II FZ 710/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) Teresa Randak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M." sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 111/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił "M." sp. z o.o. z siedzibą w N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 1.1 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji w pierwszej kolejności odwołał się do regulacji zawartej w art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a., zgodnie z którą właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 u.p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Dalej Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 255 u.p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. 1.2. Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej Sąd odwołując się do analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Uzupełniając na wezwanie Sądu wniosek, nie załączyła wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych potwierdzających zasadność jej wniosku. Również na etapie sprzeciwu skarżąca nie dołączyła wymaganych przez Sąd dokumentów źródłowych. Sąd uznał w tej sytuacji, że został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego należało odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącą informacje są bowiem niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt I GZ 54/11 oraz I GZ 55/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). 1.3. Sąd odwołał się ponadto do orzeczeń znanych mu z urzędu ( w tym NSA), w których odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy właśnie z uwagi na uchylanie się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej (postanowienie NSA z 2 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 531/09). W Konsekwencji Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. 2. W zażaleniu z dnia 10 lipca 2013 r. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ewentualnie o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. 2.1 Uzasadniając zażalenie Spółka podniosła, że nie sposób zgodzić się z Sądem I instancji, iż nie wykazała w sposób wyczerpujący okoliczności świadczących o jej trudnej sytuacji finansowej. Jak podniosła, w obecnej chwili nie generuje jakichkolwiek dochodów, a przychód za ostatnie miesiące wyniósł "O" ponieważ przedsiębiorstwo nie dokonuje sprzedaży – zakupu towarów handlowych z uwagi na brak środków finansowych oraz utratę koncesji na obrót paliwami ciekłymi. Z tego też tytułu Spółka nie posiada żadnych zaległości, ani publicznoprawnych ani też cywilnoprawnych. Środki trwałe, będące majątkiem Spółki zostały zabezpieczony przez Prokuraturę Okręgową w R., a Naczelnik Urzędu Skarbowego ustanowił na samochodach ciężarowych zastawy skarbowe. Dalej Spółka podniosła, że nie posiada majątku nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, a jedyny udziałowiec jest jednocześnie Prezesem Zarządu, za którego odprowadzane są składki ZUS. W dalszej kolejności Spółka wskazała na zadłużenia wobec Urzędu Gminy w K. z tytułu podatku od środków transportowych, Urzędu Regulacji i Energetyki oraz Banku [...]. z tytułu prowadzenia rachunku bankowego. Końcowo, Spółka zakwestionowała pogląd Sądu, że nie wykazała braku środków, które mogłaby przeznaczyć na uregulowanie kosztów sądowych. Wskazała także na wypowiedzenie jej przez pełnomocnika – pełnomocnictwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie nie podważa oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo dokonał subsumcji ustaleń faktycznych do przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Słusznie bowiem, Sąd pierwszej instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca Spółka nie spełniła warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z brzmienia powoływanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Z kolei z treści art. 252 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. 3.3. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W ocenie tutejszego Sądu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach. Sąd w celu ustalenia istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy wezwał Spółkę do przedłożenia dokumentów, które – w jego ocenie – pozwoliłyby zweryfikować twierdzenie Spółki o wypełnieniu przesłanek z art. 252 § 1 P.p.s.a. To, że dane zawarte we wniosku są składane pod "rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań" nie pozbawia Sądu prawa wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji podmiotu i żądania dokumentów, które w jego ocenie niezbędne są do ustalenia rzeczywistej sytuacji wnoszącego skargę pod kątem wypełnienia przesłanek uprawniających do przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca nie przedłożyła dowodów, z których wynikałoby źródło finansowania bieżącej działalności, ani po wezwaniu Sądu do ich przedłożenia, ani też na etapie sprzeciwu. Wymaga przy tym zaakcentowania, że strona skarżąca domagając się zwolnienia z kosztów w zakresie częściowym winna dostosować się do wezwania Sądu i przedłożyć żądane przez niego dokumenty, a nie – jak było w badanej sprawie – twierdzić, że przedłożone już dowody potwierdzają jej trudną sytuację finansową. Ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nie uczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne do oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. 3.4. Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sad Administracyjny zażalenie jako niezasadne w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił.