III SA/Gd 189/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja może być wykonana. Decyzją z dnia 9 stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania D. K. od decyzji Burmistrza z dnia 28 listopada 2012 r. odmawiającej jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem Z. K., utrzymał w mocy ww. decyzję. Organ podał, że brak było możliwości przyznania świadczenia, gdyż z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynikało, że osoba wymagająca opieki spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W następstwie wniesionej przez D. K. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na ww. rozstrzygnięcie, decyzją z dnia 6 lutego 2013r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia 9 stycznia 2013 r. i przyznało wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem Z. K. w kwocie 520 zł od dnia 1 października 2012r. do dnia 31 grudnia 2012r. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w świetle art. 13 ustawy z 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Dlatego Kolegium, uznając istnienie po stronie wnioskodawczyni obowiązku wobec męża o charakterze alimentacyjnym, wywodzącego się z art. 23 i 27 k.r. i o. uznało, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012r. okoliczność, iż odwołująca sprawuje opiekę nad małżonkiem, nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy spełniała ona przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Organ ustalił, że D. K. nie pracuje zarobkowo i nie jest zarejestrowana w PUP. Opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Spełniała więc do dnia 31 grudnia 2012r. wymogi warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 2 ww. ustawy sprzed jej nowelizacji. Wobec zmiany art. 17 ustawy, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013r., przewidziana została możliwość przyznania świadczenia jedynie za okres poprzedzający wejście w życie zmian w ustawie. Dlatego wnioskodawczyni takie prawo utraciła, gdyż niepełnosprawność męża powstała po ukończeniu przez niego zarówno 18-go jak i 25-go roku życia. Świadczenie więc na dalszy okres nie mogło być przyznane. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D. K. wniosła o uchylenie w/w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i wydanie nowego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że żaden przepis prawa nie ograniczał jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres dłuższy niż do 31 grudnia 2012r. Stan prawny sprawy nie może być ustalany w oparciu o przepisy, które będą obowiązywać od 1 stycznia 2013r. Podała, że zmiana przepisów ustanowiła okres przejściowy, dbający o zachowanie praw nabytych. Zatem decyzje wydane w poprzednim stanie prawnym do dnia ich wygaśnięcia są ważne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest wydana w trybie autokontroli decyzja, którą organ odwoławczy uchylił swoją decyzję i przyznał wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem Z. K. w kwocie 520 zł od dnia 1 października 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że – co do zasady - skarżąca należy do kręgu osób określonych przepisem art. 17 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W doktrynie i orzecznictwie nie jest sporne, że wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r. II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988, Nr 4, poz. 42). W tej sytuacji w sprawie sporne było jedynie na jaki okres organ winien był przyznać D. K. świadczenie pielęgnacyjne. Ustalając koniec tego okresu na dzień 31 grudnia 2012 r. organ powołał się na treść art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548 ), zwanej dalej "ustawą". Przepis ten stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ uzasadnił swoje w powyższej kwestii obowiązującą od dnia 1 stycznia 2013r. zmianą art. 17 ustawy i wynikającą z tego możliwością przyznania świadczenia jedynie za okres poprzedzający wejście w życie zmian w ustawie. Wnioskodawczyni prawo do świadczenia utraciła, gdyż niepełnosprawność męża powstała po ukończeniu przez niego zarówno 18-go jak i 25-go roku życia ( zob. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r.) Z kolei w odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że użycie w ww. przepisie pojęcia " za okres " odnieść należy do poprzedzającego je pojęcia "przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy". Inna jest bowiem sytuacja osoby, której w 2012 r. przyznano świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o obowiązujące wtedy przepisy, od sytuacji osoby której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się w wyniku odwołania już po wejściu w życie nowych uregulowań, w świetle których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tej osobie nie przysługuje. Sąd takiego stanowiska organu w powyższej kwestii nie podziela i w jego ocenie, dokonana przez organ interpretacja ww. przepisu jest błędna. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że nie można tej interpretacji dokonać w oderwaniu od treści art. 11 i 12 ustawy. I tak zdaniem Sądu, z brzmienia art. 13 ustawy nie wynika, że stanowi on podstawę do przyznania świadczenia jedynie na okres do dnia 31 grudnia 2012 r., wynika z niego natomiast, że ustalając prawo do świadczenia, które powstało przez tym dniem, organ powinien je przyznawać na dotychczasowych zasadach, jednak z uwzględnieniem zmian wynikających z art. 11 i 12 tej ustawy. Wskazać w tym miejscu trzeba, że na mocy art. 11 ust. 1 ustawy osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Zgodnie z art. 11 ust. 3 wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. Jak wynika z treści ww. przepisów zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie rozwiązania umożliwiającego osobom o których tam mowa, zachowanie prawa do świadczeń do dnia 30 czerwca 2013 r., bez weryfikacji tego prawa w odniesieniu do wprowadzonych od dnia 1 stycznia 2013r. zmian do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że osoby które złożyły wniosek o przyznanie świadczenia przed dniem 1 stycznia 2013 r., jednak nie został on przez tym dniem rozpoznany, miałyby być pozbawione prawa do otrzymywania świadczenia do dnia 30 czerwca 2013 r. Podkreślenia wymaga, że w art. 11 ust. 1 ustawy mowa jest o osobach uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, bez określenia, że chodzi wyłącznie o świadczenia przyznane decyzjami wydanymi do dnia 31 grudnia 2012 r. Nie zasługuje również na aprobatę argument organu, że inna jest sytuacja osoby, której przyznano świadczenie pielęgnacyjne przed dniem 31 grudnia 2012 r. od sytuacji osoby, której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się w wyniku odwołania już po wejściu w życie nowych uregulowań, w świetle których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tej osobie nie przysługuje – takim argumentem posłużył się również organ w uzasadnieniu swojej decyzji. Prezentując taki pogląd organ wprowadza de facto dodatkowe, nie wynikające z przepisów powołanych wyżej ustaw, kryterium oceny wniosku. Kryterium tym posługuje się ustawodawca w art. 12 ustawy i ma ono znaczenie jedynie przy ocenie prawa do uzyskania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, co nie było przedmiotem niniejszego postępowania. Zauważyć należy również, że przyjęta przez organ interpretacja art. 13 ustawy prowadzi do naruszenia wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równości obywateli wobec prawa, zgodnie z którą, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Sąd nie widzi żadnego aksjologicznego uzasadnienia dla wprowadzenia zróżnicowania sytuacji prawnej osób uprawnionych do otrzymania świadczenia na podstawie tych samych przepisów prawa materialnego, jedynie z tej przyczyny, że ich wniosek został rozpoznany w późniejszym terminie. Podsumowując, jak wynika z zaskarżonej decyzji, skarżąca należy kręgu osób, o których mowa w 11 ust. 1 ustawy, tym samym organ odwoławczy błędnie przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r., powinien był je bowiem przyznać do dnia 30 czerwca 2013r. W końcu Sąd stwierdza, że uwzględniając skargę w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. organ odwoławczy nie mógł ograniczyć się jedynie do uchylenia własnej decyzji z dnia 9 stycznia 2013 r. i wydania nowego orzeczenia merytorycznego. W konsekwencji tego w obrocie prawnym, poza zaskarżoną decyzją, pozostawała nadal decyzja organu pierwszej instancji z dnia 28 listopada 2012 r., którą odmówiono przyznania skarżącej świadczenia. Chcąc uwzględnić skargę organ powinien był najpierw uchylić własną decyzję z dnia 9 stycznia 2013 r. oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 listopada 2012 r., a następnie orzec o przyznaniu skarżącej świadczenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że została ona wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego i procesowego i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Orzeczenie w pkt. 2 sentencji wyroku znajduje umocowanie w art. 152 cyt. ustawy, albowiem zaskarżona decyzja przyznała świadczenie pielęgnacyjne skarżącej , która, jak wynika z akt sprawy, znajduje się wraz z mężem w trudnej sytuacji finansowej i życiowej. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań.