I FZ 385/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 136/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 4 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 136/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji, zestawiając kwotę kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi w wysokości 500 zł ze stanem majątkowym wnioskodawcy i jego rodziny , a zwłaszcza majątkiem nieruchomym o znacznej wartości, stwierdził, iż sytuacja skarżącego nie uzasadnia uznania, że poniesienie przez niego kosztów sądowych spowoduje uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako "P.p.s.a."). Sąd podkreślił bowiem, że skarżący wraz z pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonką posiadają majątek nieruchomy (nieruchomość w Z. przy ul. [...] [...] o łącznej pow. 15.209 m² zabudowana budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym o pow. 333,18 m² oraz nieruchomość w C. o łącznej pow. 1.049 m² zabudowana domem letniskowym o powierzchni 147,37 m² i budynkiem drewnianym o pow. 45,48 m²), którego wartość rynkowa została oszacowana przez biegłych rzeczoznawców na łączną kwotę 2.106.200 zł. Ponadto wątpliwości Sądu wzbudziło oświadczenie wnioskodawcy, zgodnie z którym bieżące koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. 1.500 zł bez opłat za energię elektryczną, które, jak wynika z przedłożonych na wezwanie w trybie art. 255 P.p.s.a. faktur, oscylują w granicach 700 zł miesięcznie. Zgodnie z tym oświadczeniem, czteroosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez jego żonę w wysokości 2.350 zł brutto miesięcznie, co stanowi ok. 1.700 zł netto, a ponadto z doraźnej pomocy członków rodziny czy też wyprzedaży drobnych przedmiotów, sprzętów domowych. Sąd uznał przy tym za niewiarygodne, by z tego dochodu pokrywane były zarówno wydatki wskazane przez wnioskodawcę, tj. koszty związane z bieżącym utrzymaniem 4 – osobowej rodziny oraz domu o pow. 333,18 m², jak również wydatki uwidocznione w historii rachunku bankowego, którego posiadaczem jest żona strony, tj. spłaty rat kredytu bankowego w wysokości ok. 750 zł miesięcznie. W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżący – wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych - zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu obrazę art. 245 oraz 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez uznanie, iż w świetle wyczerpująco zebranego materiału dowodowego wykazującego zasadność przyznania pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego całkowicie z kosztów sądowych, oraz po wykazaniu, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny WSA doszedł do wniosków odmiennych dokonując znów wybiórczo i stronniczo oceny tego materiału dowodowego, co doprowadziło do odmówienia przyznania prawa pomocy. Dodatkowo w zażaleniu strona wniosła o dopuszczenie dowodu z załączonych do zażalenia dokumentów, tj.: (1) postanowienia z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt I C 217/13; (2) pisma do Sądu Okręgowego w L. z dnia 13 sierpnia 2013 r.; (3) wezwania Sądu Okręgowego z dnia 26 lipca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił sytuację majątkową wnioskującego w kontekście jego możliwości uiszczenia wpisu od wniesionej skargi (500 zł), który to wpis – na obecnym etapie postępowania - jest głównym składnikiem kosztów sądowych, o zwolnienie z których wnosił skarżący. Sąd ten prawidłowo podniósł, że strona posiada majątek o znacznej wartości (2.106.200 zł), przewyższającej ciążące na skarżącym zobowiązania (888.000,00 zł). Dodatkowo należy podnieść, iż ze znajdujących się w aktach sprawy wyciągów z konta bankowego małżonki strony, wynika, że choć, jak podał skarżący zazwyczaj jej miesięczne wynagrodzenie oscyluje około kwoty 2350 zł brutto (1700 zł netto), to niekiedy z tytułu wynagrodzenia otrzymuje ona wyższe kwoty, np. 2628,30 zł (vide: k. 65 akt WSA). W dniu 8 marca na rachunku żony zarejestrowano również przelew przychodzący w wysokości 4000 zł. (vide: k. 62 akt WSA). Z podanych kwot, z pewnością możliwe byłoby wygospodarowanie kwoty potrzebnej na wpis w sprawie (500 zł), bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej "K.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; w tym m.in. art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Odnosząc się natomiast do dokumentów załączonych do zażalenia stwierdzić trzeba, iż nie mogą one znaleźć bezpośredniego przełożenia na wynik rozpoznawanej sprawy. W postanowieniu bowiem, na które powołuje się strona Sąd Rejonowy w Z. zwolnił ją od kosztów sądowych w wysokości 2500 zł, a więc pięciokrotnie większych niż w rozpoznawanej sprawie. Natomiast wezwanie Sądu Okręgowego w L. do przedstawienia dokumentów potrzebnych do oceny sytuacji majątkowej strony, nie przesądza o wyniku takiej oceny. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.