I FZ 444/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Wasilewska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 79/13 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 1999 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Postanowieniem z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 79/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek J. F. o zwolnienie od kosztów sądowych. Na wstępie swoich rozważań Sąd I instancji przedstawił treść oświadczeń wnioskodawcy, z których wynikało, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z teściami S. i F. M. i zamieszkuje w drewnianym domu z 1900 roku bez bieżącej wody, stanowiącym własność teścia wnioskodawcy. Skarżący oświadczył, że jego żona wraz z córką przebywają w lokalu w K., które to mieszkanie jest własnością jego małżonki. Małżonkowie pozostają w separacji faktycznej. Skarżący nie pracuje, nie poszukuje pracy, albowiem nie chce, by wynagrodzenie zajął komornik. W związku z tym wydatki związane z bieżącymi potrzebami w całości pokrywane są przez teściów wnioskodawcy, którzy ponoszą koszty opłat za dom, wyżywienie zapewnia szwagier A. M., a w odzież zaopatruje skarżącego rodzeństwo. J. F. podał, że nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości, ani cennego majątku ruchomego. Średnie miesięczne dochody teściów wynoszą 2.800 zł, z czego na opłaty związane z utrzymaniem domu wydatkują ok. 750 zł łącznie (posiadają bowiem również mieszkanie w A.), na którą to okoliczność przedłożono stosowne rachunki. Skarżący oszacował nadto, ze kwota związana z jego wyżywieniem, zakupem środków czystości i ubrań wynosi ok. 200 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych innych dochodów, ale i obciążeń, które miałyby wpływ na jego sytuację finansową. Sąd I instancji, oceniając powyższe okoliczności, uznał, że wnioskodawca nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W ocenie Sądu wnioskodawca nie podnosił, że jest osobą schorowaną, wiekową, a tym samym niezdolną do zatrudnienia, dlatego fakt, że w żaden sposób nie stara się o poprawę swojej sytuacji materialnej musi świadczyć na jego niekorzyść. Sąd wskazał przy tym, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z teściami, których miesięczny dochód plasuje się na poziomie 2.800 zł. Tymczasem deklarowane wydatki wynoszą ok. 750 zł miesięcznie, co powoduje, że do dyspozycji trzyosobowej rodziny pozostaje jeszcze 2.050 zł. Nawet przy przyjęciu, że dodatkowo ponoszone są koszty zakupu wyżywienia dla S. i F. M. (skarżącego żywi bowiem szwagier), ewentualnych leków, środków czystości, czy odzieży dla nich (skarżącego ubiera siostra), to i tak w ocenie Sądu z kwoty tej da się wygospodarować pewną pulę wolnych środków, które pozwoliłyby na zapłatę kosztów sądowych. Sąd zaznaczył, że ani skarżący, ani jego teściowie nie korzystają z instytucjonalnej pomocy społecznej, nie sygnalizują problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, a wnioskodawca nie wykazał żadnych obciążeń mających wpływ na jego sytuację materialną. Ponadto J. F., wg swojego oświadczenia, pozostaje w faktycznej separacji, co jednak nie zwalnia małżonków od obowiązku udzielania sobie wzajemnej pomocy. W złożonym zażaleniu skarżący wniósł o zmianę powyższego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu ponownie podkreślił, że jego trudna sytuacja finansowa uniemożliwia mu ponoszenie kosztów sądowych. Podniósł przy tym, że w toku innego postępowania jego sytuacja została oceniona przez Sąd w sposób odmienny, gdyż uznano, że nie jest w stanie ponosić kosztów procesu. Skarżący wskazał w tym zakresie na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 615/10. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze argumentację strony odwołującą się do faktu wydania w stosunku do jej osoby dwóch sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć w zakresie przyznania prawa pomocy, wskazać należy, że sytuacją wysoce niepożądaną jest, gdy sytuację finansową strony różne składy orzekające tego samego sądu oceniają w sposób odmienny. Jednakże okoliczność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Kr 615/10, nie może sama w sobie stanowić argumentu przemawiającego za wzruszeniem zaskarżonego postanowienia. Nie do przyjęcia, w świetle zasady niezawisłości sędziowskiej, byłoby narzucanie sędziemu rozpoznającemu sprawę gotowego rozstrzygnięcia. Sprawa winna być bowiem rozpatrywana w sposób indywidualny, w oparciu o akta konkretnej sprawy, stąd też możliwe, choć niepożądane, jest wydanie odmiennych rozstrzygnięć wobec tego samego podmiotu w zakresie prawa pomocy. Abstrahując od powyższej okoliczności, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sytuacji finansowej strony skarżącej dokonana w zaskarżonym postanowieniu nie została przeprowadzona w sposób prawidłowy. Sąd I instancji uznał bowiem, że z kwoty 2.800 zł, stanowiącej łączny dochód osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, po odliczeniu deklarowanych wydatków do dyspozycji trzyosobowej rodziny pozostaje jeszcze kwota 2.050 zł, z której da się wygospodarować pewną pulę wolnych środków, które pozwoliłyby na zapłatę kosztów sądowych. Nawet jeśli argumentację Sądu I instancji w powyższym uznać należy za prawidłową, to jednak nie koreluje ona z wysokością wpisu sądowego, do zapłaty którego zobowiązany jest skarżący. Przypomnieć tylko należy, że wartość przedmiotu zaskarżenia została określona przez skarżącego na kwotę 340.226,00 zł. Przy czym, przyjmując nawet, że małżonka strony skarżącej, realizując obowiązek wzajemnej pomocy uregulowany w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, winna wspomagać skarżącego, to bez ustalenia realnych możliwości finansowych małżonki nie jest uzasadnione wydawanie jakiejkolwiek oceny w tym zakresie. Tego typu informacji, tj. w zakresie dochodów uzyskiwanych przez małżonkę nie żądano zresztą od strony w toku prowadzonego postępowania, nakazując ujawnienie jedynie dochodów tych osób, które pozostawały ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (k. 113, 114 akt sądowych). Odwoływanie się zatem do obowiązku określonego w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego bez jednoczesnego ustalenia jego granic nie było uzasadnione. Przychylając się do treści żądania skarżącego zawartego w złożonym zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji postanowienia.