II OZ 1159/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. C. i H. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt II SAB/Bk 361/13, o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. C. i H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt II SAB/Bk 54/12, oddalił wniosek D. i H. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący we wniosku podali, że źródłem utrzymania rodziny pozostaje gospodarstwo rolne. Miesięczny dochód osiągany z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa to kwota 1.000 zł. W skład majątku wchodzi: dom o powierzchni 90 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 22 ha. Wnioskodawcy nie posiadają zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wnioskodawcy zostali wezwani do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, oświadczenia, w którym należało wskazać: rodzaj prowadzonej działalności rolniczej, przy czym należało również podać stan inwentarza żywego oraz posiadane maszyny rolnicze; wysokość miesięcznego dochodu uzyskanego z tytułu prowadzenia działalności rolniczej, z okresu trzech ostatnich miesięcy, z podziałem na poszczególne miesiące; czy na określoną we wniosku nieruchomość rolną wnioskodawcy otrzymali w roku bieżącym dopłaty z Unii Europejskiej - należało określić w jakiej wysokości i kiedy; miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z określeniem wysokości poszczególnych wydatków; czy wnioskodawcy posiadają samochody osobowe, należało wskazać markę, model, rok produkcji pojazdu oraz koszty miesięcznej eksploatacji. Dodatkowo zostali zobowiązani do nadesłania: dokumentów poświadczających wysokość miesięcznego dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego z okresu trzech ostatnich miesięcy; decyzji potwierdzających wysokość dopłat z Unii Europejskiej otrzymanych w roku bieżącym na wskazaną we wniosku nieruchomość rolną oraz rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków. Wezwania zostały doręczone prawidłowo dnia 25 lipca 2013 r. i pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawcy nie ustosunkowali się do ich treści, wnosząc w piśmie z dnia 30 lipca 2013 r. o przedłużenie terminu do udzielenia odpowiedzi do dnia 20 sierpnia 2013 r. We wskazanym przez siebie terminie również nie udzielili odpowiedzi na wezwanie oraz nie nadesłali wymaganych dokumentów. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku postanowieniem z dnia 25 września 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawcy od powyższego postanowienia złożyli sprzeciw i zarzucili naruszenie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał dalej, że wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 p.p.s.a. spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy przez Sąd. Oceniając wniosek Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wnioskodawcy nie wykazali w sposób wyczerpujący, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonego oświadczenia wynika jedynie, że źródłem ich utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego uzyskują dochód w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Majątek stanowi dom o powierzchni 90 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 22 ha. Dane te w zestawieniu z brakiem odpowiedzi na wezwanie z dnia 23 lipca 2013 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawców, a w konsekwencji pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja zgodnie z którą wnioskodawcy nie byli w stanie zgromadzić dokumentów żądanych przez Sąd z powodu problemów zdrowotnych. Większość żądanych informacji dotyczyła danych, które nie wymagały gromadzenia specjalnej dokumentacji a mogły wynikać z oświadczenia złożonego przez wnioskodawców (np. rodzaj prowadzonej działalności rolniczej, stan inwentarza żywego oraz posiadane maszyny rolnicze, miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z określeniem wysokości poszczególnych wydatków, posiadane samochody osobowe - marka, model, rok produkcji oraz koszty miesięcznej eksploatacji). Z tych względów Sąd Wojewódzki oddalił wniosek na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucili, że ich sprzeciw od postanowienia referendarza do chwili obecnej nie został rozpoznany oraz, że Sąd dysponował wystarczającą dokumentacją do zwolnienia ich od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślili, że ich sytuacja finansowa jest bardzo zła a dokumentów żądanych przez sąd nie byli w stanie zgromadzić z powodu problemów zdrowotnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Stosownie natomiast do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki zasadnie zobowiązał skarżących, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżących skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący winni uzupełnić. Odpowiadając na wezwanie skarżący wnieśli jedynie o przedłużenie terminu do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów do dnia 20 sierpnia 2013 r. Mimo upływu zarówno siedmiodniowego terminu wskazanego w wezwaniu jaki i zaproponowanego przedłużonego terminu na wykonanie wezwania wnioskodawcy nie odnieśli się w żaden sposób do wezwania i nie przedstawili żądanych dokumentów w celu zobrazowania swojej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie w świetle powyższych okoliczności odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy skoro w istocie uniemożliwili oni weryfikację swojej sytuacji majątkowej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Trafnie ocenił Sąd Wojewódzki, że problemy zdrowotne wnioskodawców nie uzasadniały pozostawienia wezwania bez odpowiedzi w sytuacji, w której mogli udzielić żądanych informacji poprzez złożenie oświadczenia. Podkreślić należy, że o sytuacji majątkowej nie decyduje tylko wysokość osiąganych dochodów ale również wielkość posiadanego majątku. Jak wskazał Sąd Wojewódzki, skarżący są właścicielami domu oraz gospodarstwa rolnego o wielkości 22 ha, co nie pozwala na przyjęcie, że należą do grona osób, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Stąd też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru na współobywateli. Z tych środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., II FZ 31/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że wnioskodawcy nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawców, niemożliwe okazało się ustalenie ich rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Rzeczą skarżących było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych co do sytuacji majątkowej. Skarżący w zażaleniu w żaden sposób nie podważyli ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej wnioskodawców. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.