III SA/Kr 1655/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Halina Jakubiec SO del. Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi J. B. działającej w imieniu małoletniego syna K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2012r. nr [....] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia skargę oddala Pełnomocnik ustawowy matka K. B. – J. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2012 r. sygn. akt [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie uznania, jako nienależnego wypłaconego świadczenia na podstawie decyzji znak: [...] z dnia [...] 2010 r. w wysokości 2 400 zł w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. i zobowiązania do zwrotu tej kwoty tytułem nienależnie pobranego świadczenia. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy) art. 7 kpa, a to poprzez błędne określenie daty, od której świadczenia alimentacyjne na rzecz uprawnionego należy uznać na nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, oraz art. 8 i 107 § 3 kpa przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, - naruszenie przepisów prawa materialnego art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwą wykładnię, a to poprzez uznanie, że organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy, której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z mocą wsteczną, art. 29 ust 2 cyt. ustawy poprzez jego błędne zastosowanie, a to poprzez ustalenie obowiązku zwrotu świadczeń przez skarżącego od dnia 1 października 2008 r. oraz art. 2 pkt 7 lit a cytowanej ustawy poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, a to poprzez uznanie, że świadczenie pobrane przez skarżącą w okresie od 1 października 2010 r. do 3 sierpnia 2011 r. należy uznać za "świadczenie nienależnie pobrane." Skarżąca podniosła, że w sprawie organ błędnie określił datę od której świadczenia alimentacyjne na rzecz uprawnionego, zmniejszone w wyniku ugody zawartej 4 sierpnia 2011 r. przed Sądem Rejonowym, powinny być częściowo zwrócone jako nienależnie pobrane. Datą tą powinien być bowiem dzień zawarcia w/w ugody, czyli 4 sierpnia 2011 r. Stanowisko to posiada swoje oparcie w ugruntowanej linii orzecznictwa (m.in. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, II SA/Bd 1209/10), a także bezsporne jest, że pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewidują to przepisy prawa. Organ natomiast w żaden sposób nie udowodnił, że w rzeczonej sytuacji doszło do takiego właśnie wyjątku, czym naruszył w/w przepisy. W konkluzji skargi skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w przedmiocie określenia jako nienależnego pobranego świadczenia, wypłaconego w wysokości 2 400 zł oraz zobowiązującej do zwrotu tej kwoty. Organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Za osobę uprawnioną stosownie do treści art. 2 pkt 11 w/w ustawy uznaje się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Natomiast według art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu (art. 23 ust. 1). Natomiast stosownie zaś do art. 2 pkt 7 ustawy pojecie nienależnie pobranego świadczenia oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku o którym mowa w art. 17 ust. 5 za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją z dnia [...] 2010 r. zostało przyznane świadczenie pieniężne z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. B. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010r. do 30 września 2011 r. W dniu 4 sierpnia 2011 r., jak wynika z ugody zawartej przed sądem przez J. B. oraz K. K. osobę zobowiązaną do alimentacji małoletniego K. B., wysokość alimentów na rzecz małoletniego strony uzgodniły na kwotę 300 zł miesięcznie, z datą wsteczną począwszy od 18 lutego 2008 r. Skarżąca w okresie objętym zaskarżoną decyzją tj. od 1 października 2010r. do 30 września 2011 r. otrzymywała alimenty z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie, podczas gdy mocą zawartej przez siebie ugody kwota ta następnie została zmniejszona do wysokości 300 zł , to tym samym uznać należy , iż kwota 200 zł będąca różnicą pomiędzy kwotą alimentów otrzymywanych , a kwotą alimentów ustalonych w drodze ugody jest kwotą świadczenia nienależnie pobranego. Organ wskazał stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w wyroku z dnia 22 października 2010 r. II SA/Po 477/2010 opubl. LexPolonica nr 2522676: "Uwzględniając cel, któremu służyć mają świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego ustawodawca przyjął zasadę, w myśl, której zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonywane są - od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana - wysokości zasądzonych alimentów (art. 29 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustawodawca nakłada - wyłącznie - na osoby, które otrzymały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty w okresie - od dnia zmiany wysokości - zasądzonych alimentów - do dnia wpływu tytułu wykonawczego - do komornika sądowego (ust. 2). Odnosząc się do argumentów skarżącej podnoszonych w odwołaniu organ stwierdził, iż są one nietrafne, albowiem przedmiotem badania w niniejszej sprawie były kwestie dotyczące nienależnie pobranego świadczenia, nie zaś kwestie dotyczące zmiany decyzji przyznającej świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej nieuwzględnienie, podnosząc argumenty zawarte w pisemnym uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego, zaś uchylenie kwestionowanej decyzji następuje tylko w razie stwierdzenia uchybienia przepisem prawa w stopniu wpływającym na jej treść. Rozpoznając sprawę sąd nie może zatem kierować się względem słuszności czy sprawiedliwości społecznej, czyli między innymi również sytuacją materialną osoby skarżącej. Nie posada nadto kompetencji do wydawania orzeczeń o charakterze merytorycznym - uprawnienia w tym zakresie przysługują wyłącznie organowi administracji publicznej. Na wstępie rozważań należy wskazać, że istotą świadczeń alimentacyjnych, które zastępują środki, które wierzyciel alimentacyjny winien otrzymać tytułem wypłaty zasądzonych alimentów. Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zdefiniowane zostało w art. 128 kro ,w myśl którego pod pojęciem tym rozumieć należy obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania. Natomiast unormowania materialnego prawa administracyjnego są zawarte w ustawie z dnia 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7) i służą wsparciu osób znajdujących się trudniej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na - bieżące - utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji (por. wyrok NSA z 28.07.2010 r., sygn. I OSK 597/10, www.nsa.gov.pl) . Podstawowym warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 u.p.o.a.). Same świadczenia z funduszu alimentacyjnego służyć mają natomiast zastąpieniu tych niewyegzekwowanych alimentów. Stąd też, jak zaważa się w piśmiennictwie, w art. 10 ust. 1 u.p.o.a. ustawodawca powiązał wysokość kwot miesięcznego świadczenia wypłacanego przez organ z wysokością kwoty, jaką dłużnik uiszczałby na rzecz wierzyciela, gdyby egzekucja była prowadzona skutecznie. Z uwagi na cel bieżącego zaspokajania potrzeb wierzyciela alimentacyjnego w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, tj. takiej, jaką dłużnik uiszczałby na rzecz wierzyciela, przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uregulowane zostały zasady aktualizacji wysokości świadczeń wskutek zmiany wysokości alimentów. Uwzględniając, bowiem cel, któremu służyć mają świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego ustawodawca przyjął zasadę, w myśl, której zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonywane są - od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana - wysokości zasądzonych alimentów (art. 29 ust. 1 u.p.o.a.). W świetle treści tego przepisu nie mogą być uznane za świadczenia nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w kwocie równorzędnej wysokości zasądzonych za dany okres alimentów. Dopiero w przypadku otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty, świadczenie to wypłacone w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego staje się świadczeniem nienależnie pobranym i jako takie podlega zwrotowi. Przepis ten odnosi się również do ugody zawieranej przed sądem odnośnie zmiany wysokości alimentów, co nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie zmiana wysokości zasądzonych alimentów została dokonana ugodą z dnia 4 sierpnia 2011 r. i objęła okres od 18 lutego 2008 r. Dokonując zatem zasadności uznania za świadczenia nienależnie pobrane w kwocie przekraczającej 300 zł miesięcznie za okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. zauważyć należy, że zmiana ich wysokości była działaniem świadomym J. B., która godziła się na fakt, że wypłacano jej wyższe alimenty na syna z funduszu alimentacyjnego, w stosunku do tego, co zawarła w ugodzie ze zobowiązanym. Okoliczność ta nie może budzić żadnych wątpliwości. Co więcej informację o zmianie wysokości zasądzonych alimentów na rzecz K. B. organ I instancji powziął od zobowiązanego do alimentacji K. K., natomiast J. B., która była zobowiązana do przekazania tej informacji, zaniechała obowiązku zgłoszenia tych zmian mających wpływ na prawo do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej należy wskazać, że świadczenie nienależnie pobrane jest to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zatem skoro ustawodawca nakłada obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego - wyłącznie - na osoby, które otrzymały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty w okresie - od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów (art. 29 ust. 2 u.p.o.a.), to w przedmiotowej sprawie strony ugody ustaliły datę, dzień zmiany wysokości (obniżenie) zasądzonych alimentów od 18 lutego 2008 r. Decyzją z dnia [...] 2010 r. przyznano świadczenie K. B. z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010r. do 30 września 2011r. Przedmiotową ugodą wysokość miesięcznych alimentów obniżono z orzeczonych wyrokiem 600 zł do kwoty 300 zł, to różnica między przyznanymi decyzją alimentami a ustalonymi ugodą podlega zwrotowi. Zaistniało, więc zdarzenie powodujące zwrot części świadczeń. Zdarzenie (obniżenie alimentów) nastąpiło w dacie zawarcia ugody z dnia 4 sierpnia 2011 r., ale ze skutkiem (z mocą wsteczną) od 18 lutego 2008r. Organy prawidłowo zinterpretowały prawo. Decyzje wbrew twierdzeniu skarżącej zostały oparte za wszechstronnie zebranym i prawidłowo ocenionym materiale dowodowym. Uzasadnienie decyzji jest szczegółowe i zawiera wszystkie elementy wymagane przepisami procedury administracyjnej. Ma rację organ, że przedmiotem badania w niniejszej sprawie były kwestie dotyczące nienależnie pobranego świadczenia, nie zaś kwestie dotyczące zmiany decyzji przyznającej świadczenia. Nie znajduje oparcia w przepisach prawa art. 29 ust. 2 u.p.o.a. twierdzenie skarżącej, że w sprawie organ błędnie określił datę, od której świadczenia alimentacyjne na rzecz uprawnionego, zmniejszone w wyniku ugody zawartej 4 sierpnia 2011 r. przed Sądem Rejonowym i powinno być częściowo zwrócone jako nienależne od dnia zawarcia w/w ugody, czyli 4 sierpnia 2011 r. Stanowiska takiego, odnośnie rozważanego stanu faktycznego, wbrew twierdzeniu skarżącej nie zawarł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 29 marca 2011r, sygn. akt II SA/Bd 1209/10. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku. Podstawą prawną orzeczenia jest art. 151 p.p.s.a.