I OZ 789/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 24 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1733/12 odmawiające M. M. przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienia postępowania sądowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 740/06 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości warszawskiej postanawia: oddalić zażalenie. M. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2006 r., sygn. akt I SA/WA 740/06, którym to wyrokiem została oddalona skarga T. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia [...] września 2005 r., o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] nr 3 w W. Jako podstawy wznowienia postępowania podano przepis art. 272 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) oraz przepis art. 271 pkt 2 tej ustawy. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania strona wskazała, że bez swojej winy nie miała wiedzy o podstawie oraz o możliwości wznowienia postępowania. Podała, że wiedzę o tym, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt SK 41/09, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania powzięła w dniu 30 sierpnia 2012 r., kiedy uzyskała dostęp do wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 740/06. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1733/12 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego stwierdzając, że nie można uznać, iż pozyskanie przez wnioskodawczynię informacji o wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt SK 41/09, winno stanowić podstawę do wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 740/06. Sąd wskazał, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są aktami publikowanymi w powszechnie dostępnych publikatorach, każdy zainteresowany ma swobodny dostęp do ich treści, a ponadto uzasadnienia Trybunału Konstytucyjnego są zamieszczane na stronie internetowej Trybunału. Wobec tego – w ocenie Sądu pierwszej instancji nie można uznać, iż powołana przez stronę przesłanka wznowieniowa stanowi szczególną i wyjątkową okoliczność w rozumieniu przepisu art. 87 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na to postanowienie zażalenie w imieniu M. M. złożył jej pełnomocnik – adwokat K. M. – N. wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarga o wznowienie została złożona z zachowaniem 7 – dniowego terminy od daty, w której skarżąca dowiedziała się o tym, iż rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego może stanowić podstawę do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którego treść poznała w dniu 30 sierpnia 2012 r. Wskazano, że fakt stałego zamieszkiwania za granicą od 30 lat utrudnia skarżącej dostęp do polskiego orzecznictwa, co uzasadnia okoliczność, że nie wiedziała ona o orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, który – w jej ocenie – mógłby stanowić podstawę wznowienia postępowania. Podniesiono ponadto, że skarżąca nie została pouczona, ani poinformowana o tym, że – mieszkając na stałe w Niemczech – powinna ustanowić pełnomocnika do doręczeń w Polsce, co pozbawiło ją możliwości obrony swych praw w postępowaniu, jakie toczyło się w 2006 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1733/12 – czego Sąd nie wziął pod uwagę rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl zaś postanowień art. 87 § 1 i § 2 tej ustawy, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym, wnoszący o przywrócenie terminu, jest obowiązany uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4) W związku z powyższym stwierdzić należy, że przywrócenie terminu do dokonania czynności sądowej uzależnione jest od dwóch przesłanek, po pierwsze: od zachowania stosownego terminu do złożenia wniosku, po drugie: od uprawdopodobnienia przez wnoszącego wniosek braku winy po jego stronie w uchybieniu terminu. W niniejszej sprawie został zachowany termin określony w art. 87 § 1 powołanej ustawy, zatem rozważaniu podlega kwestia, czy skarżący uchybił terminowi bez swojej winy, to jest, czy spełniona również została przesłanka określona w art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Raz jeszcze podkreślić należy, że zgodnie z art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest w sytuacji, gdy uchybienie to nie było przez stronę zawinione i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, o czym stanowi art. 87 § 2 tej ustawy. Nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, bądź nieznajomość prawa. Zaznaczyć należy, iż kryterium braku winy, jako przesłanki możliwości przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym wiąże się z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Podkreślić należy, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wykaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 277 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Wskazać należy, że zgodnie z art. 299 § 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli ze skargi wynika, że uczestnik postępowania sądowego ma miejsce zamieszkania lub siedzibę za granicą, sąd, doręczając odpis skargi, zawiadamia go o obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia zawiadomienia. W razie niedopełnienia tego obowiązku, pisma w postępowaniu sądowym pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Z akt niniejszej sprawy wynika, że obowiązek, o którym mowa powyżej został dopełniony. W aktach znajduje się bowiem potwierdzenie, że Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w Niemczach należycie doręczył M. M. korespondencję z Sądu, która to korespondencja zawierała pouczenie o obowiązku ustanowienia dla niej pełnomocnika do doręczeń w Polsce. M. M. nie zastosowała się jednak do tego wezwania, w związku z czym wszelką korespondencję kierowaną do niej Sąd pozostawiał w aktach ze skutkiem doręczenia, zgodnie z art. 299 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie można zatem uznać, że strona wykazała brak winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania z uwagi na niemożność działania. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 272 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Natomiast § 2 stanowi, że w sytuacji określonej w § 1, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (...). W niniejszej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 41/09 został wydany w dniu 13 czerwca 2011 r. i wszedł w życie z dniem publikacji Dziennika Ustaw Nr 13, poz. 762, to jest w dniu 22 czerwca 2011 r. Natomiast skargę o wznowienie postępowania złożono w dniu 6 września 2012 r., a więc po przekroczeniu 3 – miesięcznego okresu, o którym mowa. Zaś ani z wniosku o przywrócenie terminu, ani z niniejszego zażalenia nie wynika, aby wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącej złożenie takiego wniosku w terminie. Nie jest bowiem taką okolicznością fakt, że dopiero w dniu 30 sierpnia 2012r. uzyskała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia października 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 740/06, gdyż – w dbałości o swoje interesy i przy należytym prowadzeniu swych spraw – mogła o treści zapadłego w sprawie orzeczenia dowiedzieć się wcześniej. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt, że od ponad 30 lat mieszka w Niemczech. Wobec tego uznać należy, że wskazane wyżej okoliczności nie są przesłanką wyłączającą winę w uchybieniu terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.