II SA/Po 533/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2012 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. B. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie: 1) ustalenia, że kwota 850 zł pobrana przez M. B. tytułem dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 czerwca 31 października 2010 r. na rzecz A. B. jest świadczeniem nienależnie pobranym, 2) wskazania, iż odsetki od w/w kwoty naliczone na dzień sporządzenia niniejszej decyzji wynoszą 229,20 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję tę podjęto w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2012 r. ustalił, że kwota 850 zł pobrana przez M. B. tytułem dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 czerwca 31 października 2010 r. na rzecz A. B. jest świadczeniem nienależnie pobranym, 2) wskazania, iż odsetki od w/w kwoty naliczone na dzień sporządzenia niniejszej decyzji wynoszą 229,20 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] 2009 r. przyznał stronie zasiłek rodzinny na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w tym okresie na rzecz A. B. W dniu 17 października 2011 r., tj. po zakończeniu okresu świadczeniowego organ ustalił, że strona postępowania otrzymuje rentę alimentacyjną płatną od 1 maja 2010 r. na rzecz A. B. (postanowienie Sądu Rejonowego P. – [...] z dnia [...] 2010 r. z klauzulą wykonalności [...] 2010 r.). Prezydent Miasta P. stwierdził, że od 1 czerwca 2010 r. ustało prawo strony do przyznanego dodatku do zasiłku rodzinnego. Organ przywołał przy tym definicje świadczeń nienależnie pobranych przewidziane w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i wskazał, że w sprawie wystąpiły przesłanki zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy. Organ powołał przy tym treść przepisów art. 30 ust. 6, 7 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołanie od tej decyzji wniosła M. B. SKO w P. decyzją z dnia [...] 2012 r. uchyliło zaskarżoną decyzje i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że rozważenia wymaga, czy strona w okresie od 1 czerwca do 31 października 2010 r. nienależnie pobrała dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Zaznaczył, że organ I instancji orzekł na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis określa, iż za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osoby pobierające te świadczenia. Z przepisu tego wynika, że może on znaleźć zastosowanie wyłącznie w przypadkach, w których okoliczność powodująca bak uprawnień do świadczenia ma miejsce jeszcze przed jego przyznaniem. Tymczasem z akt sprawy wynika, że okoliczność, w wyniku której organ I instancji orzekł o nienależnym pobraniu świadczenia miała miejsce dopiero po przyznaniu dodatku. Sąd Rejonowy P. – Stare Miasto w P. orzekł o zabezpieczeniu w formie tymczasowej rent alimentacyjnej na rzecz A. B. postanowieniem z dnia [...] 2010 r., a decyzja o przyznaniu dodatku została wydana [...] 2009 r. Kolegium wskazało też, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji powinien rozważyć możliwość zastosowania pozostałych definicji nienależnie pobranego świadczenia. W wyniku powyższego Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2012 r. ustalił, że kwota 850 zł pobrana przez M. B. tytułem dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 czerwca 31 października 2010 r. na rzecz A. B. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz wskazał, iż odsetki od w/w kwoty naliczone na dzień sporządzenia niniejszej decyzji wynoszą 229,20 zł. Od decyzji tej odwołała się M. B. wnosząc o jej zmianę lub umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. SKO w P. powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazało, że organ I instancji zastosował się do zaleceń organu odwoławczego i w zaskarżonej decyzji wskazał kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z dokonaniem stosownych obliczeń. Kolegium uznało, że Prezydent Miasta P. prawidłowo orzekł o nienależnym pobraniu świadczeń w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. świadczeń wypłaconych mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ odwoławczy stwierdził, że w treści wniosku o zasiłek rodzinny, który złożyła strona, znajdują się złożone przez stronę oświadczenia potwierdzone podpisem o zapoznaniu się z obowiązkiem wynikającym z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Organ odwoławczy potwierdził ustalenia organu I instancji, iż świadczenia były wypłacane stronie mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do nich. M. B. wniosła skargę na powyższą decyzje SKO w P. z dnia [...] 2013 r. Zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie: - art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: kpa, poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów podniesionych w odwołaniu, - art. 7 kpa poprzez niedostateczne ustalenia stanu faktycznego, - art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez jego zastosowanie, - art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie. Mając na uwadze przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż w odwołaniu od decyzji organu I instancji powołała zarzuty naruszenia przepisów art. 54 § 1 pkt 5 kpa poprzez przesłanie jej wadliwego wezwania, w którym nie oznaczono terminu, do którego żądanie powinno być spełnione, art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez wadliwe ustalenie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie oraz przepisów dotyczących ustalenia odsetek ustawowych od [...] 2012 r., mimo że pośrednio to działania organów administracyjnych wpłynęły na przeciąganie się postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącej zarzuty te zostały pominięte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czym naruszono art. 11 kpa. Ponadto organ nie odniósł się do podnoszonej w odwołaniu konieczności uwzględnienia daty ustalenia ojcostwa dziecka i jej skutków dla rozstrzygnięcia sprawy, co świadczy o naruszeniu art. 7 kpa i art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem kwestia ta ma istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że ustanie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka następuje z chwilą ustalenia ojcostwa dziecka, a nie z chwilą zasądzenia świadczenia alimentacyjnego. Ponadto skarżąca wskazała, iż organy pominęły fakt, iż wskazywała ona, że postanowienie o ustanowienia zabezpieczenia w formie tymczasowej renty alimentacyjnej płatnej od 1 maja 2010 r. na rzecz A. B. jest nieegzekwowane, ponieważ dłużnik alimentacyjny przebywa za granicą i Sąd Okręgowy nie mógł wszcząć procedury egzekucyjnej z uwagi na problemy z doręczeniem postanowienia ojcu dziecka. Podała, że egzekucja alimentów rozpoczęła się dopiero po wyroku Sądu Rejonowego sygn. akt [...] ustalającego ojcostwo. W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w P. z dnia [...] 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012 r. w przedmiocie: 1) ustalenia, że kwota 850 zł pobrana przez M. B. tytułem dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 czerwca 31 października 2010 r. na rzecz A. B. jest świadczeniem nienależnie pobranym, 2) wskazania, iż odsetki od w/w kwoty naliczone na dzień sporządzenia niniejszej decyzji wynoszą 229,20 zł. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowił przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), a konkretnie art. 30 ust. 1 pkt 2, wedle którego za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organy orzekające uznały, że skoro po wydaniu decyzji z dnia [...] 2009 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r., a w trakcie okresu świadczeniowego zostało wydane postanowienie Sądu Rejonowego P. – [...] w P. z dnia [...] 2010 r. sygn. akt [...], którym zobowiązano F. M. do łożenia na rzecz syna skarżącej tymczasowej renty alimentacyjnej po 1000 zł miesięcznie od 1 maja 2010 r., to tym samym zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W ocenie Sądu organy orzekające dokonały w ten sposób błędnej wykładni przepisów art. 11a ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ ojciec dziecka jest nieznany. Organy orzekające wziąwszy pod uwagę treść tego przepisy uznały, że sam fakt uzyskania w postępowaniu o ustalenie ojcostwa i o alimenty zabezpieczenia na rzecz dziecka skarżącej w formie renty alimentacyjnej w okresie, kiedy skarżącej przysługiwał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, oznacza ziszczenie się negatywnej przesłanki określonej w art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu stanowisko organów orzekających jest błędne. Należy za słuszny i oddający intencje ustawodawcy uznać pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 5/07 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym "ustanie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka następuje z chwilą ustalenia ojcostwa dziecka, a nie z chwilą zasądzenia świadczenia alimentacyjnego". Zatem dopiero walor prawomocności wyroku ustalające ojcostwo daje podstawę do ustalenia, że z tą chwilą prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ustało (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Ke 696/08, Lex nr 533300, również wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 656/11, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na względzie trzeba stwierdzić, że w niniejszej sprawie z zaistnieniem okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, powodujących ustanie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, mamy do czynienia najwcześniej z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądu ustalającego ojcostwo. Jak wskazała skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji "wyrok ustalający ojcostwo uprawomocnił się w dniu 16 października 2012 r., zaś w dacie tej skarżąca nie pobierała już dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka". Stwierdzić zatem należy, że organy orzekające dokonując wadliwej wykładni art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium pominęły kluczowy dla sprawy element stanu faktycznego, a mianowicie, czy i od kiedy prawomocne stało się orzeczenie sądu rodzinnego w sprawie ustalenia ojcostwa dziecka skarżącej, A. B.. W związku z tym uznać należy, że naruszyły również przepisy postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu stosownie do art. 77 § 1 kpa w sposób wyczerpujący zbierają i rozpatrują cały materiał dowodowy i jak stanowi art. 80 kpa na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Organy orzekające, w tym, szczególnie organ odwoławczy, nie zbadały, czy prawomocne i z jaką datą stało się wspomniane orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu ojcostwa. Sąd tym bardziej wskazuje na uchybienia organu odwoławczego, że okoliczność tę jako istotną dla rozstrzygnięcia sprawy skarżąca podnosiła w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Tym samym, uwzględniwszy powołaną wyżej treść art. 7 kpa, Kolegium powinno było zająć się tą kwestią. Mając na względzie wykazane powyżej istotne naruszenia przez organy obu instancji prawa materialnego i przepisów postępowania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające kierując się normą zawartą w art. 153 p.p.s.a. uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku, a ponadto ustalą czy uprawomocniło się, a jeśli tak, to z jaką datą orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu ojcostwa syna skarżącej. Jeżeli bowiem okaże się, że nastąpiło to po zakończeniu okresu świadczeniowego, tj. po 31 października 2010 r. to brak będzie podstaw do uznania, że skarżąca pobrała świadczenie nienależnie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji.