III SA/Lu 221/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca), Sędziowie WSA Jacek Czaja,, WSA Jerzy Drwal, Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz A. T. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 25 stycznia 2013 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. T., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 17 grudnia 2012 r. o braku podstaw do stwierdzenia u A. T. choroby zawodowej "zespół cieśni w obrębie nadgarstka". Decyzją z dnia 1 grudnia 2011 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] odmówił stwierdzenia u A. T. choroby zawodowej "zespołu cieśni w obrębie nadgarstka". [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] uchylił powyższą decyzję przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia po uprzedniej realizacji wniosków strony i wskazań [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] dotyczących tej sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] dokonał oceny narażenia zawodowego A. T. w czasie pracy w "[...]" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] oraz przesłuchał świadków wskazanych przez stronę. Zebrany materiał dowodowy został przesłany do jednostek orzekających pierwszego i drugiego stopnia to jest do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] i do Instytutu Medycyny Pracy w [...] w celu przeanalizowania, czy materiał ten daje podstawę do ewentualnej zmiany wydanych orzeczeń lekarskich. W odpowiedzi na powyższe wystąpienie obydwie jednostki orzecznicze w nadesłanych pismach podtrzymały wcześniej wydane orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania u A. T. choroby zawodowej "zespołu cieśni w obrębie nadgarstka". Rozpatrując odwołanie A. T., organ odwoławczy wskazał, że sprawy dotyczące chorób zawodowych regulują przepisy: - art. 2351 Kodeksu pracy, według którego "za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych narażeniem zawodowym", - art. 235 Kodeksu pracy, według którego "rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych, - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869 z późn. zm., powoływanego dalej jako "rozporządzenie" lub "rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych"), wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 237 § 1 Kodeksu pracy. Organ ustalił, że A. T. zatrudniony w Fabryce Maszyn w [...], następnie przekształconej w "[...]" Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w [...], a obecnie noszącą nazwę [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w [...], pracował od 1 marca 1983 r. do 31 stycznia 2000 r. na stanowisku tokarz ślusarz, frezer galwanizer, a od 1 lutego 2000 r. do 31 lipca 2009 r. na stanowisku praser hartownik, na którym obsługiwał prasę CTO - 400. Prasa obsługiwana jest przez 2 pracowników. Jeden pracownik podkłada element, który ma być na prasie odpowiednio ukształtowany, drugi zaś pracownik steruje prasą, to znaczy włącza prasę naciskając 2 przyciski jednocześnie palcami lewej i prawej dłoni. Przyciski znajdują się w zagłębieniach celem uniknięcia przypadkowego włączenia prasy. Do obowiązków pracowników należała zmiana oprzyrządowania prasy, to znaczy wymiana matryc. Czynność ta polegała na odkręcaniu śrub mocujących jednej matrycy i zamocowaniu śrubami nowej matrycy. Czynność ta trwająca około 1 godziny była wykonywana w zależności od wielkości i kształtu wyprasek nawet do 3 razy w ciągu zmiany. Pracownik zatrudniony na tym stanowisku, jak wynika to z zeznań świadków i z karty oceny narażenia zawodowego, nie wykonywał ruchów monotypowych powodujących nadmierne obciążenie nadgarstków, co mogłoby doprowadzić do powstania u pracownika zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W jednostce orzeczniczej pierwszego stopnia, to jest w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w [...], do którego A. T. został skierowany z podejrzeniem choroby zawodowej, tej choroby jako zawodowej nie rozpoznano. Rozpoznany obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka (zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego i lewego), jak wynika z uzasadnienia orzeczenia lekarskiego, nie ma związku przyczynowego z wykonywaną pracą na stanowisku prasera hartownika. Przyczyną zmian w nadgarstkach mogą być, zdaniem Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...], zmiany chorobotwórcze w obrębie kręgosłupa szyjnego, co wyklucza zawodowy charakter zmian chorobotwórczych w nadgarstkach. Choroby zawodowej "cieśń w obrębie nadgarstków" nie rozpoznano również w jednostce orzeczniczej drugiego stopnia, to jest w Instytucie Medycyny Pracy w [...], do którego skarżący został skierowany zgodnie z przepisem § 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych na ponowne badanie po wniesieniu odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. Organ odwoławczy wskazał, że często prezentowanym w orzeczeniach lekarskich stanowiskiem Instytutu Medycyny Pracy w [...] jest, że "do wystąpienia zawodowego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka nie wystarcza obciążenie stawów nadgarstkowych, ale wymagane jest ich przeciążenie spowodowane wykonywaniem w trakcie całej zmiany roboczej lub przez znaczną jej część szybkich wysokopowtarzalnych ruchów obejmujących ruch maksymalnego zgięcia grzbietowego i dłoniowego, nasilonych przez współistniejące zgięcia promieniowe i łokciowe w stawach nadgarstkowych (jeśli istnieją) i przez ucisk mechaniczny w okolicy nadgarstka". Takich ruchów, według organu odwoławczego, A. T. nie wykonywał. Organ drugiej instancji wskazał, że po uzupełnieniu materiału dowodowego zgodnie z wnioskami strony zawartymi w odwołaniu i wskazaniami [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] zawartych w decyzji z dnia 23 stycznia 2012 r., a mianowicie po przesłuchaniu świadków wskazanych przez stronę i po przeprowadzeniu ponownej oceny narażenia zawodowego, materiały te łącznie z kserokopią karty informacyjnej z leczenia szpitalnego na oddziale urazowo-ortopedycznym w [...] przesłane zostały do jednostek orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia w celu przeanalizowania tego materiału i weryfikacji wydanych wcześniej orzeczeń lekarskich. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] w wydanym na wniosek Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] uzupełnieniu z dnia 22 lutego 2012 r. orzeczenia lekarskiego z dnia 2 marca 2011 r. potwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, a ściślej brak związku przyczynowego rozpoznanego schorzenia z warunkami pracy A. T. Jednostka orzecznicza uzasadniła to między innymi faktem utrzymywania się dolegliwości, które zgłaszał A. T., a nawet nasileniem się ich, co doprowadziło do zabiegu operacyjnego w lutym 2011 roku, pomimo zaprzestania narażenia zawodowego od 2009 roku. Powyższe stanowisko potwierdził Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] w piśmie z dnia 17 października 2012 roku. Orzeczenie swoje z dnia 29 czerwca 2011 roku o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej (związku przyczynowego rozpoznanego schorzenia z warunkami pracy) potwierdził również Instytut Medycyny Pracy w [...] pismem z dnia 19 listopada 2012 roku. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, a w szczególności, według organu odwoławczego, brak narażenia na ruchy monotypowe w obrębione nadgarstków wymagające nadmiernego przeciążenia stawów nadgarstkowych oraz nasilenie się zgłaszanych objawów chorobowych po zaprzestaniu pracy zawodowej w 2009 r., a także zgodne orzeczenia lekarskie z jednostek orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej (związku przyczynowego rozpoznanego schorzenia z warunkami pracy) oraz powołując się na przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, według którego decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz w formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika, organ odwoławczy stwierdził, że brak było podstaw do stwierdzenia u A. T. choroby zawodowej "zespół cieśni w obrębie nadgarstka". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący A. T. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, w szczególności pominięcie zeznań świadków T. B. oraz J. Z., a także skarżącego jako strony i w rezultacie błędne ustalenia stanu faktycznego. Skarżący podniósł również zarzut naruszenia § 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 110, poz. 736) – poprzez niewywołanie orzeczenia lekarskiego lekarza specjalisty zatrudnionego w [...] Szpitalu [...] w [...]. W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.- dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) P.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ uzasadnione są zarzuty naruszenia art. 7 i 77 K.p.a., a ściślej art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a ponadto zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 80 K.p.a. Naruszenia tych przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża zasadę prawdy obiektywnej, która oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Wyrazem tej zasady są obowiązki nałożone na organ administracji publicznej w art. 77 § 1 i 80 K.p.a. Według tych przepisów organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 K.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Przy tym przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W badanej sprawie ustalenie związku przyczynowego między powstaniem choroby i czynnikami narażenia na chorobę zawodową należy do lekarzy orzeczników, dla których istotnym elementem podstawy faktycznej orzekania są okoliczności faktyczne ustalone przez państwowego inspektora sanitarnego, mające swoje odzwierciedlenie w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Z akt sprawy wynika, że po sporządzeniu uzupełnionej karty oceny narażenia zawodowego, zgodnie z prawidłowymi wskazaniami [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] zawartymi w uzasadnieniu decyzji z dnia 23 stycznia 2012 r., uchylającej wcześniejszą decyzję organu pierwszej instancji, przeprowadzone zostały dodatkowe dowody z zeznań wymienionych w skardze świadków T. B. i J. Z., z zeznań strony, a także z zeznań niewymienionego w skardze świadka M. K. Po przeprowadzeniu tych dowodów okoliczności wynikające z tych zeznań nie znalazły odzwierciedlenia w karcie oceny narażenia zawodowego, ponieważ nowej karty nie sporządzono. Oczywiście nie jest konieczne sporządzenie nowej karty oceny narażenia zawodowego, ale tylko w takim przypadku, gdyby organ ocenił, że dodatkowo przeprowadzone dowody nie dają podstawy do uzupełniających ustaleń faktycznych, bowiem nie zostały ujawnione żadne nowe okoliczności faktyczne, albo dodatkowe dowody są niewiarygodne. W takim przypadku jednak wyjaśnienie z jakiej przyczyny dodatkowe dowody nie miały wpływu na treść karty oceny narażenia zawodowego, a więc na jeden z podstawowych elementów służących do zbudowania podstawy faktycznej orzeczeń lekarskich, powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu. W badanej sprawie takiego wyjaśnienia nie ma ani w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ani w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji. Prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez państwowego inspektora sanitarnego, który to stan faktyczny podlegać powinien ocenie przez lekarzy orzeczników z uwzględnieniem wiedzy specjalnej, nie może zastąpić, tak jak stało się to w niniejszej sprawie, tylko przesłanie protokołów zeznań świadków i strony jednostkom orzeczniczym. Nie do nich bowiem należy ocena wiarygodności zeznań przesłuchanych osób. Warto zwrócić uwagę, że Instytut Medycyny Pracy w [...] w swoim stanowisku z dnia 19 listopada 2012 roku odniósł się wyłącznie do dodatkowej dokumentacji lekarskiej, zupełnie pomijając pozostałą część materiału dowodowego. Takie postępowanie tej jednostki orzeczniczej należy uznać za prawidłowe, ponieważ podjęcie się oceny na podstawie nie ocenionego przez organ materiału dowodowego, przekraczało kompetencje jednostki orzeczniczej. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien rozważyć, czy i jakie okoliczności faktyczne wynikające z dodatkowych dowodów powinny zostać zamieszczone w karcie oceny narażenia zawodowego, w razie potrzeby uzupełnić tę kartę i tak sporządzoną kartę przedstawić do oceny jednostkom orzeczniczym razem z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności z dokumentacja medyczną. Jeżeli natomiast według oceny organu przeprowadzone dowody nie mają znaczenia dla treści karty oceny narażenia zawodowego, to takie stanowisko powinno zostać umotywowane w uzasadnieniu decyzji. Wówczas nie będzie konieczne ponowne przedstawianie materiałów sprawy jednostkom orzeczniczym, co oczywiście nie wyłącza innej decyzji organu, jeżeli w jego ocenie taka potrzeba zaistnieje. Bezzasadny jest zarzut naruszenia § 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych – poprzez niewywołanie orzeczenia lekarskiego lekarza specjalisty zatrudnionego w [...] Szpitalu [...] w [...]. Skarżącemu prawdopodobnie chodziło o przepis art. 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, bowiem to ten przepis określa podmiot leczniczy, w którym nastąpiła hospitalizacja z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby jako jednostkę orzeczniczą pierwszego stopnia. Jednak przepis ten nie wyłącza kompetencji poradni chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy jako jednostek orzeczniczych pierwszego stopnia, wynikających z § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).