II FZ 1431/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt. VIII SA/Wa 948/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić zażalenie. Pismem z dnia 21 czerwca 2013 r. M. U. (dalej: "skarżąca") wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 948/12 oddalającego jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2003 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2013 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu. W odpowiedzi na zarządzenie zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z formularza urzędowego PPF złożonego przez skarżącą wynika, iż sama utrzymuje trzyosobowe gospodarstwo domowe z wynagrodzenia za pracę, które wynosi 2.400 zł (mąż skarżącej nie pracuje). W 2012 r. Sąd Gospodarczy ogłosił upadłość firmy męża i cały majątek znalazł się w masie upadłości zarządzanej przez syndyka. Dochody skarżącej, wedle oświadczenia, wystarczają tylko na pokrycie bieżących wydatków jak rachunki i zakupy. Strona wskazała również, że nie posiada żadnych oszczędności. Na wezwanie Sądu pierwszej instancji uzupełniła wniosek o przyznanie prawa pomocy o odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 5 marca 2012 r., sygn. akt V GU 36/11, o ogłoszeniu upadłości męża, zawierający likwidację jego majątku wraz z arkuszem spisu z natury nieruchomości i wydrukiem z księgi wieczystej, zaświadczeniem o wysokości wynagrodzenia, wyciągiem z rachunku bankowego za okres od stycznia do marca 2013 r. oraz kserokopią faktur za gaz, energię, nieczystości. Dodatkowo wyjaśniła, iż wydatek w postaci wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w sprawie został sfinansowany przy pomocy rodziców i siostry. Skarżąca oświadczyła także, że jej mąż nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i że ma objawy depresji. Postanowieniem z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 948/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, iż jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśniając Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż argumentacja skarżącej jakoby jej mąż nie posiadał statusu osoby bezrobotnej, ponieważ i tak nie otrzymałby zasiłku w związku z zadłużeniem w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych nie została uznana za wiarygodną. Podobnie Sąd ocenił twierdzenia strony o pożyczce od rodziny w wysokości ok. 7000 zł celem uiszczenia wpisów od skarg zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Końcowo Sąd pierwszej instancji zaakcentował, iż skarżąca nie wywiązała się w pełni z ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia sytuacji finansowej oraz nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie skarżąca wniosła zażalenie powtarzając, iż majątek rodziny jest w zarządzie syndyka, zaś sytuacja zdrowotna męża nie pozwala na uzyskanie dokumentu potwierdzającego jego depresję. Odnosząc się do zaskarżonego postanowienia, w szczególności do faktu uiszczenia wpisów w sprawach sądowoadministracyjnych, opiewających na kwotę 7.000 zł skarżąca wskazała, iż korzystała z pomocy rodziny i oświadczyła, iż teściowie wzięli kredyt na trzy lata, zaś jej rodzina nie opłaciła bieżących rachunków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu zależy zasadniczo od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Stąd też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru na współobywateli. Z tych środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 31/10, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Ponadto, w myśl art. 255 p.p.s.a., sąd administracyjny może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów w przypadku gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W niniejszej sprawie pomimo złożonego wniosku, formularza, załączonych dokumentów, wezwań kierowanych do skarżącej, jej wyjaśnień, sprzeciwu i zażalenia, sytuacja ta nadal pozostaje niejasna. Obowiązkiem strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest jasne i precyzyjne przedstawienie swojego stanu rodzinnego, majątku i swoich dochodów. Ma to umożliwić jak najdokładniejszą ocenę, czy jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei uprawnienie wynikające z art. 255 p.p.s.a. nie może być rozumiane jako obowiązek sądu do wyjaśnienia niejasności w składanych przez wnioskodawcę oświadczeniach i dokumentach. Ponownie podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie nadal budzi wątpliwości obecna sytuacja finansowa strony (skarżąca nadesłała wyciągi z banku tylko za trzy miesiące roku oświadczając jedynie, iż od 15 marca 2013 r. na koncie jest zajęcie egzekucyjne). Ponadto wciąż nie została w żaden sposób udokumentowana sytuacja zawodowa męża skarżącej – brak statusu bezrobotnego wobec braku orzeczenia o niezdolności do pracy przykładowo z powodu choroby nie czyni wyjaśnień strony wiarygodnymi, tym bardziej, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako powód braku przez męża pracy strona wskazała trudną sytuację na rynku pracy. Dodatkowo należy zaznaczyć, że rolą Sądu, a nie strony skarżącej, jest ocena czy poszczególne składniki majątku mają znaczenia dla oceny przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala przyjąć, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu, że nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną. Skarżąca w zażaleniu w żaden sposób, poza niczym nie popartymi twierdzeniami chociażby o ilości posiadanych nieruchomości, nie podważyła ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej strony. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.