II FZ 705/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 1 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 415/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 grudnia 2012 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r., J.P. podał, że nie posiada żadnego majątku, ani nie osiąga bieżących dochodów, mieszka w mieszkaniu syna, który ponosi wszelkie koszt utrzymania. Pismem z dnia 18 marca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącego do nadesłania m.in. dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego syna. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego przedstawił oświadczenie syna skarżącego, który określił rodzaj i wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem wnioskodawcy, stwierdzając jednocześnie, że nie przedstawi w tej sprawie żadnych rachunków, przelewów i przekazów pocztowych, zeznania podatkowego za 2012, ani zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2013 r. referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W następstwie sprzeciwu wniesionego od powyższego orzeczenia, sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 11 czerwca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mimo wezwania, skarżący nie nadesłał wszystkich dokumentów, które uwiarygodniłyby złożone przez niego wyjaśnienia dotyczące stanu majątkowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, polegające na przyjęciu, że skarżący dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych. Wskazał, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca uchyla się od obowiązku współpracy z sądem, nie dysponuje bowiem instrumentami prawnymi czy faktycznymi, za pomocą których mógłby uzyskać od syna dokumenty wskazane w wezwaniu. W ocenie skarżącego, sytuacja materialna syna nie ma dla rozpoznawanej sprawy znaczenia, gdyż to od zdolności ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów postępowania uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, z art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, iż ciężar udowodnienia okoliczności określonych w cytowanym przepisie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania od okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Wbrew argumentom zażalenia, Sąd miał prawo wezwać skarżącego do przestawienia sytuacji majątkowej członka jego rodziny, na którym ciąży względem wnioskodawcy obowiązek alimentacyjny. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy, ujmowana w jej całokształcie. Wynikający z art. 252 §1 1 P.p.s.a. obowiązek przedstawienia przez osobę fizyczną ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy jej sytuacji rodzinnej obejmuje również informacje na temat okoliczności dotyczących możliwości majątkowych osób, które zobowiązane są względem wnioskodawcy do alimentacji. W tym zakresie Sąd ma prawo zażądać od wnioskodawcy uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Jako usprawiedliwione należało zatem ocenić wezwanie skarżącego do przedstawienia informacji na temat możliwości finansowych osób, na których ciąży względem wnioskodawcy obowiązek alimentacyjny. Należy podkreślić, że podmiotem, do którego skierowane jest wezwanie jest sam skarżący, a nie jego syn. Jak trafnie bowiem zauważył NSA w postanowieniu z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 218/13, art. 255 P.p.s.a. "nadaje sądom administracyjnym rozpoznającym wnioski o przyznanie prawa pomocy kompetencję do wezwania strony o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku tylko po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże dokumentów, ale nie innych podmiotów." Jakkolwiek sąd nie jest władny wzywać, na podstawie wskazanego przepisu osób trzecich do przedstawienia dokumentów i informacji związanych z sytuacją majątkową podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, to, wobec jednoznacznego brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stwierdzić należy, że o przyznaniu prawa pomocy decydują wyłącznie czynniki obiektywne, zatem ryzyko nieuzyskania od osób trzecich dokumentów, które konieczne są do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i sytuacji płatniczej wnioskodawcy, ciąży na osobie, która ubiega się o przyznanie omawianego uprawnienia procesowego. Przepisy ustawy nie dają sądowi uprawnienia by oceniać starania wnioskodawcy w zakresie pozyskania dokumentów wskazanych w wezwaniu; dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest jedynie skutek tych starań, tj., w przypadku określonym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie, bez dokumentów obrazujących sytuację majątkową syna skarżącego, która, z uwagi na istniejący z mocy przepisów prawa cywilnego obowiązek alimentacyjny, wpływa na sytuację majątkową i możliwości płatnicze wnioskodawcy, nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego. Ponieważ skarżący dokumentów tych nie przedstawił, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nienadesłanie przez wnioskodawcę wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiało Sądowi przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. W tym stanie rzeczy, WSA w Warszawie zobligowany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.