II OZ 722/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1725/12 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. F. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. znak [...] w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. 1. W piśmie z dnia 15 listopada 2012 r. J. F. (dalej również: wnoszący zażalenie) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] października 2012 r. (znak [...]) wydane w przedmiocie nakazu wstrzymania prowadzenia robót budowlanych. 3. W dniu 15 stycznia 2013 r. J. F. złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten w rubrykach od 7 do 11 nie zawierał żadnych danych. Zarządzeniem z dnia 21 stycznia 2013 r. referendarz sądowy wezwał wnoszącego zażalenie do uzupełnienia wniosku. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 27 marca 2013 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym pozostawiono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Od zarządzenia z dnia 27 marca 2013 r. J. F. złożył sprzeciw. 4. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II SA/Kr 1725/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. 5. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r. (sygn. akt II OZ 403/13) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie z dnia 9 lipca 2013 r. 6. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. (sygn. akt II SA/Kr 1725/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił wnoszącemu zażalenie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, między innymi, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnoszący zażalenie nie podał żadnych danych dotyczących jego sytuacji finansowej, umożliwiających merytoryczne rozpoznanie jego wniosku. Sąd nie dał wiary, że J. F. nie osiąga żadnych dochodów, nie ma żadnego majątku i nie jest w stanie ponosić jakichkolwiek kosztów postępowania. Z wiedzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, pochodzącej z postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 51/12, wynika bowiem, że J. F. jest współwłaścicielem kilku nieruchomości oraz samochodów. Ponadto, nie sposób dać wiary, że czteroosobowa rodzina ([...]) utrzymuje się bez żadnych dochodów. Oznaczałoby to, że wobec braku jakichkolwiek dochodów i majątku J. F. wraz z rodziną nie żywi się i nie mieszka w domu, lecz korzysta, na przykład, z noclegowni. 7. W piśmie z dnia 25 lipca 2013 r. J. F. złożył zażalenie na postanowienie z dnia 9 lipca 2013 r. 7.1. Wnoszący zażalenie wskazał, między innymi, że termin, który należy wskazać w wezwaniu, powinien być adekwatny do zakresu żądania sądu i umożliwić stronie zebranie wskazanych dokumentów. 7.2. Co więcej, zdaniem wnoszącego zażalenie, powoływanie się w uzasadnieniu postanowienia na inne tocząca się postępowania jest nieuprawnionym stosowaniem analogii w stosunku do zupełnie innych spraw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Stan prawny, istotny w niniejszej sprawie, jest następujący. 8.1. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. 8.2. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. 8.3. Zgodnie art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy zawiera niewypełnione (przekreślona) rubryki, a mimo to można ocenić rzeczywisty stan majątkowy strony i jej możliwości płatnicze, sąd nie ma obowiązku wzywania strony do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja, o której wyżej mowa, z natury swojej niewystępująca często, może mieć w szczególności miejsce, gdy Sąd posiada z urzędu wiedzę, z której wynika, że strona jest w stanie ponieść koszty postępowania. Wiedza taka może pochodzić, między innymi, z akt innej sprawy sądowoadministracyjnej, toczącej się przed danym sądem. 9. Stosując wyżej ustalony stan prawny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co następuje. 9.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dysponując częściowo niewypełnionym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, skorzystał ze swojej wiedzy, posiadanej z urzędu. Wynika z niej, że J. F. jest współwłaścicielem mieszkań i samochodów – czego nie kwestionował, nawet w treści zażalenia. Co więcej, Sad pierwszej instancji przyjął, że nie jest prawdopodobna sytuacja, w której czteroosobowa rodzina wnoszącego zażalenie nie posiada żadnych, nawet minimalnych, środków do życia – a tak należałoby uznać, gdyby dać wiarę treści wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że powyższe fakty świadczą o tym, że J. F. nie jest osobą niezamożną, którą należy zwolnić z kosztów sądowych. 9.2. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że chybiony jest zarzut wnoszącego zażalenie, że termin, który należy wskazać w wezwaniu, powinien być adekwatny do zakresu żądania sądu i umożliwić stronie zebranie wskazanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie oparł się bowiem na treści wezwania ani na fakcie braku odpowiedzi na wezwanie. Wręcz odwrotnie – Sąd ten prawidłowo wykazał, że zbędne byłoby wzywanie wnoszącego zażalenie do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. 9.3. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a zażalenie należy oddalić. 10. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.