II OZ 912/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 24 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 334/13 odmawiające J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2012 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pisma postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 334/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pisma. Sąd wskazał, że z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona i dwoje dzieci w wieku 18 i 16 lat. Źródłem utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny jest dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, którego wysokości nie podał oraz dochód uzyskiwany przez żonę z tytułu umowy o pracę i własnej działalności gospodarczej w wysokości około 3.000 zł miesięcznie. Wnioskodawca podał, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni 178 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 5 ha, mieszkania o powierzchni 50 m², które spłaca z kredytu, oraz samochodu osobowego marki [...], wziętego w leasingu na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Oświadczył, że niespełna miesiąc przed złożeniem wniosku został zwolniony z pracy, co wiąże się z utratą podstawowego źródła utrzymania i co spowodowało znaczne pogorszenie sytuacji finansowej rodziny. Stwierdził, że uzyskiwany dochód pozwala wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz pokrycie kosztów kredytu zaciągniętego na 20 lat we frankach szwajcarskich. Wnioskodawca oznajmił, iż problemy zdrowotne, utrudniają mu prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Dodał, iż zmuszony jest zbierać środki finansowe na zabieg kolana, a następnie rekonwalescencję. Wskazał, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny przedstawiają się następująco: opłaty za energię elektryczną w wysokości około 200,00 zł, wywóz nieczystości płynnych 180,00 zł (dwa razy miesięcznie), wywóz nieczystości stałych około 40,00 zł, zakup oleju napędowego grzewczego 3.000,00 zł – (kwartalnie), podatek od nieruchomości w wysokości 267,00 zł - (rocznie, miesięcznie stanowi to kwotę w wysokości 22,33 zł), telefon i internet w wysokości 300,00 zł, co w sumie stanowi kwotę w wysokości 1.922,33 zł miesięcznie. Wnioskodawca podał, że na zakup żywności, środków czystości, odzieży oraz inne potrzeby życiowe przeznacza około 1.000 złotych. Wskazał, że rata kredytu zaciągniętego w banku wynosi 444,22 CHF czyli około 1.500 zł miesięcznie. Podał, że na koszty związane z utrzymaniem dzieci, w tym wyżywienie przeznacza około 500 zł, ubrania i inne przedmioty 500 zł. Dodał, że w okresach, gdy jest to konieczne otrzymuje pomoc od rodziny. W wyniku wezwania przez Sąd, w dniu 6 maja 2013 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia. Wnioskodawca oświadczył, że ze względu na bardzo krótki termin zakreślony przez Sąd, jak również urlop księgowej, która jest w posiadaniu dokumentów dotyczących wysokości uzyskiwanego przez niego dochodu, jak również wysokości dochodu uzyskiwanego przez żonę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i/lub umowę o pracę, miesięcznego kosztu dojazdu wnioskodawcy wraz z rodziną do szkoły i pracy, zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego małżonki, niewykonalnym jest przedłożenie ich Sądowi. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Urzędzie Pracy i nie pobiera zasiłku dla osób bezrobotnych, ponieważ prowadzi działalność gospodarczą. Oświadczył, że orientacyjne dane dotyczące wysokości kosztów ponoszonych przez niego oraz rodzinę, jak również wysokości uzyskiwanych dochodów podał we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jego zdaniem są one wystarczające do rozpoznania sprawy. Wnioskodawca przedłożył w nawiązaniu do rodzaju i charakteru prowadzonej przez siebie i żonę działalności gospodarczej dwa wyciągi z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej. Z nadesłanych wyciągów wynika, że żona wnioskodawcy prowadzi własną działalność gospodarczą, w postaci kancelarii radcy prawnego, natomiast działalność gospodarcza jaką prowadzi wnioskodawca polega na sprzedaży hurtowej warzyw i owoców. W dniu 17 czerwca 2013 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane przez Sąd dodatkowe wyjaśnienia. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest w posiadaniu informacji dotyczących wysokości dochodu uzyskiwanego przez żonę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej lub umowy o pracę, informacji na temat ilości zatrudnianych przez żonę pracowników, kserokopii wyciągów z konta bankowego żony za ostatnie dwa miesiące oraz kserokopii zeznania podatkowego małżonki za 2012 r., gdyż od pewnego czasu ma z żoną utrudniony kontakt. W odniesieniu do informacji dotyczącej kosztów związanych z dojazdem rodziny do szkoły i pracy, kosztów związanych z posiadaniem samochodu osobowego wskazał, że dokładne wskazanie wyżej wymienionych kwot jest trudne, a orientacyjne koszty jakie ponosi zostały wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Co do kwestii nadesłania własnej kserokopii zeznania podatkowego za 2012 r. wnioskodawca oświadczył, iż w tak krótkim czasie jaki został mu zakreślony jest to niemożliwe, gdyż księgowa zajmująca się tego rodzaju dokumentacją przebywa obecnie poza granicami kraju, dlatego wypełnienie tego zobowiązania jest niewykonalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że wnioskodawca nie podał wysokości uzyskiwanych przez siebie dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie wyjaśnił także, czy podany w formularzu dochód żony jest dochodem z tytułu umowy o pracę, czy też z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej. Nie wiadomo także, czy żona wnioskodawcy zatrudnia jakieś osoby, czy też nie oraz jakie wnioskodawca ponosi dodatkowe koszty związane z dojazdem rodziny do szkoły i pracy. Wnioskodawca nie udzielił jednak odpowiedzi na wszystkie zadane przez Sąd pytania, jak również nie wywiązał się z obowiązku nadesłania kserokopii wyciągów z konta bankowego własnego oraz małżonki za ostatnie dwa miesiące i kserokopii zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz jego małżonki za 2012 r. Z podanych przez wnioskodawcę informacji wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwojgiem dzieci. Z zestawienia dochodów uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy podanych w formularzu i wynoszących 3.000 zł oraz podanych wydatków wynoszących łącznie 5.422,33 zł wynika, że wskazane wydatki przewyższają uzyskiwane przez żonę dochody, a wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie została podana. Na marginesie zauważyć należy, iż skoro wnioskodawca miesięcznie na utrzymanie siebie i rodziny przeznacza kwotę w wysokości około 5.422,33 zł, to świadczy, że jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna by nie był on w stanie z uzyskiwanego dochodu ponieść kosztów sądowych samodzielnie. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tego uprawnienia skorzystał, pismami z dnia 10 kwietnia 2013 r. i 20 maja 2013 r. wzywając skarżącego do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Skarżący jednakże na wezwania Sądu odpowiedział wybiórczo, w szczególności nie podał wysokości uzyskiwanych przez siebie dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie wyjaśnił także, czy podany w formularzu dochód żony jest dochodem z tytułu umowy o pracę, czy też z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej, nie nadesłał kserokopii wyciągów z konta bankowego własnego oraz żony za ostatnie dwa miesiące i kserokopii zeznań podatkowych za 2012 r., co uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W rozpoznawanej sprawie należało zatem stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść wydatku związanego z uiszczeniem kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadnie Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że z zestawienia wskazanych w formularzu dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego (3.000 zł) oraz podanych wydatków (łącznie 5.422,33 zł) wynika, że wskazane wydatki przewyższają uzyskiwane przez żonę dochody. Skarżący nie podał zaś dochodu z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Skoro skarżący na utrzymanie siebie i rodziny przeznacza miesięcznie kwotę w wysokości około 5.422,33 zł, to świadczy, że jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, by nie był on w stanie z uzyskiwanego dochodu ponieść kosztów sądowych. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.