II SA/Gl 1354/12
WyrokWSA w Gliwicach2013-05-20
Skład orzekający: Ewa Krawczyk, Elżbieta Kaznowska, Włodzimierz Kubik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie użytkowania obiektu budowlanego na podstawie art. 61a § 1 KPA, jeśli faktycznie przeprowadził czynności wyjaśniające i kontrolne, a kwestia statusu strony wymaga dalszego zbadania?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej, który faktycznie przeprowadził czynności wyjaśniające i kontrolne w sprawie, nie może odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 KPA. W takiej sytuacji, jeśli stwierdzi przeszkody do merytorycznego rozpatrzenia wniosku, powinien umorzyć postępowanie. Ponadto, ustalenie, czy wnioskodawca ma interes prawny i status strony, wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a nie odmowy jego wszczęcia.Stan faktyczny
Skarżący zwrócili się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o wszczęcie postępowania w sprawie bezprawnie użytkowanego obiektu budowlanego. Organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na brak potwierdzenia użytkowania obiektu podczas kontroli oraz na brak legitymacji procesowej skarżących. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Skarżący zaskarżyli te postanowienia do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i błędne ustalenia faktyczne.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. sprawy ze skargi Z. I. i W. I. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie użytkowania obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. z dnia [...] r. znak [...]; 2. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżących solidarnie kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Pismem z dnia 15 maja 2012 r. Z. I. i W. I. zwrócili się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. o wszczęcie postępowania w sprawie bezprawnie użytkowanego przez J. S. obiektu budowlanego zlokalizowanego na działce nr [...] obręb J. przy ulicy [...] w J. Wskazali na fakt uczestniczenia w postępowaniu o zatwierdzenie projektu budowlanego zamiennego przedmiotowego obiektu budowlanego, domagając się wszczęcia postępowania w sprawie nielegalnego użytkowania tego obiektu pomimo uchylenia decyzji pozwolenia na budowę i pozwolenia na użytkowanie.
Pismem z dnia 18 czerwca 2012 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w J. powiadomił J. S. o planowanej na dzień 11 lipca 2012 r. kontroli w sprawie użytkowania obiektu budowalnego, a następnie w wyznaczonym dniu przeprowadził kontrolę wskazanego obiektu budowlanego, z której sporządził protokół, dołączony do akt sprawy. Z protokołu wynika, że podczas kontroli "stwierdzono, iż obiekt nie jest użytkowany w części warsztatu, boksy garażowe są puste, brak pracowników, brak narzędzi i urządzeń warsztatowych, bramy wjazdowe są pozamykane. Na placu przed warsztatem brak samochodów, Komora lakiernicza pusta." Do akt sprawy dołączono dokumentację zdjęciową, potwierdzającą zastany stan faktyczny.
Na tej podstawie, postanowieniem z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w J. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie bezprawnie użytkowanego obiektu budowlanego położonego w J. przy ulicy [...]. W podstawie prawnej przywołany został art. 61a oraz art. 123 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z wnioskiem Z. i W. I. dokonano kontroli, która nie potwierdziła użytkowania przedmiotowego obiektu, w stosunku do którego prowadzone jest postępowanie w związku z uchyleniem dotychczasowych decyzji pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie. Mając na uwadze poczynione w trakcie kontroli ustalenia nie potwierdzające faktu użytkowanie tego obiektu, orzeczono jak w sentencji.
Pismem z dnia z 26 lipca 2012 r. Z. I. i W. I. złożyli zażalenie na powyższe postanowienie. Podnieśli w nim, że jako strony toczącego się postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu zamiennego obiektu budowlanego zwrócili się do organu pierwszej instancji wskazując na fakt użytkowania przedmiotowego obiektu. Tymczasem Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w J. powiadamiając ich pismem z dnia 18 czerwca 2012 r. o zamiarze przeprowadzenia kontroli, nie dopuścił W. I., ani jego pełnomocnika do uczestniczenia w czynności dowodowej, powołując się na brak zgody właściciela. Działanie takie było bezzasadne i naruszające prawo (art. 79 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego). Brak udziału storn postępowania w tej czynności stanowi o jej wadliwości. Dodatkowo strona żaląca się podniosła, iż postanowienie zawiera uzasadnienie nie odpowiadające wymogom art. 107 § 3 Kodeksu, a nadto zawarte są w nim liczne przekłamania. Zwrócili uwagę, że wskutek wcześniejszych decyzji dot. uchylenia pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie tego obiektu wyrokował w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - sprawy II SA/Gl 376/08 i II SA/Gl 62/08). Strona żaląca podniosła, że na wszystkich dotychczasowych etapach postępowania powiatowy organ nadzoru dopuszczał się naruszeń prawa, a jego rozstrzygnięcia zawierały wiele niejasności, sprzeczności i świadczyły o tendencyjnym i zamierzonym działaniu, dążącym do świadomego i celowego manipulowania faktami i datami w celu przedstawienia innego stanu faktycznego i prawnego stanu sprawy z pominięciem zasad praworządności dla załatwienia sprawy. Podkreślili, że jako strony toczącego się od 2009 r. postępowania kilkukrotnie domagali się kontroli obiektu budowlanego wzniesionego przez J. S. zlokalizowanego na działce nr [...] obręb D. przy ulicy [...] w J. Obecnie wskazując na fakt jego bezprawnego użytkowania domagają się naliczenia stosownych (do art. 57 ust. 7 w związku z art. 55 ustawy Prawo budowlane) kar za bezprawne użytkowanie obiektu. Dodali, że wszystkie kontrole przeprowadzone przez powiatowy organ nadzoru zakończone były efektem identycznym jak kontrola z dnia 11 lipca 2012 r., tzn. nie stwierdzały użytkowania obiektu, podczas gdy dokumentacja zdjęciowa przedłożona przez nich w trakcie postępowania potwierdzała zupełnie inny obraz sytuacji, tzn. wykorzystywanie przedmiotowego obiektu i użytkowanie go jako czynnego i działającego warsztatu samochodowego. Także ostatnia kontrola nie została przeprowadzona rzetelnie, gdyż m.in. nie zauważono, iż na wybetonowanym parkingu przed warsztatem samochodowym w trakcie kontroli znajdowało się ok. 20 samochodów, których stan techniczny wskazywał na różnorodne uszkodzenia, co świadczyć mogło, że przeznczone są do naprawy w warsztacie, którego dotyczyła kontrola. Organ fakt ten jednak pominął i nie dociekał przyczyn takiego stanu rzeczy. Zgodnie zaś z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organ winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jednoznacznego załatwienia sprawy i nie może ograniczyć się do jedynie do działań wskazanych przez strony postępowania. Tym samym organ naruszył art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Strona żaląca nie zgodziła się z twierdzeniem organu pierwszej instancji, iż przeprowadzona kontrola nie potwierdziła użytkowania obiektu, popierając swoje twierdzenia materiałem zdjęciowym oraz dołączając kserokopie protokołów z postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w J., na okoliczność prowadzenia działalności w warsztacie i naprawiania w nim samochodów.
Zaskarżonym postanowieniem [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ przedstawił cały przebieg postępowania dotyczącego przedmiotowego obiektu, a mianowicie stwierdził, iż decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta J. zatwierdził projekt budowlany i udzielił J. S. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego z warsztatem samochodowym na działce nr [...] przy ulicy [...] w J. Z kolei decyzją z dnia [...] r. udzielił inwestorowi pozwolenia na użytkowanie części tego obiektu w zakresie wymienionych w decyzji pomieszczeń warsztatu samochodowego.
Decyzje te stały się przedmiotem postępowań nadzwyczajnych, w wyniku których- Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r. stwierdził nieważność decyzji ostatecznej z dnia [...] r. (uchylone w wyniku wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2005 r. sygn. akt VII SA/Wa687/05), by następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. stwierdził jej nieważność w części dotyczącej zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielania pozwolenia na budowę warsztatu samochodowego, zaś w pozostałej części odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji, utrzymanej w mocy decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., a skarga oddalona została prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt VII SA/Wa 1875-06.
Z kolei w stosunku do decyzji z dnia [...] r. o pozwoleniu na użytkowanie pomieszczeń warsztatowych złożony wniosek o wznowienie postępowania rozpatrywany był kilkukrotnie i w wyniku skarg dwukrotnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach rozstrzygnięcia organów nadzoru uchylane były do ponownego rozpatrzenia (wyrok z dnia 24 września 2007 r. Sygn. akt II SA/Gl 91/07 oraz z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt II SA/Gl 376/08).
Kontrolowane postępowanie zainicjowane zostało pismem Z. i W. I. z dnia 15 maja 2012 r., w którym domagali się oni wszczęcia postępowania w sprawie bezprawnie użytkowanego obiektu budowlanego. Po przeprowadzeniu (w dniu 11 oględzin) oględzin, postanowieniem z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w J., przywołując w postawie prawnej art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił wszczęcia wnioskowanego postępowania. Dodatkowo ustalono, że organ powiatowy prowadzi w stosunku do przedmiotowego obiektu postępowanie dotyczące zatwierdzenia projektu budowalnego budynku mieszkalnego z warsztatem samochodowym.
Organ odwoławczy po analizie akt postępowania podkreślając, że podstawą rozstrzygnięcia był przepis art. 61a § 1 Kodeksu, uznał, iż organ powiatowy w sposób prawidłowy ocenił brak podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie nielegalnego użytkowania przedmiotowego budynku, gdyż decyzja z dnia [...] r. udzielającą pozwolenia na użytkowanie pomieszczeń warsztatu pozostaje nadal w obrocie prawnym. Dodatkowo przeprowadzona, w wyniku interwencji składających zażalenie, kontrola nie wykazała by budynek ten był użytkowany przez inwestora. Podkreślono też, że zgodnie z treścią art. 55 ust. 1 Prawa budowalnego przed przystąpieniem do użytkowania obiektu budowlanego należy uzyskać ostateczną decyzję o pozwoleniu na użytkowanie, jeżeli wzniesienie obiektu budowlanego jest wymagane pozwolenie na budowę i jest zaliczony do określonej kategorii wymienionej w załączniku do ustawy, lub gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 49 ust. 5 i art. 51 ust. 1 ustawy, bądź przystąpienie do użytkowania obiektu ma nastąpić przed wykonaniem wszystkich robót budowlanych. Zatem wymierzenie kary z tytułu nielegalnego użytkowania jest dopuszczalne wówczas, kiedy strona powinna skutecznie ubiegać się o uzyskanie takiej decyzji i samowolnie bez niezbędnej zgody organu przystępuje do użytkowania zrealizowanego obiektu. Wymierzenie takiej kary ma zobligować do dopełnienia niezbędnych czynności, czyli uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Sytuacja taka nie dotyczy inwestora, który zrealizował obiekt na podstawie pozwolenia na budowę, którego następnie stwierdzono nieważność.
Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, iż składający zażalenie nie są inwestorami, a zatem nie mają legitymacji procesowej w postępowaniu dotyczącym kary z tytułu nielegalnego użytkowania, ponieważ kara jak mogłaby zostać wymierzona z tego tytułu w żaden sposób nie wpływa na ich interes prawny, nie powodując u nich powstania żadnych praw czy też obowiązków, Zatem skarżący nie mając legitymacji procesowej nie mają także prawa do żądania wszczęcia omawianego postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący Z. I. i W. I. wnieśli o uchylenie postanowienia [...] Wojewódzkiego Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. oraz poprzedzającego go postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie bezprawnego użytkowania obiektu budowlanego położonego na działce nr [...] w J. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawili przebieg dotychczasowych postępowań związanych z budową i użytkowaniem przedmiotowego obiektu, powtarzając co do zasady stanowisko zaprezentowane w złożonym w toku postępowania administracyjnego zażaleniu. Zakwestionowali rzetelność, obiektywność i poprawność postępowania organu pierwszej instancji. Podkreślili także, że postanowienie organu drugiej instancji wskazuje na jego daleko idącą niewiedzę, nierzetelność i pobieżność w załatwieniu sprawy. Dodali, że z racji wcześniej prowadzonych postępowań w tej sprawie przyznano im prawo strony postępowania, stąd też powołanie się na przepis art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego bez właściwego i przekonującego uzasadnienia jest tylko arbitralnym rozstrzygnięciem naruszającym przepisy art. 7, a także art. 6, art. 8, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazali, że w toku postępowania decyzja Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. została ostatecznie uchylona, a zatem brak w obiegu prawnym pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego obiektu. Zatem twierdzenia organu odwoławczego w tym zakresie są błędne i mylące. Skoro więc inwestor nie posiada pozwolenia na użytkowanie, a mimo to wykorzystuje ten obiekt do prowadzenia działalności gospodarczej, to nie można powiedzieć, iż brak jest podstaw dla stwierdzenia naruszenia art. 55 Prawa budowlanego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych w skardze, stwierdził, że przesłanki wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia zostały przedstawione w jego uzasadnieniu. Przyznał, że zasadnie podniesiono błędne podanie, iż decyzja z dnia [...] r. o pozwoleniu na użytkowanie przedmiotowego obiektu nadal pozostaje w obrocie prawnym, podczas gdy faktycznie decyzja ta została uchylona decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. z dnia [...] r. Jednakże fakt ten nie ma znaczenia w sprawie. W ocenie organu nie można bowiem wymierzyć kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, wybudowanego w oparciu o pozwolenie na budowę, w stosunku do którego następnie stwierdzono nieważność.
Dodatkowo organ podkreślił, iż skarżący nie będąc inwestorami przedmiotowego obiektu nie mają legitymacji procesowej w postępowaniu dotyczącym kary z tytułu nielegalnego użytkowania, a nie posiadając takiej legitymacji nie mogli także domagać się wszczęcia niniejszego postępowania.
Wreszcie organ dodał, że z racji podziału działki inwestora w 2011 r., działka skarżących nr [...] nie graniczy już bezpośrednio z działką [...], na której znajduje się przedmiotowy budynek mieszkalny wraz z warsztatem samochodowym, tylko z działką [...]. Tym samym zarówno sporny warsztat jak i budynek mieszkalny przestały oddziaływać na działkę skarżących.
Organ uzupełnił, że przed powiatowym organem nadzoru prowadzone jest obecnie w stosunku do przedmiotowego obiektu postępowanie dotyczące zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego w oparciu o art. 51 ust. 3 w związku z art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane.
Na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. pełnomocnik skarżących wniósł o uwzględnienie skargi. Zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte poprzez czynności faktyczne, które prowadził organ przed formalnym wszczęciem postepowania. W tej sytuacji organ mógł co najwyżej umorzyć postępowanie, a nie odmówić jego wszczęcia. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania.
Pełnomocnik uczestnika J. S. wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na brak interesu prawnego skarżących. Dodał nadto, że w sprawie obok braku interesu skarżących zaistniały jeszcze inne przyczyny wydania postanowienia na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, a to z uwagi, że obecnie działka skarżących nie graniczy z działką uczestnika postępowania. Wniósł także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Kontrolowane w niniejszej sprawie postanowienie nie jest w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem. Wydane one zostało z naruszeniem przepisów prawa procesowego, co spełnia przesłankę z art. 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uzasadniając uwzględnienie skargi skarżących.
Przyjdzie zauważyć, że postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostało na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 Kodeksu czyli żądanie o wszczęcie postępowania- zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten dodany został ustawą z dnia 3 grudnia 2010r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która weszła w życie w dniu 11 kwietnia 2011 r. Celem wprowadzenia powyższej regulacji było "odróżnienie postępowania wstępnego polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego – merytorycznego, które kończy się rozstrzygnięciem żądania strony co do istoty sprawy, przez wydanie decyzji administracyjnej. W ocenie ustawodawcy, regulacja ta w sposób bardziej zrozumiały odróżni etap wstępny dotyczący wszczęcia postępowania od etapu merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich - jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały jednak w wymienionym przepisie skonkretyzowane. Nie może być jednak w tym zakresie wątpliwości, że mieścić się tu powinny sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie.
W przedmiotowej sprawie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w J., na podstawie tego przepisu odmówił wszczęcia postępowania na wniosek złożony przez skarżących, podnosząc, iż wnioskujący o jego wszczęcie nie są stroną postępowania, ale w uzasadnieniu swojego postanowienia powołał się także na inne okoliczności, które zostały przez niego ustalone. Zgodzić się przyjdzie ze stanowiskiem pełnomocnika strony skarżącej, że choć formalnie organ ten nie wszczął postępowania (brak w aktach zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie), to faktycznie postępowanie to organ pierwszej instancji wszczął poprzez wykonane w sprawie czynności, w tym m.in. przeprowadzenie w dniu11 lipca 2012 r. kontroli wskazanego obiektu budowlanego, położonego w J. przy ulicy [...]. Z kontroli tej organ pierwszej instancji sporządził protokół, poparł go dokumentacją zdjęciową i dołączył do akt sprawy. W protokole tym po przeprowadzonych oględzinach organ poczynił ustalenia i stwierdził, "iż obiekt nie jest użytkowany w części warsztatu, boksy garażowe są puste, brak pracowników, brak narzędzi i urządzeń warsztatowych, bramy wjazdowe są pozamykane. Na placu przed warsztatem brak samochodów, Komora lakiernicza pusta." Zatem przyznać trzeba, że organ wykonał określone czynności w ramach postępowania administracyjnego. Zresztą poczynione w ten sposób ustalenia wykorzystane zostały w uzasadnieniu wydanego w sprawie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Trudno w takich okolicznościach uznać, by organ nie prowadził w sprawie postępowania, stąd też wydanie postanowienie o odmowie wszczęcia prowadzonego przecież postępowania jest wadliwe. Przeprowadzone przez organ pierwszej instancji czynności wyjaśniające nie powinny mieć miejsca przed formalnym wszczęciem postepowania, a skoro już organ je przeprowadził i poprzez fakty dokonane wszczął postępowania, to stwierdzając podstawy wymienione w przywołanym art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego mógł je co najwyżej umorzyć. Odnosząc się jednak do przesłanki podmiotowej wymienionej w tym przepisie i przywołanej przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, należy podkreślić, że gdy ustalenie interesu prawnego danego podmiotu wymaga podjęcia czynności ustalenia, czynności te mogą być podjęte wyłącznie w toku postępowania. W tej konkretnej sprawie, nie można jednoznacznie bez zbadania całości akt sprawy, w tym przy uwzględnieniu wydanych już w sprawie rozstrzygnięć (wyroków tut. Sądu), ocenić czy skarżącym nie przysługuje przymiot strony postępowania. Nie przesądzając w tym zakresie niczego, trzeba jednak podkreślić, że na aprobatę zasługuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 147/10, gdzie stwierdzono, że "wyjaśnienie okoliczności, czy wnioskujący (...) ma interes prawny w sprawie i czy jest stroną, powinno mieć miejsce w postępowaniu administracyjnym. (...)". W przedmiotowej sprawie jest to o tyle istotne, że wskutek wcześniejszych wyroków tut. Sądu, pomimo zmiany przepisów Prawa budowlanego w zakresie stron postępowania o udzielenie pozwolenie na użytkowanie obiektu Sąd uznał legitymację skarżących do udziału w postępowaniu dotyczącym wznowienia postępowania w przedmiocie udzielenia pozwolenia na użytkowanie obiektu. Wprawdzie w obecnym postępowaniu skarżący domagają się wszczęcia innego postepowania - w sprawie nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, nie przesądzając czy skarżący mogą być strona takiego postępowania, trzeba zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika strony skarżącej, że ustalenie interesu prawnego skarżących wymaga podjęcia konkretnych czynności, które muszą być przeprowadzone w toku postępowania, a dopiero w przypadku negatywnego wyniku takiego działania organu postępowanie powinno być zakończone decyzją umarzającą postępowanie w sprawie.
W przedstawionych okolicznościach faktycznych sprawy, należy uznać, że tak postanowienie organu pierwszej instancji, jak również utrzymujące je w mocy postanowienie organu odwoławczego naruszają obowiązujące przepisy i nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał wydane w sprawie postanowienia za wydane z naruszeniem art. 61a, a także art. 138 § 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, a naruszenia te w ocenie Sądu miały wpływ na wynik sprawy. To z kolei powoduje konieczność uchylenia tego postanowienia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł zgodnie z art. 152 cytowanej ustawy, a o kosztach Sąd nie orzekał na podstawie art. 210 powołanej ustawy, jako że strona nie zgłosiła wniosku o zwrot kosztów postępowania.
W przypadku ponownego postępowania, organy powinny uwzględnić wyrażone powyżej stanowisko i doprowadzić do wydania orzeczenia zgodnego z przywołanymi powyżej przepisami.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło