IV SA/Wa 2775/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M. Z. na orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności I. uchyla zaskarżone orzeczenie; II. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. IV SA/Wa 2775/12 UZASADNIENIE Zaskarżonym do Sądu Administracyjnego orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...].06.2012 r. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W. utrzymał w mocy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...].03.2012 r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ II instancji podał, że po zapoznaniu się z treścią odwołania oraz po dokonaniu analizy oceny materiału dowodowego utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie, gdyż zostało wydane zgodnie z ustalonym stanem faktycznym oraz dokumentacją medyczną. Przytoczone w odwołaniu argumenty nie dają podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].03.2012 r. M. Z. zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zawarto wskazania w zakresie odpowiedniego zatrudnienia, a mianowicie pracy przystosowanej do niepełnosprawności, szkolenia specjalistycznego, częściowej pomocy usługowej oraz częściowej konieczności opieki lub pomocy innej osoby. Nie stwierdzono natomiast aby zachodziła potrzeba orzeczenia o innych dodatkowych uprawnieniach, w tym nie przyznano prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Zgodnie z zawartym w decyzji organu II instancji pouczeniem M. Z. odwołał się od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Postanowieniem z dnia [...].10.2012 r. Sąd Rejonowy dla W. (sygn. akt [...]) uznał się niewłaściwym i na podstawie art. 464 § 1 K.p.c. - sprawę przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Stwierdził, iż przedmiotem zaskarżenia odnośnie wskazanego orzeczenia, jest brak przyznania M. Z. prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nie dotyczy ustalenia stopnia niepełnosprawności. Winny zatem znaleźć do niego zastosowanie przepisy K.p.a., jest to bowiem decyzja administracyjna, której legalność kontroluje Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, wobec przekazania tej sprawy przez Sąd powszechny według właściwości do WSA w Warszawie, w trybie art. 464 § 1 K.p.c. Przekazanie to w myśl art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm., zwaną dalej P.p.s.a.) wiąże skład orzekający w niniejszej sprawie. Zgodnie zaś z art. 134 P.p.s.a. Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż nie było podstaw do przekazania niniejszej sprawy do WSA w Warszawie, bowiem do jej rozpoznania pozostawał właściwy Sąd powszechny. Skarżący prawidłowo zatem skierował swe odwołanie do Sądu powszechnego. Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm., zwaną dalej ustawą o rehabilitacji) powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności: 1/ powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako pierwsza instancja, 2/ wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako druga instancja (art. 6 ustawy). W orzeczeniu powiatowego zespołu, poza ustaleniem niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, powinny być zawarte wskazania dotyczące w szczególności: 1) odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby; 2) szkolenia, w tym specjalistycznego; 3) zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej; 4) uczestnictwa w terapii zajęciowej; 5) konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby; 6) korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki; 7) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 8) konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; 9) spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908, ze zm.), przy czym w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności spełnienie tych przesłanek może zostać stwierdzone jedynie w przypadku ustalenia przyczyny niepełnosprawności oznaczonej symbolem 05-R (upośledzenie narządu ruchu) lub 10-N (choroba neurologiczna) (art. 6 ust. 3 ustawy). Użycie przez ustawodawcę sformułowania "w szczególności" oznacza, że wyliczenie to jest przykładowe. Przepisy innych ustaw mogą zawierać postanowienia, które będą wchodziły w skład orzeczenia powiatowego zespołu do spraw niepełnosprawności. Przykładem takim jest art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, który brzmi: Normatywną powierzchnię powiększa się o 15 m², jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, o których mowa w ustawie o rehabilitacji. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że częścią orzeczenia powiatowego zespołu do spraw niepełnosprawności jest rozstrzyganie o uprawnieniach do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej. Potwierdza to § 13 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139, poz. 1328, zwanego dalej rozporządzeniem wykonawczym), który wskazuje co powinno zawierać orzeczenie o niepełnosprawności jak i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W obu tych orzeczeniach należy zawrzeć informację o wskazaniach, o których mowa w art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji, określonych przez skład orzekający. W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie ma określenie, co wchodzi w skład owego "orzeczenia", skoro odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych przysługuje od orzeczenia wojewódzkiego zespołu. Analiza przepisów wskazanej ustawy prowadzi do wniosku, że orzeczenie o uprawnieniach m.in. do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej może być zarówno częścią orzeczenia o niepełnosprawności, jak i może stanowić samodzielne rozstrzygnięcie. W każdej z tych sytuacji orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności stanowi jednak także podstawę do przyznania ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów (art. 3 ust. 2 ustawy o rehabilitacji). Zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, osoby posiadające ważne orzeczenia o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów, niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, o którym mowa w art. 62, oraz orzeczenia, o których mowa w art. 5, mogą składać do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności i wskazań, o których mowa w art. 6b ust. 3, dla celów korzystania z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów. Analiza wskazanych przepisów prowadzi zatem do wniosku, że rozstrzygnięcie o uprawnieniach do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej wchodzi w skład orzeczenia. Z kolei art. 5a ust. 2 ustawy o rehabilitacji wskazuje, że w postępowaniu w sprawach, o których mowa w ust. 1, zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności wydaje orzeczenie, w którym 1/ stopień niepełnosprawności określa się na podstawie przedłożonych orzeczeń, o których mowa w ust. 1, zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 5 i 62; 2/ wskazania, których mowa w art. 6b ust. 3, ustala się stosownie do naruszonej sprawności organizmu i ograniczeń funkcjonalnych uzasadniających korzystanie z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów. Rozporządzenie wykonawcze (§ 2 pkt 3), w sytuacji osób posiadających prawo do ulg i uprawnień oraz posiadających orzeczenia o inwalidztwie lub niezdolności do pracy, o których mowa w art. 5 i 62 ustawy, nazywa to "orzeczeniami o wskazaniach do ulg i uprawnień". Od orzeczenia, o którym mowa w ust. 2 art. 5a ustawy o rehabilitacji, nie służy odwołanie (art. 5a ust. 4 tej ustawy). Odwołanie służy zatem od części orzeczeń powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. W tych sytuacjach sprawa nie trafia do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Artykuł 66 ustawy o rehabilitacji stanowi, że "W sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy". Powiatowe i wojewódzkie komisje do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności są organami administracji publicznej. Należy stwierdzić, że w sytuacjach o jakich mowa w art. 5a ust. 2, 3 i 4 ustawy o rehabilitacji można byłoby rozważać właściwość wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jeżeli natomiast częścią orzeczenia jest uprawnienie do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej to należy przyjąć, że organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. W myśl z art. 6c ust. 8 ustawy, od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu, który orzeczenie wydał. W postępowaniu odwoławczym przed wojewódzkim zespołem, w sprawach o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, stosuje się odpowiednio tryb postępowania przed powiatowym zespołem (§ 17 rozporządzenia wykonawczego). Zgodnie z art. 476 § 3 K.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Jak to już uprzednio wskazano, uprawnienie do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej jest częścią orzeczenia o niepełnosprawności. Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 4778 § 2 pkt 4 K.p.c., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006 r. sygn. I UK 142/05, Lex nr 181549). Domniemanie właściwości sądów powszechnych do rozpoznania przedmiotowego odwołania wyprowadzić można także z ustawy zasadniczej. Wobec tego brak jest uzasadnienia dla "rozbicia" tej właściwości na właściwość sądów powszechnych i właściwość sądów administracyjnych. Zasadniczym kryterium właściwości sądów administracyjnych jest kryterium "sprawy sądowoadministracyjnej". Właściwość sądu administracyjnego może wynikać także z przepisu szczególnego. W tym stanie rzeczy skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje przekazanie niniejszej sprawy do sądu administracyjnego za nieuprawnione. Każdy Sąd zobowiązany jest do przestrzegania z urzędu swej właściwości, a niedopuszczalność drogi sądowej sankcjonowana jest nieważnością (art. 183 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Jednakże w tej sprawie należy mieć na uwadze, jak to uprzednio wskazano, treść art. 58 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd nie może odrzucić skargi, w sytuacji gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. W tym stanie rzeczy, skład orzekający w niniejszej sprawie zobowiązany był rozpoznać ją merytorycznie, w wyniku czego stwierdził, że skarga jest zasadna. Zgodnie z cytowanym rozporządzeniem wykonawczym Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, przy orzekaniu o prawie do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju bierze się pod uwagę rodzaj niepełnosprawności, w szczególności, czy osoba porusza się na wózku inwalidzkim, jest leżąca, ma znaczne ograniczenia w przyjmowaniu pokarmów i innych czynnościach fizjologicznych. (§ 5 ust. 1 pkt 4). Użycie określenia "w szczególności" oznacza, że ustawa przykładowo wskazuje okoliczności, które należy brać pod uwagę. Rozstrzygnięcia orzekających w sprawie organów są w tym zakresie niewystarczające. Brak m. in. określenia z ilu pokoi składa się mieszkanie, w którym zamieszkuje odwołujący się, o ilości lokatorów i stanie ich zdrowia, szczegółowego określenia rodzaju schorzenia skarżącego w kontekście możliwości poruszania się. Organ zarówno I jak i II instancji nie wyjaśnił wyraźnie, dlaczego uznał, że stan zdrowia skarżącego nie uzasadnia przyznania mu dodatkowego uprawnienia w postaci zamieszkania w oddzielnym pokoju. W świetle art. 5 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych należało stwierdzić, czy skarżący jest osobą niepełnosprawną poruszającą się całkowicie samodzielnie, a nade wszystko czy cechuje go taki rodzaj niepełnosprawności, który wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju (jakiej natury problemy neurologiczne, psychiatryczne u niego występują). Przesłanka ta jako uznaniowa wymagała bliższego omówienia, co nie znalazło odzwierciedlenia w treści orzeczenia z [...].03.2012 r. Organ I instancji wskazał jedynie, że skarżący zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wymaga częściowej opieki i pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych i codziennej egzystencji. Nie wynika z tego uzasadnienia, z jakiej przyczyny odmówiono mu przyznania prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Brak zatem prawidłowego ustalenia i oceny stanu faktycznego. Wobec podniesienia tego zarzutu w odwołaniu, dokładne wyjaśnienie tej kwestii - w myśl art. 136 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. – tym bardziej stanowiło obowiązek organu odwoławczego, co zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. winno znaleźć odzwierciedlenie w sformułowanym w sposób wyczerpujący i zrozumiały dla strony uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Lakoniczne i zdawkowe uzasadnienie tego zagadnienia przez organ I instancji, wymagało by Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W., w trybie art. 136 K.p.a, wyjaśnił tę kwestię. Jego rozstrzygnięcie natomiast, w kontekście zarzutów odwołania sprowadzających się jedynie do kwestii nieprzyznania prawa do zamieszkiwania w odrębnym pokoju, nie odpowiada wymogom dobrej administracji. Wobec tego konieczne stało się uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości. Utrzymało bowiem w mocy w całości orzeczenie I instancji, mimo że zaskarżone zostało jedynie w części rozstrzygającej o prawie do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Jego ogólnikowość nie pozwala prześledzić motywów i prawidłowości takiego rozstrzygnięcia. Zważywszy zatem, iż doszło w tym zakresie do naruszenia przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie - Sąd orzekł jednocześnie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego orzeczenia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.) - orzeczono jak w pkt. I i II sentencji. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku należy zastosować się do wyrażonych w nim - oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania.