I FZ 408/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 28 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 194/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 11 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od października 2008 r. do grudnia 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt: I SA/Ol 194/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił T. L. (dalej: "strona", "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że strona na urzędowym formularzu PPF, wniosła o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, podając że aktualnie wszystkie jej konta bankowe są pozajmowane i zabezpieczone przez komornika Urzędu Skarbowego, w związku z czym złożyła wniosek o upadłość likwidacyjną. Podniosła, iż jest na utrzymaniu swojego męża i nie posiada żadnych własnych środków na uiszczenie wpisu sądowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącej wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z córką. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Z formularza PPF wynika także, że skarżąca jest właścicielem działki o powierzchni 0,4662 ha, nie posiada natomiast jakiegokolwiek majątku ruchomego, czy zasobów pieniężnych. Do wniosku skarżąca załączyła odpis PIT-36L oraz PIT/B, z których wynika, iż w 2012 r. osiągnęła przychód w wysokości 4.756 429,90 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 4.672 301,69 natomiast dochód wyniósł 84.128, 21 zł. Przedłożyła również wyciągi z rachunków bankowych. Nadto, w wykonaniu wezwania Sądu z dnia 5 czerwca 2013 r. skarżąca oświadczyła, iż dom, w którym zamieszkuje wraz z mężem i córką wynajmuje za kwotę 18.000 zł rocznie (cena zawiera wszelkie media). Wskazała także, że od momentu zajęcia kont i braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej opłaty za wynajem mieszkania ponosi mąż, na którego utrzymaniu pozostaje wraz z córką, pomimo ustanowionej pomiędzy między nimi rozdzielności majątkowej. Strona wskazała także, że miesięczne wydatki osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym obejmujące koszty wyżywienia ubrania, środki czystości, lekarstw wynoszą średnio 2.000 zł, jednak kosztów tych skarżąca nie jest w stanie udokumentować z uwagi na płatność gotówką i brak paragonów za okres 1 luty 2013 r. – 30 kwietnia 2013 r. Dodała, że mąż płaci alimenty na pozostałe dzieci w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych na których gromadzone są środki a ubezpieczona jest w zakładzie pracy męża w ubezpieczeniu grupowym, składka z tego tytułu wynosi 51,62 zł miesięcznie. Ze złożonego oświadczenia w zakresie składników majątkowych posiadanych przez skarżącą wynika, że w okresie 1 stycznia 2010 r. – 23 maja 2013 r. posiadała bądź nadal posiada: działkę rolną z warunkami zabudowy, obręb W. (0,4662 ha), samochód BMW 116i – sprzedany 31.05.2013 r. za kwotę brutto 24.600 zł, ładowarkę teleskopową JCB-J535 – sprzedaną za kwotę 12.300 zł (04.06.2012 r.), koparko - ładowarkę JCB4 sprzedaną 04.07.2012 r. za kwotę 196.800 zł, 99 udziałów w spółce I. nabyte za 30.000 zł,, 1 udział w spółce I.– nabyty za 300 zł, 100 udziałów w spółce W. – sprzedane za 31.000 zł. Środki ze sprzedaży ww. składników skarżąca przeznaczyła na bieżącą działalność gospodarczą. Do składników tych należą także 5 udziałów w spółce W. nabytych za 5.000 zł, 5 udziałów w spółce W. – sprzedanych za 5.000 zł. Natomiast wśród składników majątkowych posiadanych przez męża w tym samym okresie skarżąca wymieniła: 100 udziałów w spółce L. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej nabyte za kwotę 30.000 zł. Dodatkowo skarżąca, w odpowiedzi na powyższe wezwanie, nadesłała następujące dokumenty: wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej firmy prowadzonej przez skarżącą z dnia 1 marca 2013 r.; wyciągi z osobistych oraz firmowych rachunków bankowych (brak środków pieniężnych); zaświadczenie o zarobkach netto męża, z którego wynika, iż średnie miesięczne wynagrodzenie za okres ostatnich trzech miesięcy wynosiło 4.894,59 zł; zeznania podatkowe męża za ubiegły rok PIT 37 i PIT/0, z których wynika, iż małżonek skarżącej osiągnął w roku 2012 przychód w wysokości 123.710,91 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.668,72 zł, a uzyskany dochód 122.042,19 zł., odpis zwykły księgi wieczystej na dzień 13 czerwca 2013r. dotyczący nieruchomości położonej w miejscowości W., który wskazuje, iż nieruchomość ta została zabezpieczona hipoteką umowną na kwotę 326.142,23 zł - wierzytelność banku z tytułu umowy kredytu oraz ustanowienie hipotek przymusowych w wysokości 999.734,00 i 165.273,00 - na rzecz organu podatkowego. Przedłożono także ewidencję środków trwałych za rok 2011 i 2012 a także zaświadczenie z Banku w O. w przedmiocie posiadania przez W. T. L. rachunku bieżącego w tym banku - rachunek jest zajęty tytułem egzekucyjnym wystawionym przez Urząd Skarbowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Sąd zwrócił uwagę, że rodzina skarżącej utrzymuje się ze stałego i regularnego dochodu jakim jest wynagrodzenie jej męża w wysokości ok. 4.894,59 zł miesięcznie. Nadto osiągnięcie dochodu w ubiegłym roku podatkowym przez skarżącą w wysokości 84.128,21 zł oraz jej męża – 122.042,19 zł (łącznie 206.170,40 zł) nie dawało - zdaniem Sądu - podstaw do twierdzenia, że skarżąca jest osobą wymagającą pomocy Państwa, również w sytuacji w której znajduje się obecnie. Powyższej oceny nie zmieniał także złożony wniosek o upadłość likwidacyjną firmy, której właścicielem jest skarżąca. Sąd pierwszej instancji zauważył także, że skarżąca od początku 2010 r. do końca maja 2013 r., a więc również i w czasie, w którym została wezwana do uiszczenia wpisu, spieniężyła składniki majątkowe uzyskując łączną kwotę 269.700 zł, co umożliwiało jej wygospodarowanie niezbędnych środków na uiszczenie tego wpisu. Tym samym Sąd stanął na stanowisku, że nie można zaakceptować sytuacji, w której wnioskodawca wszelkie koszty działalności gospodarczej uznaje za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 252 § 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: "P.p.s.a."). Wnoszący zażalenie podkreślił, że złożenie wniosku o upadłość świadczy niepodważalnie, że skarżąca stała się niewypłacalna a wysokość zobowiązań przewyższa wartość jej aktywów. W uzasadnieniu strona podniosła, że choć dokonała sprzedaży części majątku i hipotetycznie uzyskała dochód, to w chwili obecnej nie posiada środków na uiszczenie opłaty sądowej. Nadto wskazała, że pomimo ustanowionego w art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązkowi wzajemnej pomocy pomiędzy małżonkami przy zaspokajaniu potrzeb rodziny uwzględnić należy zarówno potrzeby zbiorowe (np. mieszkanie, opał, światło) jak i potrzeby indywidualne członków rodziny (np. wyżywienie, odzież, mieszkanie, higiena osobista, środki wychowania, wykształcenia, ochrona zdrowia). Do wskazanych powyżej środków nie można – jej zdaniem – zaliczyć kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bowiem z dużą dozą prawdopodobieństwa mąż skarżącej, który na obecnym etapie zaspokaja potrzeby rodziny, nie otrzymałby ich zwrotu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest osoba fizyczna, będzie miał zastosowanie przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Dokonując analizy akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że ocena sytuacji materialnej skarżącej dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa a skarżąca nie podważyła tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., niewątpliwie został przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie wykorzystany, nie ulega również wątpliwości, że ciążące na stronie na mocy tego przepisu zobowiązania skarżąca wykonała, co spowodowało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł swe ustalenia na całokształcie materiału dowodowego dokonując jego szczegółowej analizy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy zwrócił uwagę na okoliczność posiadania przez skarżącą licznych składników majątkowych. W tym zakresie Sąd ten wskazał, że w dniu 31 maja 2013 r., tj. w czasie kiedy strona została wezwana do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie (wezwanie doręczone 20 maja 2013 r.) sprzedała samochód osobowy, za który uzyskała kwotę w wysokości 24.600 zł. Zauważyć zatem należy, że już samo tylko porównanie kwoty należnego wpisu sądowego (7.699 zł) z kwotą, którą dysponowała skarżąca w czasie, w którym została wezwana do jego uiszczenia prowadzi do wniosku, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy podmiot posiadał wystarczające środki na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazać również należy, że łączna wartość wynikająca ze sprzedaży składników majątkowych uzyskana przez skarżącą w okresie od początku 2010 r. do końca maja 2013 r. wyniosła 269,700 zł a większość z tych środków strona przeznaczyła na bieżącą działalność gospodarczą, przyznając jej tym samym prymat nad kosztami prowadzonego postępowania sądowego. Tymczasem, regulacja zawarta w treści art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Także w orzecznictwie wskazuje się, że pozbawione podstaw byłoby priorytetowe traktowanie innych zobowiązań skarżącego w stosunku do opłat sądowych stanowiących należności publicznoprawne (por. m. in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II FZ 49/06, niepubl.). Także okoliczność, że skarżąca nie posiada na rachunku bankowym środków pieniężnych, nie skutkuje brakiem możliwości pozyskania ich z innych źródeł, tym bardziej, że wartość spieniężonego majątku, tj. 269,700 zł wielokrotnie przewyższa łączną kwotę wpisu, a skarżąca nie wykazała jego pokrycia na rachunku bankowym. Nie sposób także stwierdzić, że przy stałych miesięcznych dochodach męża w wysokości 4.894,59 zł, na którego utrzymaniu znajduje się skarżąca (niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego pomiędzy małżonkami) i obowiązku wzajemnej pomocy (art. 27 k.r.o.), należą oni do grona osób ubogich. Nie ulega wątpliwości, że powszechną sytuacją w życiu codziennym jest to, że w każdym gospodarstwie domowym występują stałe miesięczne dochody i stałe miesięczne wydatki a udzielanie w takich przypadkach pomocy finansowej z Budżetu Państwa byłoby nieracjonalne. Nie sposób zatem uznać, że skarżąca należy do kategorii osób, które nie są w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść kosztów procesu. Dokonanej oceny nie zmienia również okoliczność złożenia przez skarżącą wniosku o ogłoszenie upadłości. Podkreślić bowiem należy, ze sam fakt złożenia wniosku nie przesądza jeszcze o tym, że strona nie ma majątku na pokrycie kosztów tego postępowania, tym bardziej, że wniosek ten nie został jeszcze rozpoznany. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że argumentacja strony jest bezzasadna i nie dostarcza podstaw do uznania, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie częściowym, w związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.