I FZ 313/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1865/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1865/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. Ł. (zwanego dalej: "skarżącym") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 września 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Przedstawiając stan sprawy sąd wskazał, że skarżący oświadczył, iż nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Posiada mieszkanie o powierzchni 53 m 2 w C. przy ulicy D. 6c/3, które obciążone jest hipoteką ustanowioną przez Urząd Skarbowy w C. na czas trwania postępowania podatkowego, ponadto dwa samochody osobowe: Honda Civic rok prod. 2004, Volvo S60 rok prod. 2005, na których na czas trwania postępowania podatkowego ustanowiony jest zastaw Urzędu Skarbowego w C. Zarządzeniem z dnia 1 marca 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Skarżący w żaden sposób nie odniósł się do wezwania sądu, jak również nie przedłożył wymaganych dokumentów. Dnia 24 kwietnia 2013 r. sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz formularzu PPF, nie zostały przez niego uprawdopodobnione, zatem nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "p.p.s.a."). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu wskazał, że niniejszej sprawy nie można rozpatrywać odrębnie od dowodów znajdujących się w aktach sprawy. Argumentował, że w ww. aktach zawarta jest informacja Urzędu Kontroli Skarbowej, z której wynika, że nie osiąga dochodów, nie wiąże go z małżonką instytucja wspólności majątkowej małżeńskiej, oraz nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sądu pierwszej instancji była prawidłowa. Skarżący nie przedstawił sądowi wszystkich informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, uchylił się również od złożenia szeregu dokumentów mogących zobrazować jego sytuację materialną, zatem nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. W odniesieniu do argumentacji skarżącego, że pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej należy stwierdzić, że z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 23 tej ustawy wynika, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt II FZ 572/05, niepubl.). Rozdzielność ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe. W świetle powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Z tych względów na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.