II SA/Ke 436/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Asystent sędziego Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 marca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzję z dnia [...] zobowiązującą P. W. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz dziecka, K. W., w okresie od 1.11.2011r. do 30.09.2012r. w kwocie 330,85 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta prze Z-cę Kierownika działu Świadczeń Funduszu Alimentacyjnego MOPR, przyznano M. W. świadczenia alimentacyjne na córkę K. na okres od 1.11.2011 r. do 30.09.2012 r. w kwocie po 250 zł miesięcznie. Orzekając opisaną na wstępie decyzją z dnia 6 listopada 2012r. obowiązek zwrotu świadczeń, organ I instancji powołał w podstawie prawnej art. 12 ust. 2, art. 27 ust. 1, 1a, 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., nr 1 poz. 7 ze zm.). W odwołaniu P. W. zarzucił organowi I instancji błędne ustalenie stanu faktycznego podnosząc, że przekazał matce dziecka M. W. środki pieniężne na zabezpieczenie przyszłych alimentów, płacił alimenty bezpośrednio matce dziecka, a później komornikowi. Nie było więc podstaw do żądania od niego alimentów, a tym samym wypłacenia M. W. świadczeń alimentacyjnych. Do odwołania załączył kserokopie przekazów pieniężnych, dowody wpłat, a także dokumenty potwierdzające, że toczy się postępowanie w sprawie pozbawienia tytułu wykonawczego postanowienia o zabezpieczeniu alimentów. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji stwierdził, że M. W. ubiegając się o przedmiotowe świadczenie przedłożyła wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. I C 3116/10, prawomocny od dnia 7 maja 2011 r., w którym zasadzono od P. W. alimenty na rzecz córki K. w wysokości 250 zł miesięcznie, jak również zaświadczenie Komornika przy Sądzie Rejonowym w Tarnowie z dnia 30 listopada 2011 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów orzeczonych w wyroku z dnia 6 czerwca 2011 r. W tej sytuacji nie ma podstaw do podważania zasadności przyznania M. W. świadczeń alimentacyjnych za ww. okres. Zdaniem Kolegium, podnoszone przez zobowiązanego zarzuty dotyczące rozliczeń z matką dziecka za okres poprzedzający wydanie wyroku zasądzającego alimenty nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Wszystkie wpłaty, jakie zobowiązany dokonał na poczet alimentów do komornika zostały odliczone od kwoty, jaką powinien zwrócić. Do spłaty pozostała jedynie kwota 330.85 zł. Organ odwoławczy z uwagi na treść art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którą przytoczył uznał, że nie można decyzji organu I instancji zarzucić, że została wydana niezgodnie z prawem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach P. W. wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. oraz błąd w ustaleniach polegający na uznaniu, że skarżący jest nadal zobowiązany do uiszczenia kwoty 330,85 zł z odsetkami tytułem zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pomimo tego, że skarżący uiścił całość tej kwoty. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w odwołaniu w sposób szczegółowy przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał na dokonane wpłaty z tytułu alimentów na rzecz córki. Organ dysponował dowodami wpłat wraz z datami ich uiszczenia i okresami, za które się należały M. W. własnoręcznym podpisem potwierdziła odbiór kwoty 15.000 zł na poczet przyszłych alimentów. W sumie na pokrycie kosztów utrzymania otrzymała kwotę 28.000 zł. Zdaniem skarżącego postępowanie organów, które w takim stanie faktycznym domagają się od niego zwrotu kwoty 330,85 zł osłabia zaufanie do organów władzy publicznej. Skarżący wskazał ponadto, że wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. III RC 738/12 Sąd Rejonowy w Kielcach pozbawił wykonalności postanowienie Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. I C 3159/09 w części dotyczącej zabezpieczenia alimentów w kwocie po 250 zł na rzecz K. W. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że kwota 15.000 zł, którą powód ofiarował pozwanej w całości pokrywa zobowiązanie powoda wynikające z obowiązku płacenia alimentów zabezpieczających. W świetle powyższego zdaniem skarżącego wszelkie środki wypłacane z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki zostały wypłacone niesłusznie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. skarżący złożył kserokopię pisma z dnia 17.01.2012r., skierowanego do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, z którego wynika, że wszelkie należności, do których jest zobowiązany z tytułu alimentów na córkę zostały przez niego pokryte z nadwyżką, oraz kserokopię pisma organu z dnia 24.10.2012r., informującego o wszczęciu postępowania wyjaśniającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., 1228 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Przywołana regulacja bez wątpienia nakłada na organ wierzyciela obowiązek wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, jeżeli wypłata tych świadczeń nastąpiła na podstawie uprzednio wydanej decyzji o przyznaniu takiej pomocy osobie uprawnionej. Należy jednak podkreślić, że każda sprawa administracyjna, w tym sprawa mająca za przedmiot zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, wymaga indywidualnego potraktowania. Nie ma tu miejsca na żaden automatyzm. Treść art. 25 ustawy, zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, implikuje obowiązek podjęcia przez organ administracji (również z urzędu) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji obowiązany jest ponadto w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Nie sposób również pominąć celu, jaki przyświecał ustawodawcy przy uchwalaniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z akapitem drugim wstępu (preambuły) do ustawy konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Rozwinięciem tej zasady są zamieszczone w ustawie przepisy szczegółowe, tj. art. 9 ust. 2 uzależniający przyznanie świadczeń od kryterium dochodowego, art. 19 ust. 1 zobowiązujący osobę uprawnioną albo jej przedstawiciela ustawowego do niezwłocznego powiadomienia o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utracie dochodu albo innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, art. 23 ust. 1 zobowiązujący osobę, która pobrała nienależnie świadczenia do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Ponadto w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. nr 123, poz. 836 ze zm.), w § 8 ust. 1 przewidziano, że w przypadku gdy organ właściwy wierzyciela poweźmie wątpliwość co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń, powiadamia niezwłocznie osobę pobierającą świadczenie o konieczności złożenia w wyznaczonym terminie wyjaśnień w sprawie lub dostarczenia niezbędnych dokumentów. Z odmową udzielenia lub nieudzielaniem w wyznaczonym terminie wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń ustawa wiąże sankcję w postaci wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy). W świetle powyższego organ orzekający o zwrocie świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy nie może ograniczyć postępowania wyjaśniającego do ustalenia, że przedstawiciel ustawowy osoby uprawnionej do alimentów (matka dziecka), poprzez złożenie stosownych dokumentów, spełnił kryteria formalne przyznania świadczenia, oraz że obowiązuje decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, skoro okoliczności faktyczne mogą wskazywać możliwość nienależnie pobranego świadczenia. Orzekanie wówczas o obowiązku zwrotu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy byłoby pozbawione podstaw. Wykładnia ostatnio powołanego przepisu z uwzględnieniem celu ustawy oraz przedstawionych powyżej regulacji prowadzi do wniosku, że organ wierzyciela nie ma obowiązku wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń nie tylko w przypadku wzruszenia decyzji przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ale także wówczas, gdy okoliczności pozwalają na przyjęcie, że miało miejsce pobranie nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie P. W. nie był stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia z dnia [...] o przyznaniu M. W. świadczenia alimentacyjnego na córkę K. na okres od 1.11.2011r. do 30.09.2012r. w kwocie po 250 zł miesięcznie. Nie mógł zatem kwestionować tej decyzji w tamtym postępowaniu. Jednak już w dniu 17.01.2012r. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie pismo, z którego wynika, że w grudniu 2009 r. na poczet przyszłych alimentów przekazał M. W. kwotę w sumie 28.000 zł. W aktach sprawy znajduje się kserokopia wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. III RC 738/12, na mocy którego pozbawiono wykonalności tytuł wykonawczy w postaci postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. I C 3159/09 w całości. W wyroku tym, którego kserokopię wraz z uzasadnieniem dołączono do skargi, Sąd stwierdził, że kwota 15.000 uiszczona do rąk M. W. pod koniec roku 2009 w całości pokrywa wynikające z obowiązującego od dnia 29.04.2009r. do dnia 27.06.2011r. postanowienia zabezpieczającego alimenty w wysokości 400 zł miesięcznie. Od czerwca 2011 r., tj. od wyroku rozwodowego, skarżący zobowiązany był już tylko do uiszczania kwoty 250 zł tytułem alimentów na dziecko. W niniejszej sprawie organ dysponując wiedzą o powyższym orzeczeniu, a także szczegółowymi wyjaśnieniami skarżącego zawartymi w odwołaniu, popartymi dowodami wpłat, nie podjął żadnych czynności mających na celu wyjaśnienie, czy świadczenia wypłacone na mocy decyzji z dnia [...] były wypłacone należnie. Kwota 15.000, co do której Sąd Rejonowy przesądził, że została wypłacona tytułem alimentów, mogłaby pokryć w całości kwotę alimentów wynikającą z postanowienia o zabezpieczeniu (400 zł miesięcznie od maja 2009 r. do czerwca 2011 r.) oraz wyroku rozwodowego, łącznie z okresem, za który zwrotu dochodzi organ w niniejszej sprawie (250 zł miesięcznie od lipca 2011 r. do września 2012 r.). Do wyjaśnienia pozostaje również kwota dodatkowych 13.000 zł, na której wypłacenie matce dziecka wskazywał skarżący w toku postępowania. W świetle powyższego, bez ustalenia, czy skarżący dokonywał wpłat pieniężnych tytułem alimentów, w jakiej wysokości i czy mogą one podlegać zaliczeniu na poczet alimentów przyznanych na okres wskazany w decyzji z dnia 30 grudnia 2011r., przedwczesne było zdaniem Sądu wydawanie decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy. Tym samym organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności rozważy, czy wobec podnoszonych przez skarżącego okoliczności, świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało należnie wypłacone M. W., co pozwoli na ewentualne dalsze działania organu i dopiero wówczas ustali czy istnieją podstawy do wydania decyzji o zwrocie świadczeń zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.