I FZ 358/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M" sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 68/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 14 czerwca 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 68/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "M." sp. z o.o. z siedzibą w N. (zwanej dalej: "skarżącą" lub "spółką") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 listopada 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, że obecnie nie generuje jakichkolwiek dochodów, a przychód za ostatnie trzy miesiące wyniósł "0" zł. Spółka nie dokonuje sprzedaży – zakupu towarów handlowych z powodu braku środków finansowych, nadto utraciła koncesję na obrót paliwami ciekłymi (w 2011 r.). Nie zatrudnia aktualnie pracowników. Posiadany majątek ruchomy (środki trwałe) został zabezpieczony w związku z postępowaniem Prokuratury Okręgowej w R. Od 12 lutego 2013 r. na samochodach ciężarowych stanowiących jedno ze źródeł uzyskiwania dochodów ustanowiono zastawy skarbowe. W związku z tym, spółka pozbawiona została możliwości ich zbycia. Spółka podjęła działania restrukturyzacyjne poprzez zmniejszenie zatrudnienia. Nie posiada środków na rachunku bankowym. Do wniosku załączyła między innymi kopię wyciągu bankowego za 2011 r. (saldo ujemne 4.705 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny, w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a."), wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do wskazania między innymi źródła finansowania bieżącej działalności oraz nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie cztery miesiące. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nałożony przez sąd obowiązek wypełniła jedynie w części. Postanowieniem z 9 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzyła okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreśliła, że nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, co udokumentowała − w jej ocenie − w sposób wyczerpujący w przekazanym do sądu materiale źródłowym. Zdaniem spółki, bez znaczenia jest, że prowadzi ona nadal działalność gospodarczą, skoro w chwili obecnej nie przynosi ona żadnych przychodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanek do zastosowania wobec niej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W ocenie sądu skarżąca nie wykazała, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Uzupełniając wniosek, nie załączyła wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych potwierdzających zasadność jej wniosku. Nie dołączyła ich również na etapie sprzeciwu, w konsekwencji nie zaistniała możliwość rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na uznaniu, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy, bowiem − zdaniem sądu − nie wykazała ona, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca podtrzymała swą dotychczasową argumentację. Wskazała, że - jej zdaniem - zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w uzupełnieniu przedmiotowego wniosku informacje, w sposób pełny i kompleksowy wskazują, że nie posiada obecnie majątku, który mogłaby zbyć celem uiszczenia kosztów sądowych, jak i że nie posiada innych środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na ten cel. Argumentowała, że przedstawiła wszystkie możliwe do zgromadzenia dokumenty. Dodatkowo do zażalenia dołączyła kopię deklaracji CIT-8 za 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym − gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów. Treść art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Dopóki zatem strona nie wykaże przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swojej sytuacji finansowej jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, że niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że nienadesłanie dokumentów, o które spółka została wezwana spowodowało niewypełnienie obowiązku współdziałania z sądem, uniemożliwiając tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego. Natomiast dokumenty, które zostały nadesłane przez skarżącą nie spełniają wymagań zawartych w wezwaniu sądu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącą m.in. o nadesłanie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie cztery miesiące. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła wezwanie do spłaty należności z tytułu umowy o prowadzenie rachunków bankowych z 20 stycznia 2012 r., tym samym nie wypełnia ciążącego na niej obowiązku, na co wskazał już referendarz sądowy w postanowieniu z 9 maja 2013 r. Mimo to skarżąca uchyliła się od współpracy z sądem i nie przedstawiła ww. rachunków do dnia dzisiejszego. W konsekwencji, w skutek braku żądanych informacji nie można było dokonać pełnej analizy stanu majątkowego spółki. Dane nadesłane przez skarżącą nie są bowiem miarodajne przy ocenie jej sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Warto również wskazać, że identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 sierpnia 2013 r., sygn. akt. II FZ 710/13, w którym z tych samych przyczyn oddalono zażalenie "M." sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2013 r., VIII SA/Wa 111/13. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.