II SA/Ol 314/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Referatu Spraw Społecznych w Urzędzie Gminy "[...]" odmówił przyznania Z. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. K. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., że przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest fakt pozostawania przez S. K. w związku małżeńskim – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. K. wyjaśniła, że sprawuje opiekę nad mężem, który wymaga całodobowej opieki. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że: 1. przyznało Z. K. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem S. K. na okres od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. 2. odmówiło przyznania Z. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem S. K. od dnia 1 stycznia 2013 r. Argumentowało m.in., iż w orzecznictwie sądów administracyjnych został utrwalony pogląd, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wyklucza prawną możliwość przyznania świadczenia osobie sprawującej opieką nad małżonkiem nie podlega aprobacie, co oznacza, że fakt pozostawania przez osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym wymagającą opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez małżonka sprawującego taką opiekę. Stwierdziło, iż nie może być jedyną przesłanką negatywną do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego fakt pozostawania przez osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, nad którą sprawowana jest opieka, w związku małżeńskim, a co za tym idzie, niezasadna jest odmowa przyznania świadczenia małżonkowi sprawującemu taką opiekę. Podniosło, iż w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, bezspornie można uznać, że Z. K. sprawuje opiekę nad mężem i sprawowanie tej opieki jest przyczyną niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dlatego też niezrozumiałe jest stanowisko organu pierwszej instancji, iż nie jest w stanie stwierdzić, czy niepodejmowanie zatrudnienia przez Z. K. jest spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem czy też ma inne przyczyny - skoro organ nie wykazał, aby niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Z. K. nie pozostawało w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, winien tłumaczyć wszelkie wątpliwości w sprawie (notabene powstałe z winy organu) na korzyść strony. W konsekwencji powyższego należało uchylić zaskarżoną decyzję i przyznać świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do dnia zmiany przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo Kolegium podniosło, że z dniem 1 stycznia 2013 r. przepis art. 17 ust. 1 - 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych uległ zmianie na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw i aktualnie brzmi: Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. opiekunowi faktycznemu dziecka, 3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1. nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponieważ S. K. został uznany za inwalidę I grupy po 40 roku życia świadczenie pielęgnacyjne Z. K. od dnia 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje. Skargę na decyzję Kolegium z dnia "[...]" wniosła do Sądu Z. K. żądając jej uchylenia. Podniosła, iż w jej ocenie art. 11 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw umożliwia jej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem do dnia 30 czerwca 2013 r., a nie jak to wynika z zaskarżonej decyzji do dnia 31 grudnia 2012 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podniosło, iż przepis art. 11 ustawy nowelizującej dotyczy takiego stanu faktycznego, w którym to w dniu 1 stycznia 2013 r. istniała w obrocie prawnym decyzja administracyjna ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, czyli decyzja nadająca uprawnienie. Osoby, którym przyznano decyzją uprawnienie zachowały je w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r. Jednocześnie art. 11 ust. 1 stanowi o zachowaniu prawa do świadczenia w dotychczasowej wysokości, co oznacza, że świadczenie to w chwili wejścia w życie nowelizacji musiało być już ukształtowane i mieć postać nadanego decyzją uprawnienia. Odrębne od wskazanego uregulowanie zawiera art. 13 ustawy nowelizującej, który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Art. 13 ustawy nowelizującej zawiera jednak w sobie ograniczenia czasowe określone słowami "za ten okres", przy czym jedyny okres, jaki wyodrębnić można z treści art. 13 to okres - do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., czyli do dnia 1 stycznia 2013r. Ustalając zatem uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, do którego prawo powstało przed 1 stycznia 2013 r. stosować należy przepisy dotychczasowe i na ich podstawie ustalić to uprawnienie "za ten okres", czyli do dnia 1 stycznia 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający jej eliminację z obrotu prawnego. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia na jaki okres organ winien był przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Ustalając koniec tego okresu na dzień 31 grudnia 2012 r. organ powołał się na treść art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548 ), zwanej dalej "ustawą". Przepis ten stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Kolegium uzasadniło swoje stanowisko w powyższej kwestii obowiązującą od dnia 1 stycznia 2013 r. zmianą art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wynikającą z tego możliwością przyznania świadczenia jedynie za okres poprzedzający wejście w życie zmian w ustawie. Wskazało, iż wnioskodawczyni prawo do świadczenia utraciła, gdyż niepełnosprawność męża powstała po ukończeniu przez niego zarówno 18-go, jak i 25-go roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r.) Z kolei w odpowiedzi na skargę stwierdziło, że art. 13 ustawy nowelizującej zawiera w sobie ograniczenia czasowe określone słowami "za ten okres", przy czym jedyny okres jaki wyodrębnić można z treści art. 13 to okres - do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., czyli do dnia 1 stycznia 2013 r. Ustalając zatem uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, do którego prawo powstało przed dniem 1 stycznia 2013 r. stosować należy przepisy dotychczasowe i na ich podstawie ustalić należy to uprawnienie "za ten okres" czyli do dnia 1 stycznia 2013 r. Sąd takiego stanowiska organu w powyższej kwestii nie podziela i w jego ocenie, dokonana przez organ interpretacja powyższego przepisu jest błędna. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że nie można tej interpretacji dokonać w oderwaniu od treści art. 11 i 12 ustawy. I tak zdaniem Sądu, z brzmienia art. 13 ustawy nie wynika, że stanowi on podstawę do przyznania świadczenia jedynie na okres do dnia 31 grudnia 2012 r., wynika z niego natomiast, że ustalając prawo do świadczenia, które powstało przez tym dniem, organ powinien je przyznawać na dotychczasowych zasadach, jednak z uwzględnieniem zmian wynikających z art. 11 i 12 tej ustawy. Wskazać w tym miejscu trzeba, że na mocy art. 11 ust. 1 ustawy osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Zgodnie z art. 11 ust. 3 wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. Jak wynika z treści powyższych przepisów zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie rozwiązania umożliwiającego osobom o których tam mowa, zachowanie prawa do świadczeń do dnia 30 czerwca 2013 r., bez weryfikacji tego prawa w odniesieniu do wprowadzonych od dnia 1 stycznia 2013 r. zmian do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że osoby które złożyły wniosek o przyznanie świadczenia przed dniem 1 stycznia 2013 r., jednak nie został on przez tym dniem rozpoznany, miałyby być pozbawione prawa do otrzymywania świadczenia do dnia 30 czerwca 2013 r. Podkreślenia wymaga, że w art. 11 ust. 1 ustawy mowa jest o osobach uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, bez określenia, że chodzi wyłącznie o świadczenia przyznane decyzjami wydanymi do dnia 31 grudnia 2012 r. Należy ponadto zauważyć, że inna jest sytuacja osoby, której przyznano świadczenie pielęgnacyjne przed dniem 31 grudnia 2012 r. od sytuacji osoby, której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się w wyniku odwołania już po wejściu w życie nowych uregulowań, w świetle których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tej osobie nie przysługuje – prezentując taki pogląd organ wprowadza de facto dodatkowe, nie wynikające z przepisów powołanych wyżej ustaw, kryterium oceny wniosku. Kryterium tym posługuje się ustawodawca w art. 12 ustawy i ma ono znaczenie jedynie przy ocenie prawa do uzyskania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, co nie było przedmiotem niniejszego postępowania. Zauważyć należy również, że przyjęta przez organ interpretacja art. 13 ustawy prowadzi do naruszenia wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równości obywateli wobec prawa, zgodnie z którą, że wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Sąd nie widzi żadnego aksjologicznego uzasadnienia dla wprowadzenia zróżnicowania sytuacji prawnej osób uprawnionych do otrzymania świadczenia na podstawie tych samych przepisów prawa materialnego, jedynie z tej przyczyny, że ich wniosek został rozpoznany w późniejszym terminie. Podsumowując, jak wynika z zaskarżonej decyzji, skarżąca należy kręgu osób, o których mowa w 11 ust. 1 ustawy, tym samym organ odwoławczy błędnie przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na okres od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. powyższe skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji i nie narusza sformułowanego w art. 134 § 2 p.p.s.a. zakazu reformationis in peius. Uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w żaden sposób nie pogarsza sytuacji prawnej skarżącej bowiem w konsekwencji wyroku Sądu obowiązkiem organu będzie rozważanie możliwości przyznania skarżącej świadczenia do dnia 30 czerwca 2013 r. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że została ona wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego i procesowego i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Orzeczenie zawarte w pkt. 2 sentencji wyroku znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a., albowiem zaskarżona decyzja przyznała świadczenie pielęgnacyjne skarżącej , która, jak wynika z akt sprawy, znajduje się wraz z mężem w trudnej sytuacji finansowej i życiowej. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań.