II GSK 2135/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 256/14 w sprawie ze skargi S. P.-T. w R. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania środków z tytułu pomocy finansowej na wspieranie grup producentów rolnych w pomniejszonej wysokości 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz S. P.-T. w R. 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W (dalej: Sąd I instancji lub WSA w W) wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 256/14 po rozpoznaniu skargi S P-T w R (dalej: Spółdzielnia) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezesa ARiMR) z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych w pomniejszonej wysokości 1) uchylił zaskarżoną decyzję; 2) zasądził od Prezesa ARiMR na rzecz Spółdzielni 9.217 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: W dniu 10 maja 2013 r. Spółdzielnia złożyła wniosek o płatność w ramach działania: "grupy producentów rolnych" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, za okres od 13 kwietnia 2012 r. do 12 kwietnia 2013 r., czyli za pierwszy rok działalności. W dniu [...] sierpnia 2013 r. Dyrektor W Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją nr [..] przyznał grupie środki finansowe z tytułu pomocy w ramach działania "grupy producentów rolnych" za wnioskowany okres w zmniejszonej wysokości. Organ wskazał, że z dokumentacji wynika, że jednym z nabywców produktów, ze względu na które grupa została utworzona, wytworzonych w gospodarstwach jej członków jest P D-S, jako osoba fizyczna posiadająca status przedsiębiorcy wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą, którą rozpoczęła w dniu 2 listopada 2005 r., zaś przeważającym przedmiotem działalności firmy jest działalność agentów zajmujących się sprzedażą płodów rolnych, żywych zwierząt, surowców dla przemysłu tekstylnego i półproduktów, (firma posiada nr NIP [...]). Pod tym samym numerem P D-S zarejestrowana jest w ewidencji producentów prowadzonej przez ARiMR. Oprócz działalności gospodarczej prowadzi wraz z mężem M S gospodarstwo rolne o powierzchni 1,48 ha położone w miejscowości G 1, gmina D. Wspólne prowadzenie gospodarstwa zostało potwierdzone przez M S złożeniem w Biurze Powiatowym w G oświadczenia w dniu 24 kwietnia 2012 r. oraz oświadczenia w dniu 29 maja 2013 r. Powyższe skutkowało nieuwzględnieniem przychodów (netto) grupy w wysokości 1.448.747,11 zł do obliczenia należnej grupie płatności, z uwagi na treść § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych" objętej PROW na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 81, poz. 550 ze zm.), dalej: rozporządzenie. Organ stwierdził, że zgodnie z przedstawionymi dokumentami wartość udokumentowanych przez Spółdzielnię rocznych przychodów netto ze sprzedaży produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona i wytworzonych w gospodarstwach jej członków wyniosła 3.342.579,99 zł. Po przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku, w wyniku odrzucenia faktur wystawionych dla odbiorcy F H D –K P D –S na kwotę netto 1.448.747,11 zł, płatności zostały pomniejszone do kwoty 1.893.832,88 zł. Po rozpatrzeniu odwołania Spółdzielni od decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r., Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji uznał, że skarga Spółdzielni okazała się uzasadniona. Sąd wskazał, że problem w sprawie sprowadza się do właściwej wykładni przepisu § 8 ust. 1 rozporządzenia na tle jasnego i niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu przed organami. Przepis ten stanowi, że wysokość udzielanej pomocy w danym roku prowadzenia działalności przez grupę ustala się na postawie wartości udokumentowanych rocznych przychodów netto ze sprzedaży produktów lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona, i wytworzonych w gospodarstwach jej członków oraz sprzedanych odbiorcom niebędącym członkami grupy. Sąd I instancji wyjaśnił, że w sprawie wystąpiło powinowactwo I-go stopnia wynikające z zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy osobą, która jest członkiem grupy producenckiej i która prowadzi gospodarstwo rolne ze współmałżonkiem będącym członkiem tej grupy, przy czym żona prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, w ramach której dokonuje zakupu produktów wytworzonych w gospodarstwach członków grupy. W ocenie Sądu powołany przepis nie zakazuje wytwarzania produktów w gospodarstwach członków grupy, którzy są współwłaścicielami tychże gospodarstw. Członkiem grupy może być bowiem jeden ze współwłaścicieli gospodarstwa i to niezależnie od tego czy drugi w tym gospodarstwie pracuje. Powołany przepis stanowi o wytworzeniu produktów w gospodarstwach członków grupy, nie wskazuje natomiast na to, że ci producenci mają być wyłącznymi właścicielami takich gospodarstw i że muszą samodzielnie je prowadzić. Zdaniem Sądu I instancji jasny jest również ten fragment omawianego przepisu, który dotyczy sprzedaży produktów odbiorcom niebędącym członkami grupy. Z akt sprawy niespornie wynika, że żona członka grupy P D-Snie jest członkiem grupy (jest nim wyłącznie jej mąż MS). Prowadzi ona jednoosobową działalność gospodarczą i to wyłącznie w jej ramach kupuje m.in. produkty wytworzone w gospodarstwach członków grupy. Jest więc odbiorcą, o którym mowa w cytowanym przepisie. Zdaniem Sądu sprzedaż produktów dokonana przez grupę P D-S nie powinna być uwzględniona przy wyliczeniu wysokości pomocy finansowej udzielonej grupie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes ARiMR. Wyrok zaskarżył w całości. Wniósł o jego uchylenie i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, § 8 ust. 1 rozporządzenia przez błędną jego wykładnię, prowadzącą w konsekwencji do błędnego zastosowania przedmiotowego przepisu, polegającą na dokonaniu wykładni niepełnej, która nie obejmuje wskazania, że za podmiot niebędący członkiem grupy, o którym stanowi treść tego przepisu, należy uważać podmiot w żaden sposób niezaangażowany w prowadzenie gospodarstwa członka grupy i wytwarzanie produktów – co w konsekwencji doprowadziło Sąd do wniosku, że w stanie faktycznym sprawy sprzedaż produktów dokonana przez grupę PD–S powinna być uwzględniona przy wyliczaniu pomocy finansowej udzielonej grupie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna Prezesa ARiMR oparta została na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zarzuca skarżonemu wyrokowi naruszenie § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r. polegające na błędnej wykładni tego przepisu, a przez to błędne zastosowanie tej normy prawnej, konsekwencją czego było niewskazanie, że podmiotem niebędącym członkiem grupy producentów jest tylko ten, kto w żaden sposób nie jest związany z prowadzeniem gospodarstwa rolnego członka takiej grupy, w następstwie czego, sprzedaż produktów dokonywana przez grupę producentów na rzecz małżonka jednego z członków grupy, prowadzącego działalność gospodarczą, powinna wpływać na wielkość pomocy finansowej udzielanej grupie producenckiej. W ocenie NSA tak postawiony zarzut jest nietrafny, a skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podstaw dla takiego stanowiska należy dopatrywać się w jego formalnej i materialnej wadliwości. Warunki formalne skargi kasacyjnej określa art. 176 p.p.s.a. Wymienione w nim kryteria, które musi spełniać skarga kasacyjna mają różną wagę prawną dla oceny skuteczności samej skargi, jednak od skarżącego kasacyjnie, który jest organem administracji publicznej, należy wymagać, by poprawnie stosował przepisy prawa. Profesjonalny charakter skargi kasacyjnej przejawia się w tym, że wskazuje ona w sposób konkretny i jednoznaczny przepisy naruszone przez Sąd I instancji, bo tylko z tej perspektywy może być oceniany jego wyrok. Skarga kasacyjna Prezesa ARiMR tego warunku nie spełnia, gdyż nie określa jakie przepisy p.p.s.a. naruszył Sąd I instancji, które uzasadniałyby trafność zarzutów kasacyjnych. Przypomnieć należy, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r., bo tego przepisu nie stosował jako podstawy prawnej wyrokowania, co najwyżej kontrolował sposób jego stosowania przez organy ARiMR, ale wówczas mógł naruszyć tylko przepisy dotyczące poprawności prowadzenia tej kontroli. Skarga kasacyjna jednoznacznie powinna wskazać te przepisy, tego nie czyni, natomiast przedstawia sposób rozumienia § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r. Takie zbudowanie skargi jest jej wadą formalną, która nie powinna mieć miejsca. Wprawdzie nie daje podstaw do jej odrzucenia, gdyż judykatura przyjęła, że skarga dotknięta taką wadą może być rozpoznana, jeżeli z jej uzasadnienia wynika sposób kwestionowania skarżonego wyroku (zob. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1 poz. 1). W rozpoznawanej sprawie Prezes ARiMR stwierdza, że wyrok Sądu I instancji jest nieprawidłowy, gdyż na skutek błędnej wykładni przepisu prawa materialnego doszło do uchylenia decyzji odpowiadającej prawu. W takich przypadkach orzeczenie tego rodzaju nie powinno mieć miejsca, a skoro się pojawiło, to narusza przepisy prawa. Sąd II instancji na podstawie takiej argumentacji przyznaje, że strona stawia wyrokowi zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r., polegający na dokonaniu wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia reguł wykładni prawa. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu NSA stwierdza, że jest on nietrafny. Sąd II instancji podziela i akceptuje pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku, zgodnie którym § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r. nie zakazuje wytwarzania produktów w gospodarstwach członków grup, którzy są współwłaścicielami tych gospodarstw i sprzedaży tych produktów na rzecz małżonka członka grupy, który do niej nie należy, ale prowadzi własną działalność gospodarczą, jeżeli taka sprzedaż jest prowadzona w ramach tej działalności. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że z treści § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r. nie wynika zakaz zbywania produktów przez grupę na rzecz współmałżonka prowadzącego działalność gospodarczą, jeżeli jest on współmałżonkiem osoby należącej do takiej grupy. Z treści wskazanego przepisu wynika tylko, że wysokość udzielanej pomocy finansowej dla grupy producentów rolnych jest ustalana na podstawie rocznych przychodów netto sprzedaży produktów tej grupy, jeżeli zostały wytworzone w gospodarstwach członków grupy oraz sprzedane odbiorcom, którzy nie są członkami tej grupy. Pozostawanie nabywcy produktów grupy w związku małżeńskim z osobą należącą do grupy nie może być utożsamiane z przynależnością takiego nabywcy do grupy producenckiej, jeżeli prowadzi on samodzielną działalność gospodarczą. Podkreślić należy, że sytuacja będąca przedmiotem sporu między organami a skarżącą ich decyzję Spółdzielnią "P-T" jest inna niż ta, gdy członek będący współwłaścicielem gospodarstwa rolnego należy do grupy producentów i jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której nabywa produkty grupy. Zdaniem NSA, treść § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r. należy wykładać ściśle, tak jak to zrobił Sąd I instancji. Przyjęcie poglądu skargi kasacyjnej, a więc szerokiego rozumienia członka grupy producenckiej, w tym również małżonka członka takiej grupy prowadzącego działalność gospodarczą, byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą swobody działalności gospodarczej, bo ograniczałoby tę swobodę w przypadku małżonków członków grup producenckich w zawieraniu z nimi umów handlowych. Oczywiście ograniczenie tej swobody może mieć miejsce, ale musi wynikać z ustawy, a nie być konsekwencją wykładni prawa, zwłaszcza rozporządzenia. Dodać należy, że między małżonkami nie istnieje stosunek powinowactwa w żadnym stopniu, jednak ten wadliwy pogląd Sądu I instancji nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem ten Sąd poprawnie odczytał treść § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r. i właściwie przyjął, że w rozpoznawanej spawie żona M S prowadząc działalność gospodarczą jest odbiorcą produktów grupy niebędącym jej członkiem. Z tego więc powodu poprawnie przyjął, że inne jej potraktowanie przez organy ARiMR i z tego powodu pomniejszenie pomocy finansowej dla grupy było działaniem naruszającym prawo. Zatem uwzględnienie skargi Spółdzielni nie naruszyło art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2007 r. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 oraz p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.