IV SA/Wa 447/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku - oddala skargę - Zaskarżonym do Sądu Administracyjnego postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., o zwrocie - w myśl art. 66 §. 3 K.p.a - wniosku p. J. W. w kwestii wypłaty rekompensaty. Uzasadniając zaskarżone postanowienie Minister wskazał, iż zapadło ono wobec następujących uwarunkowań faktycznych. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność stosownych orzeczeń z 1945 i 1949 roku. W tej sytuacji roszczenia wynikające ze szkód będących następstwem wydania wadliwych orzeczeń z lat 40-tych ubiegłego wieku powinny być dochodzone przed sądem powszechnym, w myśl odpowiednich regulacji K.c. Art. 160 K.p.a. został bowiem uchylony na mocy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692), zwanej dalej nowelą z 2004 roku, z dniem 1 września 2004 r. W myśl przepisu przejściowego – art. 5 noweli z 2004 roku – wcześniejsze regulacje, statuujące drogę administracyjna dochodzenia roszczeń, nie dotyczą przypadków, gdy orzeczenie w przedmiocie nieważności decyzji nacjonalizacyjnych zostało wydane po dacie uchylenia art. 160 K.p.a. Przywołano w tym zakresie uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r. sygn. akt III CZP 112/10 (opubl. OSNC 2011/7-8 poz. 75) Wobec braku drogi administracyjnej oraz właściwości Sądu w danej sprawie zasadnym było wydanie orzeczenia, w myśl art. 66 §. 3 K.p.a., co skutkowało utrzymaniem w mocy postanowienia organu I. instancji. Skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł p. J. W. zarzucając obrazę art. 66 § 3 w zw. z art. 160 § 4 i 5 K.p.a., w sytuacji, gdy zaistnienie zdarzeń przed datą wejścia w życie noweli z 2004 roku uzasadnia stosowanie uprzednich regulacji. W skardze wywodzono, iż w sprawie ma decydujące znaczenie data wydania wadliwych orzeczeń (lata 40 ubiegłego wieku) nie zaś dzień stwierdzenia ich nieważności. Powołano się na regułę międzyczasową prawa prywatnego, w myśl której o odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego rozstrzyga ustawa obowiązująca na dzień jego popełnienia. Decyzja w przedmiocie nieważności nie stanowi elementu czynu niedozwolonego, stąd termin jej wydania nie ma kluczowego znaczenia z perspektywy zastosowania przepisu przejściowego noweli z 2004 roku (art. 5). Przesądzające znaczenie ma w tym zakresie data wydania wadliwej decyzji – przywołano w tym zakresie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. akt CSK 534/08 (opubl. lex nr 511024). W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd oddalił skargę, gdyż nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W sprawie nie jest sporny stan faktyczny. Decyzję w przedmiocie nieważności orzeczeń z lat 40 tych ubiegłego wieku wydano w 2011 roku. Kwestia sporną jest zagadnienie, czy w danym przypadku znajdzie zastosowanie przepis przejściowy art. 5 noweli z 2004 roku, więc czy do orzekania w sprawie właściwy jest organ administracji, w myśl uchylonego art. 160 K.p.a. czy też sądy powszechne, w myśl zasad ogólnych wynikających z aktualnych regulacji zawartych w K.c. i K.p.c. Wskazana kwestia – jakie znaczenie ma termin wydania decyzji w przedmiocie nieważności – w kontekście stosowania przepisu przejściowego noweli z 2004 roku bywała interpretowana rozbieżnie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i cywilnych. Obecnie jednak w orzecznictwie dominują - w kwestii skutków wydania orzeczenia w przedmiocie nieważności po dniu wejścia w życie noweli z 2004 roku w kontekście zastosowania właściwej procedury dochodzenia roszczeń - analogiczne stanowiska, czego wyrazem był szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz np. wyroki o sygn. akt I OSK 964/10, I OSK 595/10 dostępne w CBOSA) jak i uzasadnienie przywołanej w zaskarżonym orzeczeniu uchwały pełnej Izby Cywilnej SN sygn. akt III CZP 112/10. Dominuje pogląd, iż z punktu widzenia procedury dochodzenia odszkodowania - droga administracyjno-sądowa (w myśl uchylonego art. 160 K.p.a.) albo sądowa (zasady ogólne z K.c. i K.p.c.) – wydanie orzeczenia w przedmiocie nieważności po wejściu z życie noweli z 2004 roku przesądza o zasadności wnoszenia roszczeń bezpośrednio do sądów powszechnych. Nie podważa tego okoliczność, iż konstatacje te są formułowane z przywołaniem zróżnicowanej argumentacji prawnej. Prezentowany jest pogląd, iż kumulatywne wystąpienie "zdarzenia i stanu prawnego" przed wejściem z w życie noweli z 2004 roku w myśl jej art. 5, jako warunek zastosowania uprzednich przepisów określających właściwość organów administracji (droga administracyjno-sądowa) ma miejsce tylko, gdy wadliwe orzeczenie i decyzja w przedmiocie stwierdzenia jego nieważności stały się ostateczne przed zmianą stanu prawnego. Pogląd ten podziela w pełni Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Wywodzi się także, iż art. 5 noweli z 2004 roku, pomimo iż expreessis verbis wskazano w nim reguły stosowania całego art. 160 K.p.a. nie obejmuje jednak w ogóle jego części o charakterze procesowym – §. 4 i 5. Wobec braku regulacji przejściowych w tym względzie zastosowanie znajdzie więc prawo właściwe na dzień procedowania w sprawie (uzasadnienie uchwały SN sygn. akt III CZP 112/10). Także w przypadku podzielnia tego poglądu należałoby stwierdzić, iż o ile orzeczenie w przedmiocie nieważności wydano po dniu wejścia w życie noweli z 2004 roku zawsze właściwa będzie droga wniesienia powództwa bezpośrednio do sądu powszechnego. Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze należy wskazać, iż przywoływana reguła międzyczasowego prawa prywatnego – odpowiedzialności za delikt według prawa na dzień popełnienia czynu niedozwolonego - winna być stosowana konsekwentnie, gdy chodzi o określenie zakresu odpowiedzialności za szkodę. Nie ma natomiast z reguły kluczowego znaczenia w kontekście poszukiwania wykładni - jaka procedura dochodzenia szkód jest właściwa w danym przypadku. Miałaby jedynie znaczenie, o ile zastosowanie określonej procedury musiało skutkować innym określeniem granic odpowiedzialności (np. jej wyłączeniem lub ograniczeniem itp.). W dany przypadku jednak kwestia wyboru stosownego trybu nie ma wpływu na możliwość realizacji roszczeń. Trzeba odnotować, iż wykładnia, co do stosowania właściwych reguł, gdy chodzi o zakres odpowiedzialności (w stosownym zakresie odwołanie do zasad uprzednich), w ramach procedury sądowej dochodzenia roszczeń, została zawarta we wskazanej wcześniej uchwale SN sygn. akt III CZP 112/10. W tym kontekście bez znaczenia jest okoliczność, iż Sąd Najwyższy, w określonych składach, wyraził inny pogląd niż prezentowany w uzasadnieniu wskazanej uchwały w kwestii trybu dochodzenia roszczeń (np. wyrok SN przywołany w skardze). Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.