcenie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wnosił zaś odwołujący się. Z tego względu dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie ma interpretacja przesłanki podmiotowej zawartej w art. 5 powołanej ustawy. Przywołując brzmienie tego przepisu Kolegium wywodziło, że użyty w jego redakcji zwrot "następca prawny" musi być interpretowany jako następstwo pod tytułem ogólnym, ponieważ przepis ten stanowi o pewnej kategorii osób, którym w szczególnych okolicznościach oddano nieruchomość w użytkowanie wieczyste. Mianowicie prawo do nieodpłatnego przekształcenia przysługuje wyłącznie osobie (jej następcom prawnym), której nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste jako nieruchomość zamienna. Pojęcie "następcy prawnego" użyte w art. 5 u.p.u.w. dotyczy zatem, zdaniem organu, tylko i wyłącznie spadkobierców, ponieważ jest powiązane z osobą, a nie z prawem użytkowania wieczystego. Z tego względu, z uwagi na fakt, że wnioskodawca żądał przekształcenia prawa, które nabył na podstawie darowizny, nie może obecnie uzyskać jego nieodpłatnego przekształcenia. Kolegium zaznaczyło jednocześnie, że prawa użytkowania wieczystego T. M. nie otrzymał w wyniku dziedziczenia, jako spadkobierca M. M., gdyż w chwili otwarcia spadku jego ojciec nie był już użytkownikiem wieczystym spornej nieruchomości. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. T. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 5 u.p.u.w., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w każdej sytuacji gdy przeniesienie prawa użytkowania wieczystego następuje za życia użytkownika wieczystego, to jej nabywcy nie przysługuje przymiot następcy prawnego zbywcy, a w szczególności w sytuacji gdy nabywcą jest osoba, która jako jedyna dziedziczy po zbywcy (jest jego przyszłym spadkobiercą). Naruszenia powyższego przepisu skarżący upatrywał także w jego błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, że "przymiot osoby wywłaszczonej", po śmierci takiej osoby nie zostaje przeniesiony na spadkobiercę w sytuacji gdy osoba wywłaszczona, za życia, przeniosła prawo użytkowania wieczystego na swojego przyszłego spadkobiercę w drodze umowy darowizny. Skarżący podkreślał, że umowa darowizny, na mocy której przeniesiono na niego prawo użytkowania wieczystego, dokonana była przez osobę najbliższą (po której następnie dziedziczył), z tego względu jego sytuacja prawna, w kontekście zastosowania, art. 5 u.p.u.w., nie różni się w istotny sposób od sytuacji prawnej następcy prawnego użytkownik wieczystego (który uzyskał to prawo w trybie art. 7 dekretu warszawskiego) pod tytułem ogólnym. Zatem nie powinien on być, na gruncie rozpoznawanej sprawy, traktowany w sposób odmienny od tego typu następcy. W jego ocenie osoby najbliższe i obdarowane przez osobę wywłaszczoną winny generalnie posiadać przymiot następcy prawnego w rozumieniu art. 5 ww. ustawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, aczkolwiek wadliwe są ich uzasadnienia. Materialnoprawną podstawą zakwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. - o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. z 2012 r. Nr 83) – przywoływanej dalej jako "u.p.u.w." Artykuł 1 ust. 1 tej ustawy stanowi, że osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. W myśl ust. 1a przywołanego artykułu, z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić również osoby fizyczne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały: 1) w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r.; 2) na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W ust. 2 art. 1 uregulowano zaś prawo do przekształcenia użytkowania wieczystego osób fizycznych i prawnych będących właścicielami lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmuje prawo użytkowania wieczystego (pkt 1) oraz spółdzielni mieszkaniowych będących właścicielami budynków mieszkalnych lub garaży (pkt 2). Z klei ust. 3 cytowanego artykułu stanowi, że z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 i 1a oraz osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 2. Zgodnie natomiast z ust. 4 art. 1 u.p.u.w. przepisy ust. 1a pkt 2 i ust. 2 pkt 1 stosuje się również do osób, które prawo użytkowania wieczystego albo udział w tym prawie uzyskały po dniu 13 października 2005 r. Z treści przywołanych wyżej przepisów wynika zatem, że ustawodawca jako zasadę przyjął możliwość przekształcenie prawa użytkowania wieczystego istniejącego w dacie wejścia w życie ustawy, tj. 13 października 2005 r. (art. 1 ust. 1 i 1 a), umożliwiając jednocześnie na zasadzie wyjątku przekształcenie prawa powstałego po tej dacie, ale jedynie w odniesieniu do osób, które nabyły wspomniane prawo w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz właścicieli lokali których udział w nieruchomości wspólnej obejmuję prawo użytkowania wieczystego (art. 1 ust. 4). Zgodnie zaś z zasadami wykładni przepisów prawa, wszelkie wyjątki od reguły powinny być stosowane w sposób ścieśniający, a wykładnia rozszerzająca przepisów przewidujących odstępstwo (wyjątek) od zasady jest niedopuszczalna. Skoro zatem przewidziany w ustępie 4 art. 1 ustawy wyjątek, odnosi się do "osób, które prawo użytkowania wieczystego (...) uzyskały", to przepis ten należy wykładać w ten sposób, że przyznaje on uprawnienie wyłącznie tym jednostkom, na rzecz których prawo to pierwotnie, po 13 października 2005 r, zostało przyznane, a to w sposób oczywisty wyklucza jego zastosowanie do następców prawnych takich osób (i to niezależnie od tego czy są to następcy pod tytułem uniwersalnym czy syngularnym). Sytuacja prawna następców prawnych użytkowników wieczystych - w zakresie możliwości uzyskania przez nich przekształcenia prawa – ukształtowana jest natomiast na zasadach ogólnych, o czym expressis verbis stanowi ust. 3 art. 1 u.p.u.w., odwołując się do następstwa prawnego po osobach "o których mowa w ust. 1 i 1 a", oraz osobach "o których mowa w ust. 2", a więc tych, które były użytkownikami (współużytkownikami) wieczystymi w dniu 13 października 2005 r. (por. wyrok WSA w Warszawie z 9.05.2012 r. sygn. akt I SA/Wa 99/12, dostępny na str. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest zaś, że prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...] w W., oznaczonej jako działa ew. nr 32, przed nabyciem go przez T. M., na rzecz jego poprzedników prawnych ustanowiono zostało po wejściu w życie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Prawo to bowiem przyznane zostało M. M. oraz K. R., w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., na podstawie umowy zawartej 22 lutego 2006 r. (rep. A [...]). O ile zatem ci pierwotni współużytkownicy wieczyści (a po zniesieniu współużytkowania jeden z nich) do momentu zbycia tego prawa, mogli skutecznie wnosić o jego przekształcenie na podstawie art. 1 ust. 4 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt 2 u.p.u.w., o tyle ich następcy prawnemu (abstrahując od formy tego następstwa) roszczenie o przekształcenie prawa, na gruncie obowiązującej ustawy, nie przysługuje. Nie znajduje bowiem w takim stanie faktycznym zastosowania regulacja z art. 1 ust. 3 powołanej ustawy. To zaś prowadzić musi do wniosku, że rozstrzygnięcie Zarządu Dzielnicy W. z [...] czerwca 2012 r. odmawiające T. M. przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości (nabytego w drodze darowizny z [...] stycznia 2007 r.) w prawo własności, jak też utrzymująca w mocy to rozstrzygnięcie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. odpowiadają prawu. Wprawdzie motywy, którymi kierowały się organy obu instancji podejmując kwestionowane decyzji były błędne. Odnosiły się one bowiem, do interpretacji zwrotów normatywnych "następca prawny" użytych w redakcji art. 1 ust. 3 oraz art. 5 u.p.u.w., a w konsekwencji wykazywania, że skarżący jako następca prawny pod tytułem syngularnym osób, którym przyznano prawo użytkowania wieczystego w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., nie jest tym następcą, któremu na mocy powyższej ustawy przysługuje roszczenie o przekształcenie prawa (przy czym organ pierwszej instancji oceniał, że nie jest on w ogóle uprawniony do uzyskania przekształcenia przysługującego mu prawa, a organ odwoławczy jedynie, że nie może tego uczynić nieodpłatnie – o co wnioskował). Tymczasem wobec braku prawnej możliwości zastosowania w sprawie art. 1 ust. 3 powołanej ustawy, kwestia ta nie miała i nie mogła mieć istotnego znaczenia przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie zgłoszonego przez skarżącego żądania. Mając jednak na względzie to, że sam rezultat postępowania (tj. odmowa przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przysługującego T. M. w prawo własności) jest zgodny z prawem – wnioskodawca nie spełnia bowiem przesłanek określonych w ustawie z 29 lipca 2005 r. - to sam fakt, że motywy jakimi kierowały się organy podejmując decyzje w sprawie były wadliwe, nie uzasadnia ich uchylenia. Byłoby to bowiem jedynie zbędne przedłużenie postępowania administracyjnego (a przez to utrzymywania stanu niepewności prawnej), choć jego efektem, wobec sformułowanej przez Sąd oceny prawnej, musiałoby być podjęcie decyzji zawierającej tożsame z obecnym rozstrzygnięcie, tyle że inaczej uzasadnione. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.