I OSK 2777/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 września 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 396/13 o odrzuceniu skargi M. S. w sprawie ze skargi P. S. i M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. P. S. i M. S. przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi uczynili postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 kwietnia 2013 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od wniesionej skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. W piśmie z dnia 14 maja 2013 r., w ustawowym terminie do uiszczenia wpisu sądowego, skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 maja 2013 r. M. S. została wezwana do podpisania ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z faktem, iż przesyłka zawierająca wezwanie do podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy została zwrócona do Sądu z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie", zarządzeniem sędziego z dnia 18 czerwca 2013 r. uznano, iż wezwanie zostało skutecznie doręczone z dniem 10 czerwca 2013 r. Wobec nieuzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawo pomocy poprzez jego podpisanie przez M. S., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2013 r. pozostawił jej wniosek bez rozpoznania, natomiast postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. przyznał P. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W związku z uprawomocnieniem się zarządzenia z dnia 24 czerwca 2013 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, M. S. została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. W piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r., w ustawowym terminie do uiszczenia wpisu sądowego M. S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, jednakże wpisu sądowego nie uiściła. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r. przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 17 września 2013 r. odrzucił skargę M. S. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego. W uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2). Natomiast w myśl art. 220 § 1 P.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jednakże skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3). Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż okoliczność prawomocnego pozostawienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania nie wykluczała możliwości ponownego złożenia przez nią wniosku w tym przedmiocie, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku na każdym jego etapie. Jednakże w sytuacji, gdy skarżąca, po prawomocnym pozostawieniu jej pierwotnego wniosku bez rozpoznania, została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, to kolejny jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, chociaż złożony w terminie przewidzianym do uiszczenia wpisu, nie zwalnia skarżącej z obowiązku jego uiszczenia. W takie sytuacji, niezależnie od złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd winien w pierwszej kolejności odrzucić skargę (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 października 2005 r. sygn. akt I SA/Ol 170/04). Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M. S., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 220 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 239 pkt 4 i art. 243 § 1 P.p.s.a., poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na odrzuceniu skargi z uwagi na brak uiszczenia wpisu sądowego, podczas gdy skarżąca w terminie do uiszczenia wpisu skutecznie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem na mocy postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2013 r. prawo to zostało jej przyznane. Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, iż wskazywane przez Sąd pierwszej instancji postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 października 2005 r. sygn. akt I SA/Ol 170/04 zapadło w odmiennym stanie faktycznym, gdzie skarżącym dwukrotnie odmówiono przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślił, że w niniejszej sprawie istotny jest fakt, iż skarżącej przyznano prawo pomocy, zaś wniosek w tym zakresie został złożony w terminie do uiszczenia wpisu sądowego. Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez Sąd pierwszej instancji w rzeczywistości spowodowałoby pozbawienie M. S. prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, iż – co do zasady – ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wpływa na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do tego wezwania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie odrzucenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi skargi M. S. było jednak nieprawidłowe. Zauważyć należy, iż z wyjaśnień skarżącej zawartych w piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r. wynika, że jako osoba nieznająca przepisów prawa, wobec faktu pozostawania z mężem we wspólności majątkowej była przekonana, iż stosowne dokumenty oraz pismo z dnia 14 maja 2013 r., złożone przez męża, zostały potraktowane jako złożone przez ich obydwoje. Z tego względu uznała, iż ponowne występowanie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych byłoby powielaniem pisma złożonego przez męża. Wyjaśniła, że przy drugim wezwaniu Sądu do uiszczenia wpisu odpowiedziała na to wezwanie, gdyż było ono skierowane wyłącznie do niej i w konsekwencji załączyła stosowny formularz PPF. Podkreślić należy iż referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r. przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, dokonując oceny jej sytuacji majątkowej, która od momentu złożenia pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zmieniła się. Pierwszy wniosek, ze względu na nieuzupełnienie jego braków formalnych, został pozostawiony bez rozpoznania. Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja, w której strona skarżąca kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy celowo doprowadzałaby do uniemożliwienia prowadzenia postępowania, co skutkowałoby jego nieuzasadnionym przedłużaniem. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż odrzucenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi było wyrazem nadmiernego formalizmu, naruszającego art. 239 pkt 4 i art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz konstytucyjną zasadę prawa do sądu. Tym samym Sąd pierwszej instancji naruszył również przepis art. 220 § 3 P.p.s.a. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.