II OSK 1848/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 335/13 odrzucającego skargę H. S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 335/13, po rozpoznaniu skargi H. S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, odrzucił skargę (pkt 1) oraz zwrócił skarżącej kwotę 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 20 lutego 2013 r. wezwano skarżącą do nadesłania 8 odpisów skargi oraz do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 złotych, w terminie 7 dni, od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżąca otrzymała wezwanie w dniu 5 marca 2013 r. (dowód - zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki - k.13), a zatem termin do uzupełnienia braków formalnych skargi, w tym do uiszczenia opłaty sądowej upływał w dniu 12 marca 2013 r. Sąd podniósł, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca nadesłała odpisy skargi oraz uiściła kwotę 200 złotych, jednak dopiero w dniu 13 marca 2013 r. (dowód - k. 14), a zatem z uchybieniem terminu. Uiszczenie wpisu po terminie jest zaś bezskuteczne i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Skoro zatem nie uzupełniono braków formalnych skargi w terminie oraz nie uiszczono w terminie wpisu sądowego od skargi, to zdaniem Sądu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a) należało odrzucić skargę. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła H. S., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 67 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 72 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż nie uzupełniono w terminie braków formalnych skargi, w sytuacji nieustalenia prawidłowości doręczenia wezwania oraz uznania, że każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do jego odrzucenia. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, nieopłaconej całości ani w części. Uzasadniając swoje stanowisko, skarżąca wskazała, iż osoba, która odebrała przedmiotowe wezwania do uzupełnienia braków skargi, nie była do tego upoważniona, o czym skarżąca poinformowała Sąd pismem z dnia 14 czerwca 20013 r. Ponadto Sąd wydając zaskarżone postanowienie dysponował wnioskiem strony z dnia 14 marca 2013 r. o przyznanie prawa pomocy, z którego wynika, iż skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Na okoliczność tę powołał się Sąd przyznając skarżącej w dniu 16 maja 2013 r. prawo pomocy. Doszło zatem do sytuacji, w której w tej samej sprawie Sąd raz przyjął, że wezwanie zostało skutecznie doręczone do rąk domownika, zaś innym razem, że domowników takich nie ma. Przy czym skarżąca kasacyjnie powołując się na pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniosła, że za domownika może być uznana jedynie osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym. W tej sytuacji, zdaniem skarżącej, doręczenie wezwania o uzupełnienie braków uznać należało za wadliwie, zaś odrzucenie skargi za przedwczesne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia o prawidłowości doręczenia wezwania do uzupełnienia braków skargi w trybie art. 72 § 1 p.p.s.a. domownikowi wskazanemu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (tzw. doręczenie zastępcze). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób zgodzić się ze skarżącą kasacyjnie, iż odrzucając skargę, Sąd pierwszej instancji oparł się na błędnych ustaleniach faktycznych w tym zakresie. Zgodnie z treścią art. 67 § 1 p.p.s.a., jeżeli stroną postępowania jest osoba fizyczna, doręczania dokonuje się osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu. Przepis art. 72 § 1 powołanej ustawy przewiduje zaś formę doręczenia zastępczego, które może nastąpić, jeśli łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: 1) adresata nie ma w domu; 2) doręczyć można tylko dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – administracji domu lub dozorcy; 3) osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie; 4) osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej wezwania do nadesłania odpisów skargi i uiszczenia wpisu wynika, że została ona odebrana w dniu 5 marca 2013 r. przez M. D. (k-13 akt sądowych). Skarżąca kasacyjnie kwestionuje tymczasem odbiór przesyłki przez wskazaną osobę, podnosząc, że nie była ona upoważniona do odbioru korespondencji, a ponadto nie jest ona domownikiem w rozumieniu art. 72 § 1 p.p.s.a., bowiem nie pozostają razem we wspólnym gospodarstwie domowym. Odnoście wymogu upoważnienia, wskazać należy, iż powołany przepis nie wymaga, aby dorosły domownik był upoważniony przez adresata do odbioru korespondencji. Powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie nasuwa wątpliwości i wykładania w tym zakresie pozostaje jednoznaczna. Kwestią wymagającą natomiast głębszej analizy jest ustalenie, czy osoba, która odebrała przedmiotową przesyłkę jest domownikiem w rozumieniu art. 72 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym niejednokrotnie dokonywano wykładni pojęcia "domownik". Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w tezowanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 68/08 (dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl), gdzie stwierdzono, że domownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe (podobnie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 lutego 1996 r.; sygn. akt SA/Ka 2074/95 (niepubl,); z dnia 26 lutego 1997 r. sygn. akt SA/Ka 2279/95 (niepubl.); z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I FZ 331/08, dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl). Językowe brzmienie tego pojęcia również nie wymaga, aby w każdym przypadku brać pod uwagę wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Wskazuje ono natomiast, że domownikiem będzie stały mieszkaniec jakiegoś domu, człowiek razem z kimś mieszkający, np. członek rodziny, współlokator, pracownik domowy (zob. M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1978, t.1, s. 424). Tym samym tutejszy Sąd nie podziela poglądu wyrażonego w skardze kasacyjnej, zgodnie którym za domownika może być uznana jedynie osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym. Taka wykładnia stanowi bowiem daleko idące ograniczenie i nie znajduje uzasadnienia w treści art. 72 § 1 p.p. s.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, brak jest podstaw do uznania, że M. D. nie jest domownikiem w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. Z akt sprawy wynika bowiem, że zamieszkuje ona pod tym samym adresem co skarżąca (co potwierdzają zwrotne poświadczania odbioru znajdujące się zarówno w aktach sądowych, jak i administracyjnych), jest córką skarżącej oraz uczestnikiem niniejszego postępowania (współwłaścicielką działki nr [...] graniczącą ze sporną nieruchomością). Ponadto przesyłki kierowane do M. D. na adres: [...] były niejednokrotnie odbierane przez H. S. jako domownika, czego skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje (ostatnie pismo adresowane do M. D. odebrane w trybie zastępczym przez skarżącą to odpis skargi kasacyjnej k-88). W tej sytuacji uznać należy, że przesyłka prawidłowo została doręczona w trybie zastępczym dorosłemu domownikowi w dniu 5 marca 2013 r., a zatem od tej daty rozpoczął bieg ustawowy termin do uzupełnienia braków skargi (zarówno formalnych, jak i fiskalnych), który upłynął w dniu 12 marca 2013 r. Skoro skarżąca w wyznaczonym terminie nie nadesłała odpisów skargi i nie uiściła wpisu, to skargę należało odrzucić. Jak słusznie podniósł Sąd pierwszej instancji, uzupełnienie braków po terminie jest bowiem bezskuteczne i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Ma marginesie należy podnieść, że przedmiotowe potwierdzenie odbioru wezwania do uzupełnienia braków skargi zawiera datę odbioru, czytelny podpis odbiorcy, podpis dostarczającego oraz oznaczenie rodzaju odbiorcy (dorosły domownik), co świadczy o poprawności jego sporządzenia, czego również nie kwestionuje wnosząca skargę kasacyjną. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzkie sądy administracyjne w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.