II FSK 933/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 października 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 988/13 w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 10 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. R. rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 29 października 2013 r. sygn. I SA/Kr 988/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalił skargę W. R. (dalej również jako Skarżący, zobowiązany, podatnik), na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 10 maja 2013 r. nr [...], wydane w przedmiocie uznania za nieuzasadnionego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. 2. Przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji stan sprawy. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzjami z dnia 21 grudnia 2012 r. nr [...] i [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy decyzję Dyrektora UKS w przedmiocie określenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. i 2008 r. Decyzje te zostały wysłane na adres pełnomocnika podatnika i z uwagi na niemożność doręczenia adresatowi, zostały pozostawione na okres 14 dni w urzędzie pocztowym w dyspozycji adresata. W dniu 10 stycznia 2013 r. zostały odebrane z urzędu pocztowego przez Skarżącego. Decyzje te zostały następnie zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 3 października 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 251/13 skargi oddalił. W dniu 25 stycznia 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego K. wystawił w oparciu o ww. decyzje tytuły wykonawcze nr [...] i nr [...], które zostały doręczone zobowiązanemu 11 lutego 2013 r. Pismem z dnia 12 lutego 2013 r. Skarżący zgłosił zarzuty w związku z art. 33 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm., dalej w skrócie "u.p.e.a."). Podniósł, że w związku z nieskutecznym doręczeniem decyzji podatkowych brak jest wymagalności egzekwowanego obowiązku, oraz że sprawa została skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia pisemnego upomnienia zobowiązanemu o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego K. postanowieniem z dnia 28 lutego 2013 r. uznał powyższe zarzuty za bezzasadne. Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 10 maja 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone przez Skarżącego postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, odnosząc się do zarzutu nie doręczenia decyzji podatkowych na ręce ustanowionego pełnomocnika do reprezentowania strony, organ odwoławczy zauważył, że decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 21 grudnia 2012 r. zostały skierowane na ręce ustanowionego pełnomocnika Pana Z. D., co wynika z potwierdzenia odbioru z dnia 10 stycznia 2013 r. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia upomnienia organ zauważył, że w myśl § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.), postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia m. in. w przypadkach, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. W przedmiotowej sprawie należności pieniężne zostały określone w orzeczeniu, zatem postępowanie egzekucyjne mogło być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia. 1. Skarga do Sądu pierwszej instancji i odpowiedź organu na skargę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucono naruszenie art. 123 § 1 w związku z art. 145 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749., z późn. zm., dalej w skrócie "o.p."). Podniesiono, że pomimo ustanowionego w sprawie pełnomocnika decyzje wymiarowe zostały doręczone podatnikowi. Natomiast wszelka korespondencja od momentu złożenia do akt sprawy pełnomocnictwa, doręczona jest do rąk pełnomocnika. Doręczenie pisma stronie, zamiast pełnomocnikowi, czyni je bezskutecznym. Nie można w takim przypadku uznać, że pismo weszło do obrotu prawnego. Niewprowadzenie pisma do obrotu prawnego uniemożliwia egzekwowanie wynikających z niego obowiązków albo realizację wynikających z niego praw. Powoduje także, że nie biegną terminy na czynności procesowe uzależnione od daty doręczenia (np. termin na wniesienie odwołania czy zażalenia). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. 2. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że w niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest to, że miejscem do doręczeń był adres pełnomocnika strony. Z powodu niemożności doręczenia decyzji na adres pełnomocnika przesyłka została awizowana i pozostawiona do dyspozycji adresata w urzędzie pocztowym. Okolicznością bezsporną jest również fakt, że decyzje ostatecznie zostały odebrane przez Skarżącego. W świetle przedstawionego stanu faktycznego Sąd przyznał, że doręczenia decyzji organu odwoławczego dokonano z naruszeniem art. 145 § 2 o.p., zgodnie z którym, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika - pisma doręcza się temu pełnomocnikowi. Niemniej w ocenie Sądu okoliczność, że doręczenie było wadliwe i nastąpiło z oczywistym naruszeniem art. 145 § 2 o.p., nie może być utożsamiana z brakiem doręczenia. Niezwykle istotną okolicznością modyfikującą stan faktyczny jest bowiem fakt, że Skarżący nie tylko odebrał decyzje, ale skorzystał z przysługujących mu uprawnień i zaskarżył ww. decyzje do sądu administracyjnego nie podnosząc przy tym zarzutu wadliwego ich doręczenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzje zostały skutecznie doręczone, co pośrednio zostało potwierdzone przez Skarżącego we wniesionych skargach. Tym samym zgodnie z art. 212 o.p. organ podatkowy, który je wydał, jest nimi związany i funkcjonują one w obiegu prawnym. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, na gruncie niniejszej sprawy należy odróżnić brak doręczenia od doręczenia wprawdzie wadliwego, ale dokonanego, którego data jest niekwestionowana i nie budzi żadnych wątpliwości. Doręczenie decyzji bezpośrednio stronie nie miało wpływu na skorzystanie przez Skarżącego z możliwości uruchomienia postępowania skargowego. Skarżący zaakceptował taki sposób doręczenia czego dał wyraz składając skargi do sądu administracyjnego. Sąd podkreślił, że organ podatkowy nie naruszył prawa w zakresie procedury doręczania decyzji. Decyzje zostały bowiem prawidłowo skierowane na adres pełnomocnika, natomiast fakt otrzymania ich przez stronę był wynikiem jej działalności. Skarżący odebrał decyzje pomimo tego, że nie były one skierowane do niego. Również brak negatywnych skutków procesowych takiego doręczenia powoduje, że ewidentnie wadliwe doręczenie decyzji na gruncie niniejszej sprawy nie ma wpływu na wynik sprawy, tym samym nie można go utożsamiać z brakiem doręczenia. 3. Skarga kasacyjna. 5.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik Skarżącego zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, co skutkowało utrzymaniem w obrocie prawnym zaskarżonego postanowienia, które zostało wydane z naruszeniem art. 33 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z naruszeniem art. 123 § 1, art. 145 § 2, art. 211 i art. 212 o.p. i w konsekwencji uznaniem, iż decyzje, będące postawą wszczęcia egzekucji zostały skutecznie doręczone, pomimo że zostały doręczone z pominięciem pełnomocnika; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób odpowiadający wymogom prawa, tj. poprzez nie odniesienie się w sposób rzetelny do wszystkich argumentów podnoszonych przez Skarżącego na poparcie stawianych zarzutów, co skutkuje niemożliwością pełnego poznania przez Skarżącego motywów rozstrzygnięcia oraz oceny ich poprawności. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. 5.2. Odpowiadając na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zawarte w niej zarzuty są niezasadne, a w sprawie nie zachodzi nieważność postępowania, którą Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod rozwagę z urzędu (art. 183 p.p.s.a.). 2. Zarzuty zawarte w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej oparte są na twierdzeniu strony skarżącej, że decyzje będące podstawą wystawienia tytułów egzekucyjnych nie zostały skutecznie doręczone. W świetle okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy stanowisko to jest błędne. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że nie każdy przypadek pominięcia pełnomocnika przy doręczeniu pism stronie skutkuje brakiem doręczenia pisma. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który podziela również Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że poza stwierdzeniem faktu pominięcia pełnomocnika, należy jeszcze ocenić, czy uchybienie takie mogło wywrzeć negatywny wpływ w sferze procesowych uprawnień strony (zob. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2006 r., I GSK 954/06, dostępny w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Doręczenie decyzji stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnika w sytuacji, gdy nie pociągnęło za sobą negatywnych dla niej skutków, umożliwiając – mimo to – wniesienie odwołania przez pełnomocnika, aczkolwiek jest naruszeniem procedury, to jednak nie stanowi wady kwalifikowanej, jak również nie można go uznać za uchybienie mające istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia z dnia 9 stycznia 2009 r., II GSK 600/08, CBOSA). Podobne stanowisko wyrażone zostało także w wyrokach NSA: z dnia 19 lutego 2008 r., I FSK 282/07; z dnia 27 lipca 2010 r., I GSK 826/09; z dnia 15 kwietnia 2014 r., II FSK 825/12; z dnia 16 lutego 2016 r., II FSK 3597/13 - CBOSA. Jeżeli zatem na tle okoliczności faktycznych danej sprawy nie ma wątpliwości, że wynik postępowania nie został wypaczony wskutek pominięcia pełnomocnika przy określonej czynności procesowej, a strona miała zagwarantowaną możliwość skorzystania z przysługujących jej praw, to tego rodzaju uchybienia nie można uznać za tzw. błąd kwalifikowany. Taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie. Otóż trzeba zauważyć, że decyzje będące podstawą wystawienia tytułów wykonawczych zostały wysłane na adres pełnomocnika strony. Wobec niemożności doręczenia tych decyzji adresatowi, zostały one pozostawione w palcówce urzędu pocztowego, skąd odebrał je sam Skarżący. Strona miała zagwarantowaną możliwość skorzystania z przysługującego jej prawa do zaskarżenia decyzji, o czym świadczy fakt uruchomienia postępowania odwoławczego, a następnie postępowania sądowoadministracyjnego. W tych okolicznościach faktycznych bezpodstawne jest twierdzenie, że decyzje nie weszły do obrotu prawnego i nie mogły być podstawą wystawienia tytułów wykonawczych. Dlatego zarzuty dotyczące naruszenia art. 33 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. art. 123 § 1, art. 145 § 2, art. 211 i art. 212 o.p. są bezzasadne. 3. Całkowicie bezzasadny jest także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Na wstępie należy przypomnieć, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, CBOSA). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił zwięźle stan sprawy, przytoczył zarzuty podniesione w skardze, wskazał też jaka jest odpowiedź organu na skargę. Ponadto wskazał i wyjaśnił podstawę wydania własnego rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji zaakceptował stan faktyczny przyjęty przez organy skarbowe przy wydawaniu zaskarżonych postanowień. Trzeba przy zaznaczyć, że spór między stronami nie odtoczył ustaleń stanu faktycznego sprawy, ale oceny jego skutków na gruncie obowiązującego prawa. Skarżący nie kwestionował bowiem okoliczności doręczenia decyzji wymiarowych z dnia 21 grudnia 2012 r. Uważał jednak, że pominięcie pełnomocnika przy tym doręczeniu powoduje, że decyzje nie weszły do obrotu prawnego. Sąd pierwszej instancji szczegółowo odniósł się do tych twierdzeń wskazując na konieczność odróżnienia braku doręczenia od doręczenia wadliwego. Sąd wyjaśnił przy tym dlaczego uznał, że w tej sprawie decyzje zostały skutecznie doręczone. Zawarty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut ogólności wypowiedzi Sądu pierwszej instancji jest nie tylko bezzasadny ale też oderwany od realiów tej sprawy. Na poparcie swojego stanowiska autor skargi kasacyjnej cytuje bowiem fragmenty, które nie pochodzą z uzasadnienia zaskarżonego w tej sprawie wyroku. 4. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w myśl art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a., a także § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 z poźn. zm.) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804).