II GSK 2158/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 292/13 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o czasie pracy kierowców 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w R., 2. zasądza na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego od P. B. 1089 (tysiąc osiemdziesiąt dziewięć) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 25 czerwca 2013r. sygn. akt SA/Rz 292/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w R., po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "T. H." w S. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w R. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku a także zasądził od Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. na rzecz skarżącego P. B. kwotę 378 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji za postawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: W dniach 29 listopada - 14 grudnia 2011 r. inspektorzy WITD przeprowadzili kontrolę w przedsiębiorstwie transportowym skarżącego P. B. Kontrola obejmowała okres od 1 grudnia 2010 r. do 30 września 2011 r., a w jej wyniku stwierdzono naruszenia w zakresie czasu pracy kierowców w postaci skrócenia tygodniowego czasu odpoczynku, przekroczenia maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu, przekroczenia maksymalnego czasu prowadzenia bez przerwy, nieokazania podczas kontroli w przedsiębiorstwie wykresówki, danych z karty kierowcy, z tachografu cyfrowego lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu oraz naruszenia obowiązku wczytywania danych z karty. Naruszenia te zostały opisane w protokole kontroli z dnia 16 grudnia 2011 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] nałożył na skarżącego P. B., prowadzącego, karę pieniężną w wysokości 12 450 złotych w związku z naruszeniem warunków wykonywania transportu drogowego. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia m.in. na konieczność rozpatrzenia sprawy pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 92c oraz art. 92b ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym w związku ze zmianą stanu prawnego dokonaną przepisami ustawy o zmianie ustawy o transporcie drogowym. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] powtórnie nałożył na P. B. karę pieniężną w wysokości 12.450 złotych. W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił organowi brak obiektywizmu w ocenie stanu faktycznego sprawy, pominięcie wyjaśnień składanych przez stronę w toku kontroli, nadinterpretację przepisów zastosowaną przez organ oraz rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 92c i 92b ustawy o transporcie drogowym, art. 12 rozporządzenia nr 561/2006 oraz naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 68, art. 77 i art. 105 k.p.a. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 4 pkt 22 lit. a/ i lit. h/, art. 92a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1265, dalej :u.t.d.), lp. 5. 1, lp. 5. 2, 5. 4, lp. 6.3.7 i lp. 6.3.11 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006)), art. 13, art. 14 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z dnia 31 grudnia 1985r.ze zm.), - w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję w całości; - w pkt 2 nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 9.450 zł złotych z tytułu przekroczenia maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu, przekroczenia maksymalnego czas prowadzenia pojazdu bez przerwy, skrócenia tygodniowego czasu odpoczynku, nieokazania podczas kontroli w przedsiębiorstwie wykresówki, danych z karty kierowcy, z tachografu cyfrowego lub dokumentu potwierdzającego fakt nieprowadzenia pojazdu - za każdy dzień, naruszenia obowiązku wczytywania danych z karty kierowcy - za każdego kierowcę. Odnosząc się do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu, organ II instancji zważył, iż są one częściowo trafne. Zdaniem GITD, w przedmiotowej sprawie brak dowodów potwierdzających fakt wykonywania przewozów podlegających przepisom rozporządzenia nr 561/2006 pojazdem o nr rej [...] w dniach 13, 14, 16,17, i 18 sierpnia. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji nałożył karę pieniężną wyłącznie na podstawie różnicy w zapisie stanu licznika kilometrów, nie weryfikując czy powstała ona wskutek wykonywania przewozów podlegających przepisom rozporządzenia nr 561/2006, ponadto nie wzięto pod uwagę, że brakujące kilometry mogły zostać pokonane w dniach, za które okazano wykresówki, co wiąże się z odmienną kwalifikacją prawną (tj. lp. 6.3.8 załącznika nr 3 do ustawy). GITD wskazał, że skarżący przesłał w postępowaniu wyjaśnienia wraz z wykresówkami wskazującymi, że pokonane kilometry wynikają z jazd przez pracowników serwisu naprawy pojazdów. Organ stwierdził, że powyższe ma zastosowanie także do przewozu wykonywanego w dniu 8 sierpnia 2011 r. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził brak materiału dowodowego potwierdzającego popełnienie części naruszeń zakwalifikowanych z lp. 6.3.7 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Mając na uwadze powyższe, GITD uchylił zaskarżoną decyzję w całości i ponowne nałożył na skarżącego karę pieniężną w niższej wysokości. Jednocześnie organ II instancji uznał pozostałe zarzuty skarżącego za całkowicie niezasadne i w tym zakresie poczynił w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. stosowne rozważania. Organ odwoławczy zważył, że przedłożone w postępowaniu dokumenty nie potwierdzają również wyjaśnień strony, że spełniła warunki określone w art. 92b u.t.d., a materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera także żadnych przesłanek wskazujących konieczność zastosowania art. 92c u.t.d. Według GITD, skarżący nie przedstawił, zarówno w trakcie kontroli w przedsiębiorstwie, jak i w toku postępowania administracyjnego, żadnych dowodów na powstanie takich okoliczności, ograniczając się do przedstawienia w odwołaniu wyłącznie tez kwestionujących własną odpowiedzialność. P. B. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R., wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. uwzględnił skargę w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 k.p.a. Uchylając zakwestionowane rozstrzygnięcia organów obu instancji Sąd wskazał, że w dniu 1 stycznia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 244, poz. 1454), która przewiduje rozszerzenie przesłanek ewentualnego braku winy przedsiębiorcy w przypadku naruszeń czasu pracy. Stosownie bowiem do przepisu art. 1 b ust 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym, nie nakłada się kary pieniężnej za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdu, wymaganych przewozach i okresach odpoczynku, jeżeli podmiot wykonujący przewóz zapewnił właściwą organizację i dyscyplinę pracy ogólnie wymaganą w stosunku do prowadzenia przewozów drogowych umożliwiającą przestrzeganie przez kierowców m.in. rozporządzenia, o którym mowa w pkt 1 lit. a/ lub do działań zagrażających bezpieczeństwu drogowemu. Według Sądu I instancji, organy obu instancji wymierzając karę za naruszenia norm czasu pracy kierowców nie prowadziły rozważań w tym zakresie. Organy nie wyjaśniły dokładnie, czy naruszenia norm czasu pracy kierowców nie mieszczą się w okolicznościach przewidzianych w art. 92 c) cytowanej ustawy. A nawet jeżeli rozważyły, to uzasadnienie ich stanowiska nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. Sąd wskazał, że uzasadnienie rozstrzygnięcia organu ma objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa. WSA w R. nakazał organom, aby w toku ponownego rozpoznania sprawy wyczerpująco wyjaśniły czy okoliczności, które spowodowały naruszenie norm czasu pracy i okresów odpoczynku kierowców nie mieszczą się w przesłankach braku winy przedsiębiorcy w zaistniałych naruszeniach a następnie, aby wyczerpująco swoje stanowisko uzasadniły. Według Sądu I instancji, należy również rozważyć czy mają zastosowanie zmiany ustawy o transporcie drogowym obowiązujące od 1 stycznia 2012 r., o których mowa w art. 92 b) ust 1 pkt 1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Główny Inspektor Transportu Drogowego zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu przez Sąd I instancji całkowicie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oderwaniu od zasad logiki i doświadczenia życiowego, przejawiającej się w uznaniu, że dowody zgromadzone w sprawie nie pozwalają na przyjęcie, iż naruszenia norm czasu pracy kierowców wynikały z niewłaściwej organizacji ich pracy, podczas gdy już sam fakt dopuszczenia się tego rodzaju rażących naruszeń w tak znacznych rozmiarach przez wielu kierowców (w tym i samego skarżącego) dowodzi niezbicie uchybień w powyższym zakresie, wobec wynikającej z materiału dowodowego niewłaściwej organizacji pracy w przedsiębiorstwie polegającej choćby na konieczności wykonywania przez kierowców kursów na całej trasie przejazdu samodzielnie prowadzącej do naruszeń, oraz braku odpowiedniego nadzoru nad pracą kierowców po stronie przedsiębiorcy oraz błędnym przyjęciu, iż powyższe normy prawne ciężarem dowodu na okoliczności objęte hipotezą art. 92c ust. 1 i art. 92b ust. 1 u.t.d. obarczają organ, a w rezultacie uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie organy nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, bowiem nie przeprowadziły dowodów na okoliczności objęte treścią art. 92c ust. 1 i art. 92 b u.t.d., co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji; 2) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niezasadnym uznaniu, iż uzasadnienie skarżonego rozstrzygnięcia nie zawiera wyczerpującego wyjaśnienia, czy okoliczności, które spowodowały naruszenie norm czasu pracy i okresów odpoczynku kierowców nie mieszczą się w przesłankach braku winy przedsiębiorcy w zaistniałych naruszeniach, wobec szczegółowego odniesienia się do argumentacji skarżącego i wyjaśnienia faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł swe rozstrzygnięcie oraz powodów, dla których nie uznał argumentacji strony wskazującej na brak jej wpływu na powstałe naruszenia lub niemożność przewidzenia przez nią zdarzeń lub okoliczności powodujących uchybienia. Z ostrożności procesowej zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 92c ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2011 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w dopuszczeniu możliwości ewentualnego zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, uzależniając to od dodatkowych ustaleń faktycznych, wobec okoliczności wykonywania kursów na całej trasie samodzielnie przez jednego prowadzącego powodujące brak możności odbioru przerw 45 minutowych, co bezspornie świadczy o braku staranności przedsiębiorcy przy organizacji zadania przewozowego i wyklucza w rezultacie możliwość zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d.; 2) art. 92c ust. 1 ww. ustawy o transporcie drogowym, poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że same adnotacje na wydrukach z tachografów cyfrowych wskazujące na awarię pojazdu powodującą ograniczenie prędkości pojazdu, zatory drogowe, chorobę kierowcy czy polecenia opuszczenia dworca wskazują, iż skarżący uczynił wszystko, co można oczekiwać od przedsiębiorcy profesjonalnie zajmującego się działalnością w zakresie transportu drogowego i tym samym powodują zaistnienie przesłanek, o których mowa w tym przepisie, a zatem iż ewentualne naruszenia w zakresie norm prowadzenia pojazdów wymaganych przerw i odpoczynków, których dopuścili się w trakcie realizacji zadania przewozowego kierowcy (w tym i sam skarżący), muszą być ocenione, jako niedające się przewidzieć i którym przedsiębiorca nie mógł zapobiec, podczas gdy działanie kierowców, którymi przedsiębiorca posługuje się przy wykonywaniu działalności w żadnym razie nie może być zakwalifikowane, jako zdarzenie spowodowane wystąpieniem nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych i niezależnych od przedsiębiorcy okoliczności, o których mowa w tym przepisie, jeżeli jest działaniem choćby w minimalnym stopniu wywołanym nieprawidłowościami w organizacji pracy samego przedsiębiorstwa przejawiających się w konieczności wykonywania kursów na całej trasie samodzielnie przez jednego prowadzącego pojazd, dopuszczaniem się naruszeń przez samego skarżącego lub niewłaściwym doborem osób, które przedsiębiorca zatrudnia; 3) art. 92b ust. 1 ww. ustawy o transporcie drogowym, poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że rozpoznając sprawę nie prowadzono rozważań czy zapewniono właściwą organizację i dyscyplinę pracy ogólnie wymaganą w stosunku do prowadzenia przewozów drogowych, umożliwiającą przestrzeganie przez kierowców m.in. przepisów: rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie (zwłaszcza rozkład jazdy do zezwolenia nr 0001125) w oczywisty sposób wskazuje na brak organizacji pracy w sposób, o jakim mowa w ww. przepisie poprzez brak możności odbioru przerw 45 minutowych, wobec wykonywania przewozów na całej trasie przez jednego kierowcę, czy dopuszczaniem się uchybień przez samego skarżącego, co musiało skutkować powstaniem naruszeń Podnosząc powyższe zarzuty, GITD wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej trafnie zarzucono naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77§ 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż Sąd I instancji nie uzasadnił w dostatecznym stopniu zarzutu niewyjaśnienia przez organ sprawy w kwestiach istotnych dla wyniku sprawy. Należy zauważyć, iż Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję wyłącznie z przyczyn procesowych, z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a w szczególności ze względu na niezbadanie przez organ, czy zachodziły przesłanki do zastosowania w sprawie przepisów art. 92c ust. 1 i art. 92b ustawy o transporcie drogowym, na które powoływał się skarżący. Formułując ocenę prawną i wskazania w trybie art. 153 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał, że organ prowadząc ponownie postępowanie winien wyczerpująco wyjaśnić czy okoliczności, które spowodowały naruszenie norm czasu pracy i okresów odpoczynku kierowców, nie mieszczą się w przesłankach braku winy przedsiębiorcy w zaistniałych naruszeniach a następnie wyczerpująco uzasadnić swoje stanowisko. WSA w R. stwierdził jednocześnie, że nawet jeśli organy rozważyły powyższe okoliczności, to uzasadnienie ich stanowiska nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe należy podnieść, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r., przy omawianiu każdego ze stwierdzonych naruszeń z osobna, GITD stwierdził brak możliwości zastosowania w sprawie art. 92b ust. 1 oraz art. 92c ust. 1 u.t.d. Organ odwoławczy przedstawił również tok rozumowania i wskazał, z jakich powodów nie uznaje adnotacji poczynionych przez kierowców na wydrukach z urządzeń rejestrujących i dlaczego nie spełniają przesłanek, na jakie powoływali się kierowcy, tj. wymogów z art. 12 rozporządzenia (WE) nr 561/2006. Rzeczą Sądu I instancji było odniesienie się do tych rozważań, ocenić ich prawidłowość w świetle zebranego materiału dowodowego, a jeżeli Sąd nie podzielał stanowiska organu, to powinien dać temu wyraz w motywach zaskarżonego wyroku. Należy przy tym dodać, że konieczność zbadania ewentualnego zaistnienia przesłanek, o jakich mowa w art. 92b oraz 92c ustawy o transporcie drogowym, stało się podstawą uchylenia przez organ odwoławczy pierwszej decyzji organu I instancji (z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]) i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez ten organ. Powyższe działanie spowodowane zostało zmianą przepisów ustawy o transporcie drogowym, bowiem z dniem 1 stycznia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw. W myśl art. 10 ustawy zmieniającej, przepisy ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w tej sprawie nie wykazał również, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Lakoniczne stwierdzenie przez WSA w R., że organ naruszył powyższy przepis, bez odniesienia się do wyartykułowanego w decyzji stanowiska organu odnośnie zgromadzonego materiału dowodowego w aspekcie możliwości zastosowania przepisów art. 92b u.t.d. oraz 92c u.t.d. czyni zasadnym uwzględnienie podniesionego zarzutu kasacyjnego. Nie zachodzi przy tym potrzeba ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego (przedstawionych w skardze kasacyjnej tylko "z ostrożności procesowej"), gdyż – jak już była o tym mowa, Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję wyłącznie z powodu naruszeń prawa procesowego, a ponadto dopóki Sąd I instancji nie oceni, czy w sprawie dokonano niewadliwych ustaleń faktycznych, przedwczesne byłyby rozważania dotyczące naruszenia prawa materialnego. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 p.p.s.a. w związku z art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a/ w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 490).