I OSK 2485/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Po 382/13 w sprawie ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Po 382/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę I. P. (dalej także, jako: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej także, jako: "Kolegium") z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 16 lipca 2012 r. Prokurator Rejonowy [...] wystąpił o skierowanie skarżącej na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Z wniosku wynika, że Prokuratura Rejonowa [...] nadzorowała postępowanie przygotowawcze prowadzone przeciwko I. P., podejrzanej o popełnienie czynu z art. 190 § 1, 190a § 1, 216 § 1 i 217 § k.k. Z akt tego postępowania wynika, że I. P. posiada cechy zaburzonej osobowości (typ osoby paranoicznej) charakteryzującej się występowaniem cech nadwrażliwości emocjonalnej, nadmierną koncentracją na własnej osobie z uwrażliwieniem na sygnały odrzucenia, brakiem akceptacji przez otoczenie, dość niską empatią i autorefleksją, sztywnością postaw, tendencją do ksobnych interpretacji, podejrzliwości i nieufności. Okoliczność, że skarżąca jest osobą, u której występują cechy zaburzonej osobowości typu paranoicznego, rodzi wątpliwość, co do psychicznych zdolności do kierowania pojazdami. Prokurator Rejonowy zwrócił uwagę na to, że jedną z przyczyn opisanych w literaturze, jako obniżającą zdolność do kierowania pojazdami, mogą być zaburzenia emocjonalne z przewagą postaw agresywnych. W ocenie Prokuratora Rejonowego skarżąca może stanowić potencjalne zagrożenie dla zdrowia i życia uczestników ruchu drogowego, wobec tego skierowanie Jej na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych jest konieczne. Do wniosku dołączono kopię protokołu przesłuchania, kopię postanowienia o przedstawieniu zarzutów oraz kopię opinii sądowo- psychiatrycznej. Starosta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), skierował I. P. na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy posiadającej uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii B z powodu otrzymania informacji o zastrzeżeniach w stanie zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu. Odwołanie od tej decyzji złożyła I. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w myśl art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia, co do stanu zdrowia. Do skierowania na badania lekarskie wystarczy prawdopodobieństwo wystąpienia zastrzeżeń, co do dyspozycji zdrowotnej kierowcy. Organ odwoławczy wskazał, że w piśmiennictwie i orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje pogląd, że dla bezpieczeństwa ruchu drogowego niezbędne jest czuwanie nad tym, aby osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o to uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają. Podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Może to być np. pochodząca z różnych źródeł informacja o pogorszonym stanie zdrowia, objawy chorobowe świadczące o zaistnieniu przeciwwskazań do wydania prawa jazdy (aktywna forma alkoholizmu, narkomanii, wada wzroku, padaczka itp.). Kolegium po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdziło, że skierowanie I. P. na kontrolne badania lekarskie jest uzasadnione. Akt oskarżenia skierowany przeciwko I. P. oparty został na opinii biegłych psychiatrów z dnia 10 kwietnia 2012 r. Z opinii wynika, że cyt.: "Po zapoznaniu się z aktami sprawy i dokonaniu badania sądowo - psychiatrycznego u I. P. nie stwierdzamy choroby psychicznej i upośledzenia umysłowego. Stwierdzamy natomiast cechy osobowości paranoicznej. Za powyższym przemawiają: nieufność, podejrzliwość, nadmierna koncentracja, objawy te ulegają nasileniu w sytuacjach trudnych." Organ odwoławczy wskazał nadto, że skarżąca przedstawiła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2012 r., wystawione przez doktora nauk medycznych J. P. - specjalistę psychiatrę, w którym jako rozpoznanie wpisano cyt: "Bez zaburzeń paranoicznych". Wymieniony lekarz psychiatra odmiennie więc niż biegli sądowi ocenił stan psychiczny I. P. Kolegium wyjaśniło jednak, że wobec rozbieżności w rozpoznaniach ujawnionych w opinii przedstawionej przez Prokuratora i ww. zaświadczeniu, badanie kontrolne przeprowadzone przez jednostkę medyczną uprawnioną do badania kierowców jest niezbędne celem wykluczenia istniejących wątpliwości. Nie bez znaczenia dla sprawy skierowania skarżącej na badania lekarskie jest agresja, która ujawniła się u skarżącej w kontaktach z byłymi współpracownikami. Organ odwoławczy podniósł, że nie wyklucza tego, że skarżąca została sprowokowana, jednak w ruchu drogowym zdarzają się trudne i stresujące sytuacje w związku z powyższym nie ma pewności czy taka nadmiernie emocjonalna reakcja nie wystąpi u I. P. podczas prowadzenia pojazdu. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła I. P. W skardze zarzuciła rażące naruszenie przepisów postępowania wyrażające się w tendencyjnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie wyjaśnień strony, jak również przedstawionej przez nią opinii lekarskiej oraz rażące naruszenie przepisu art. 122 ust. 1 pkt. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie brak jest jakichkolwiek obiektywnych przesłanek do skierowania strony na badania lekarskie w związku z posiadanymi przez nią uprawnieniami do kierowania pojazdami. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonym obecnie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Sąd I instancji przytoczył treść art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2013 r. Nr 133, dalej, jako: "rozporządzenie") i wskazał, że Kolegium słusznie przyjęło, że zachodzą okoliczności uzasadniające skierowanie skarżącej na badania lekarskie. Zdaniem Sądu I instancji, wiarygodna jest, bowiem informacja od pochodząca od organu państwowego, uzyskana w toku postępowania karnego, wskazująca na zastrzeżenia, co do stanu zdrowia skarżącej. Dalej Sąd I Instancji podniósł, że samo skierowanie na badania nie przesądza o tym, że ujawnione w postępowaniu karnym zachowania skarżącej stanowią o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Stwierdzenie tej okoliczności należy do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wyda orzeczenie w tym zakresie. Rzeczą organów administracji jak i sądu nie jest, bowiem ocena poprawności opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej na potrzeby postępowania karnego jak i prywatnych opinii lekarskich przedłożonych przez skarżącą a jedynie ocena czy zgromadzone w sprawie dowody uwiarygodniają istnienie zastrzeżeń, co do stanu zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. Nie jest też konieczne, zdaniem Sądu I instancji, w świetle powołanych przepisów ustawy i rozporządzenia, aby osoba skierowana na badania lekarskie dopuściła się określonych czynów, biorąc udział w ruchu drogowym. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika i wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi – na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a.") – zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności: 1. rażące naruszenie przepisów postępowania wyrażające się w tendencyjnej ocenie zabranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie wyjaśnień strony, jak również przedstawionej przez nią opinii lekarskiej; 2. rażące naruszenie przepisu art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, w sytuacji, gdy w sprawie brak jest jakichkolwiek obiektywnych przesłanek do skierowania strony na badania lekarskie w związku z posiadanymi przez nią uprawnieniami do kierowania pojazdami, a sytuacja z brakiem predyspozycji do kierowania pojazdami nie została w żadnej mierze uprawdopodobniona. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zebrany w sprawie materiał dowodowy w żaden sposób nie uprawdopodabnia jakoby skarżąca brała udział w ruchu drogowym i dopuściła się jakichkolwiek czynów, które mogły pośrednio lub bezpośrednio wskazywać na nieprawidłowość jej zachowania w związku z prowadzeniem pojazdów, a tym samym, które to zachowanie mogłoby stanowić zagrożenie dla innych uczestników ruchu drogowego. Decyzja o skierowaniu na badania lekarskie, może zostać wydana jedynie w sytuacji istotnych oraz skonkretyzowanych i potwierdzonych faktami zdarzeń, które warunkowałyby przeprowadzenie takiego badania. W tej sprawie nie mamy, zdaniem strony skarżącej kasacyjnie, do czynienia z taką sytuacją. Sporządzona w toku postępowania karnego opinia, nie dotyczy bezpieczeństwa ruchu drogowego i udziału w nim skarżącej, a Prokurator tendencyjnie wysnuł z niej wniosek jakoby skarżąca mogła stanowić zagrożenie dla innych ludzi w ruchu pojazdów. Jednocześnie skarżąca przedstawiła drugą opinię, z której wynika, że nie istnieją przesłanki do kierowania skarżącej na badania lekarskie. Tej okoliczności Sąd I instancji nie wziął jednak pod uwagę. Nadto wskazano, że skarżąca wyjaśniała, że jej zachowanie było wynikiem lobbingu w miejscu pracy i nie stanowi odzwierciedlenia postawy życiowej skarżącej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej odrzucenie wskazując, że skarga kasacyjna zawiera nieusuwalny brak o charakterze materialnym, tj. brak w niej wniosku o uchyleniu lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w istocie skarga kasacyjna zawierała brak formalny, tj. brak było w niej wniosku o uchyleniu lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Brak ten jednak został przez pełnomocnika strony uzupełniony na wezwanie Sądu (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 kwietnia 2014 r. sygn. akt SK 22/11), a zatem możliwe było rozpoznanie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. W tej sprawie zgłoszony został zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Skarga kasacyjna - w tym zakresie - okazała się jednak pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia, co do stanu zdrowia. W myśl zaś § 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania, starosta może skierować na badania lekarskie osobę, co, do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym. W piśmiennictwie podkreśla się, że podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem (zob. W. Kotowski, Komentarz do ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, wyd. ABC 2002 r.). Ocena przesłanek uzasadniających wydanie skierowania musi być przy tym dokonana każdorazowo przez pryzmat ewentualnego zagrożenia dla ruchu drogowego przez daną osobę. Niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na jego bezpieczeństwo, jak i innych użytkowników dróg. Zagrożenie, o którym mowa może być wywołane niezdolnością kierowcy do prowadzenia pojazdu spowodowaną zarówno brakami fizycznymi jak i umysłowymi, mającymi postać jednostek chorobowych, jak i cechami charakteru dyskwalifikującymi go, jako kierowcę (por. R. A. Stefański, Komentarz do ustawy - Prawo o ruchu drogowym, wyd. ABC 2005 r.). Podkreślić należy również, że podstawą do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie jest wiarygodna informacja o zastrzeżeniach, co do stanu zdrowia kierującego pojazdem, a nie natomiast ustalenie, czy w istocie rozpoznane zmiany stanowią o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Stwierdzenie braku lub istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami należy do uprawnionego lekarza, który na podstawie badania lekarskiego wydaje odpowiednie przewidziane prawem orzeczenie. W rozpatrywanej sprawie podstawą wydania kwestionowanej decyzji o skierowaniu skarżącej na badania lekarskie, była informacja Prokuratora Rejonowego [...], który nadzorował postępowanie przygotowawcze prowadzone przeciwko I. P., podejrzanej o popełnienie czynu z art. 190 § 1, 190a § 1, 216 § 1 i 217 § k.k. Na potrzeby tego postępowania sporządzona została opinia biegłych psychiatrów, w której stwierdzono u skarżącej pewne niedomagania natury emocjonalnej (umysłowej). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższa informacja Prokuratora, stanowią wystarczającą podstawę do wydania decyzji w trybie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Podkreślenia bowiem wymaga, że dla bezpieczeństwa ruchu niezbędne jest czuwanie nad tym, by osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale także w okresie późniejszym, kiedy już z tych uprawnień korzystają. Przy czym do zdarzeń uprawdopodabniających istnienie okoliczności budzących zastrzeżenia co do stanu zdrowia danej osoby, nie musi dojść w związku z ruchem drogowym. Istotą bowiem skierowania na badania lekarskie w trybie omawianego przepisu, nie jest dodatkowy obowiązek poddania się takiemu badaniu w związku z popełnieniem wykroczenia drogowego, ale zaistnienie takich okoliczności w ogóle, które budzą wątpliwości co do stanu zdrowia osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami. Stan psychiczny i emocjonalny kierującego pojazdem nie bowiem jest bez znaczenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Dlatego też należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie zaaprobował stanowisko organów, że zastrzeżenia organu ścigania co do stanu zdrowia skarżącej, posiadają przymiot wiarygodnej informacji, uzasadniającej wydanie decyzji o skierowaniu skarżącej na badania lekarskie. Decyzja kierująca na takie badania nie oznacza oczywiście, że przesądzona została kwestia braku zdolności skarżącej do kierowania pojazdem mechanicznym, tym bardziej, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego przedłożyła opinię lekarza psychiatry o treści zgoła innej aniżeli ta, która legła u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Okoliczność czy stan zdrowia skarżącej stanowi przeciwwskazanie do kierowania pojazdem, będzie wyjaśniana w drodze stosownego badania lekarskiego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Sąd odwoławczy nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jako że w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.