II OSK 3028/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kamiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia NSA del. Jerzy Stankowski Protokolant asystent sędziego Julia Słomińska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 545/13 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 lutego 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 545/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. B., zw. dalej skarżącym, na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 lutego 2013 r., nr ..., w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W motywach wyroku Sąd Wojewódzki powołał się na następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Sąd Wojewódzki wywiódł, że podstawę materialnoprawną objętej skargą decyzji stanowił przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) zw. dalej ustawą o kombatantach, na mocy którego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. W motywach wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że w niniejszej sprawie do protokołu przesłuchania skarżący zeznał, iż "Biegała nas banda chłopców po podwórku, podszedł do nas starszy chłopak i zaproponował nam żebyśmy robili Niemcom psikusy. Smarowali klamki, dzwonili do drzwi. Na podwórku przybraliśmy imiona", "Nie wstąpiłem formalnie do organizacji niepodległościowej, ale znałem różne osoby działające w konspiracji". Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, określone przez wnioskodawcę działania nie są działaniami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Sąd argumentował, że oprócz własnego oświadczenia wnioskodawca nie przedstawił żadnego dowodu w sprawie, który pozwoliłby organowi na dodatkowe prowadzenie postępowania wyjaśniającego. Odnosząc się do podniesionego przez pełnomocnika na rozprawie w dniu 11 września 2013 r. zarzutu, że organ nie wziął pod uwagę, iż rodzina skarżącego przechowywała w czasie wojny osobę narodowości żydowskiej, Sąd Wojewódzki wskazał, że z faktu tego skarżący nie wywodził działalności kombatanckiej, a jak stanowi art. 2 pkt 31 powyższej ustawy za działalność równorzędną z działalnością kombatancką rozumie się dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci. Odnosząc się do wykładni przepisu art. 2 pkt 31 ustawy Sąd Wojewódzki wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, iż brał jakikolwiek czynny udział "w dawaniu schronienia". W ocenie Sądu, z racji młodego wieku skarżący nie mógł mieć pełnego obrazu sytuacji, świadomości grożących sankcji, ocenić podejmowanego ryzyka czy nawet podjąć jakichkolwiek realnych czynności. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zachowania skarżącego nie można uznać za świadomy akt sprzeciwu wobec okupanta, podjętego świadomie z narażeniem życia. W skardze kasacyjnej R. B. zaskarżył powyższy wyrok w części, w której Sąd Wojewódzki oddalił skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 lutego 2013 roku, ..., utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia 21 stycznia 2013 roku, odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich skarżącemu, wnosząc o uchylenie ww. części wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej p.p.s.a., zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez nieuchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 lutego 2013 roku, ..., pomimo iż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisu prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zw. dalej k.p.a., w postaci art. 7,77 i 80 k.p.a., skutkujące niewłaściwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. 2) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż organ nie był zobligowany do pozyskania rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji pomimo, iż w myśl powyższego przepisu orzeczenie o przyznaniu uprawnień kombatanckich następuje na podstawie udokumentowanego wniosku osoby zainteresowanej oraz rekomendacji powyżej wskazanego stowarzyszenia, właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji, a skarżący oświadczył, iż nie jest w stanie przedłożyć wskazanej rekomendacji ze względu na zły stan zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego i będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia zarzutów tej skargi. W sytuacji przytoczenia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zasadniczo ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby wpłynąć na wynik sprawy, można przejść - w granicach określonych w skardze - do ocen o charakterze prawnomaterialnym. W przypadku jednak sformułowania zarzutów w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., przedstawianych jako skutek przyjęcia przez Sąd Wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego, z czym nie zgadza się autor skargi kasacyjnej, prezentujący inny pogląd w sferze prawa materialnego niż ten, który przyjęto za podstawę wyroku, właściwe jest rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego, skoro zasadność zarzutów natury procesowej może się okazać skuteczną jedynie wówczas, gdy przyjęcie przez Sąd Wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego okazałoby się wadliwe. W skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania i zarzut naruszenia art. 22 ust 1 ustawy zostały sformułowane w wyżej podany sposób, wobec czego w pierwszej kolejności należało odnieść się do naruszenia prawa materialnego. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie przepis ten nie przenosi na organ obowiązków, o których mowa w jego dyspozycji. Przepis ten nakłada na organ obowiązek wydania decyzji w przypadku, gdy wnioskodawca przedłoży udokumentowany wniosek oraz rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Ze zdania drugiego tego przepisu, iż rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia wynika jedynie, iż stowarzyszenie kombatanckie nie może odmówić sporządzenia rekomendacji nawet wówczas, gdy wnioskodawca nie jest jego członkiem, ani nie ma nawet zamiaru do niego wstąpić. To jednak nie na organie ciąży obowiązek wystąpienia do stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej o wystawienie rekomendacji, a na wnioskodawcy. Podzielając zatem poglądy zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1662/10, LEX nr 1151982, co do znaczenia dowodowego rekomendacji oraz w wyroku z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II OSK 117/05, LEX nr 188689, co do procesowych obowiązków organu, a nadto zauważając, że na stronie internetowej Urzędu znajduje się wykaz 77 stowarzyszeń kombatanckich o zasięgu ogólnokrajowym i 53 stowarzyszeń działających za granicą, na gruncie rozpoznawanej sprawy uznać należało, że powinnością wnioskodawcy było wniosek udokumentować i przedstawić rekomendację lub co najmniej wskazać organowi stowarzyszenie właściwe dla tego rodzaju działalności kombatanckiej, którą prowadził, aby organ mógł zwrócić się do stowarzyszenia właściwego. W tej sytuacji zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego nie okazał się usprawiedliwiony. Z akt sprawy wynika ponadto, że wnioskodawca tłumacząc się chorobą nie przedstawił wymaganej rekomendacji, ale też nie wskazał żadnego stowarzyszenia, które byłoby właściwe do wydania takiej rekomendacji zeznając, iż w czasie wojny nie wstąpił do żadnej organizacji niepodległościowej, co niewątpliwie mogło mieć wpływ na niemożność wskazania obecnie właściwego dla jego działalności stowarzyszenia kombatanckiego. W tej sytuacji nie można zarzucić skutecznie Sądowi Wojewódzkiemu, iż nie uchylił decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ponieważ organ ten nie miał ani obowiązku, ani nawet możliwości wystąpienia o rekomendację do właściwego stowarzyszenia. Tym samym również zarzut naruszenia przepisów postępowania nie okazał się usprawiedliwiony. Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1