II SA/Po 576/13

Dnia 11 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2013 r. sprawy ze skargi G. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2013r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych kopii wniosków oddala skargę II SA/Po 576/13 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] października 2012 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 73 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) odmówił G. M. wydania uwierzytelnionych kopii wszystkich składanych wniosków o pomoc oraz protokołów (wywiadów środowiskowych). W uzasadnieniu organ przytoczył art. 73 k.p.a., wyjaśniając zarazem, że w dniu [...] października skarżąca wystąpiła o wydanie uwierzytelnionych kopii powyższych dokumentów. Nie wskazała ona jednak żadnego powodu, uzasadniającego żadanie wydania wspomnianych uwierzytelnionych odpisów. Tym samym niemożliwe stało się też uczynienie zadość wnioskowi skarżącej. Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. G. M. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie z dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że od czasu zainicjowania postępowania przed sądem powszechnym napotyka na utrudnienia ze strony organu pomocy społecznej. Wskazała, iż przyczyną domagania się wydania uwierzytelnionych odpisów jest nieprawidłowe rozpatrzenie jej spraw. Pracownicy organu I instancji nie czytają bowiem pism kierowanych przez skarżącą, a uzyskiwane odpowiedzi są sprzeczne z prawdą, logiką i normalnością. W pozostałym zakresie G. M. opisała zaistniałe jej zdaniem nieprawidłowości w funkcjonowaniu organu I instancji, podkreślając przy tym, że uzyskanie uwierzytelnionych kopii żadanych dokumentów pozwoliłoby jej zweryfikować, czy organ ten przekazuje jej prawdę i nie popada w sprzeczności. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 73 § 2 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta P. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 73 k.p.a. przewiduje dwa uprawnienia, tj. prawo do (1) przeglądania akt sprawy z możliwością sporządzania (2) notatek i odpisów oraz (2) do wydawania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Pierwsze uprawnienie obejmuje zapoznanie się z dokumentami zgromadzonymi w aktach administracyjnych, jak i utrwalanie ich treści na własny użytek. Prawo to przysługuje tylko stronie postępowania, ale nie jest ograniczone w żaden sposób. Realizacja drugiego uprawnienia pozostaje natomiast pod kontrolą organu i wymaga wykazania przez stronę ważnego interesu. Tymczasem we wniosku z dnia [...] października 2012 r. skarżąca nie wskazała w ogóle swojego ważnego interesu prawnego. Wymóg ten nie został również zachowany w zażaleniu z dnia [...] listopada 2012 r. Odwołanie się do ewentualnego nieprawidłowego rozpatrzenia spraw przez organ I instancji nie jest wystarczające dla uznania istnienia ważnego interesu prawnego. W konsekwencji stanowisko Prezydenta Miasta P. należało więc uznać za prawidłowe. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. G. M. zaskarżyła powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powtarzając swoją argumentację zawartą w zażaleniu z dnia [...] listopada 2012 r. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] maja 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ II instancji podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko, zaznaczając zarazem, że dokumenty, których uwierzytelnionych odpisów domaga się skarżąca, zostały sporządzone przez nią lub w jej obecności. Poza tym G. M. może skonfrontować posiadane przez nią dowody z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy poprzez przeglądanie tych akt i wykonanie notatek lub kopii. Żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy dotyczy natomiast w szczególności przypadku, gdy strona wykaże, że nie jest sama w stanie sporządzić żadnych odpisów z akt. Wydawanie takich odpisów ma przy tym charakter wyjątkowy. Następnie w piśmie z dnia [...] maja 2013 r. G. M. podtrzymała swoje stanowisko, wyrażone w skardze z dnia [...] kwietnia 2013 r., zaznaczając przy tym, że odmowa udostępnienia żądanych przez nią odpisów uniemożliwia jej wykorzystanie zawartych tam informacji w postępowaniu przed sądem powszechnym przeciwko organowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.). Na wstępie trzeba zauważyć, że ustawodawca przewiduje dwa odrębne uprawnienia w zakresie szeroko rozumianego zapoznania się z dokumentami zebranymi w aktach sprawy. Pierwsze przewidziane jest w art. 73 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje jej także po zakończeniu postępowania. Wspomniane uprawnienie dotyczy zatem ogólnego zaznajomienia się z aktami sprawy i samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek. Tak rozumiane uprawnienie nie wymaga przy tym spełnienia określonych wymogów przez stronę, a organ nie może co do zasady limitować dostępu do akt. Drugie uprawnienie uregulowane zostało w art. 73 § 2 k.p.a., wedle którego strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione jej ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy zatem szczególnej formy zapoznania się z aktami sprawy, a nadto na stronie spoczywa w tym wypadku obowiązek wykazania ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Odnosząc te uwagi do specyfiki niniejszej sprawy, należy zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] października 2012 r. G. M. zwróciła się do organu I instancji o przesłanie kserokopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wszystkich jej wniosków składanych o pomoc oraz protokołów z wywiadów środowiskowych (k. 2 akt adm. organu I instancji). Tym samym nie ulega wątpliwości, że skarżąca postanowiła skorzystać z prawa, o jakim mowa w art. 73 § 2 k.p.a. Z tej perspektywy podstawowe znaczenie odgrywa zatem interpretacja pojęcia "ważny interes strony", użytego w powołanym przepisie. Wprawdzie ustawodawca nie precyzuje wyraźnie sensu tego wyrażenia, lecz niemniej można założyć, że zwrot ten odnosi się do tych przypadków, gdy strona nie może sama zapoznać się z aktami sprawy i samodzielnie sporządzić z nich odpowiednich notatek lub kopii. W konsekwencji nie jest wystarczająca sama chęć posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy czy też chęć ich weryfikacji ze zebranymi przez siebie dowodami. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że w wyniku wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy powstają nowe dowody, które mogą być wykorzystane poza postępowaniem macierzystym, co z kolei uzasadnia sprawowanie w tym przypadku kontroli przez organy administracji publicznej. Powyższe stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2011 r., I OSK 182/11 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na tym tle należy zauważyć, że z wniosku skarżącej z dnia 2 października 2012 r. nie wynika, na czym miałby polegać jej ważny interes, uzasadniający przekazanie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Opisanego wymogu z art. 73 § 2 k.p.a. nie spełnia również wskazane w zażaleniu z dnia 7 listopada 2012 r. "nieprawidłowe rozpatrzenie spraw" (k. 1-5 akt adm. organu II instancji). W dalszym ciągu bowiem G. M. nie wykazała, że nie jest w stanie zaznajomić się w inny sposób z dokumentami zgromadzonymi w aktach administracyjnych. Tym bardziej, że żądane przez nią pisma zostały sporządzone albo przez nią samą albo w jej obecności, a zatem przynajmniej potencjalnie skarżąca powinna już wcześniej móc zapoznać się z ich treścią. Ponadto, w powyższym zażaleniu z dnia [...] listopada 2012 r. G. M. wskazała także, że zamierza porównać uwierzytelnione odpisy z akt z dokumentami, jakie sama zgromadziła. Również tę okoliczność należy jednak uznać za niewystarczającą by interes zgłaszany przez skarżącą kwalifikował się jako ważny, skoro na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. ma ona zapewniony dostęp do akt sprawy. Co więcej, wymienione przez nią porównanie dokumentów nie wymaga najprawdopodobniej znacznego nakładu pracy, a przynajmniej nie zostało to wykazane przez skarżącą. Tym samym z uwagi na niezachowanie wspomnianego wymogu z art. 73 § 2 k.p.a. organy administracji publicznej były zobowiązane do negatywnego załatwienia wniosku skarżącej, co też słusznie uczyniły. Niemniej, w piśmie z dnia [...] maja 2013 r. G. M. uzupełniła swoje stanowisko, podnosząc, że wydanie przedmiotowych uwierzytelnionych odpisu jest jej potrzebne w celu prowadzenia postępowania przed sądem powszechnym (k. 9-11 akt sądowych). Trzeba jednak zauważyć, że ten argument także nie uzasadniał jeszcze przyjęcia, iż skarżąca ma ważny interes w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43 poz. 296 z późn. zm., dalej "k.p.c.") sąd powszechny może zażądać od organu administracji publicznej udzielenia odpisu lub wyciągu z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, jeżeli strona sama uzyskać go nie może. Tym samym fakt, że skarżąca nie dysponuje uwierzytelnionymi odpisami żądanych dokumentów wcale nie pogarsza jej sytuacji procesowej przed sądem powszechnym na płaszczyźnie postępowania dowodowego. Wystarczy bowiem by sąd rozpatrujący jej sprawę zwrócił się o niezbędne dokumenty do organów administracji publicznej. Konkluzja ta pozostaje w zgodzie z ogólną zasadą postępowania cywilnego, wedle której okoliczności faktyczne mogą być dowodzone co do zasady za pomocą dowolnych środków dowodowych, np. poprzez zeznania świadków, własne notatki lub dokumenty prywatne. Z punktu widzenia zastrzeżeń zgłaszanych przez skarżącą wobec sposobu działania organów administracji publicznej należy także odnotować, że dostateczną gwarancję procesową stanowi art. 250 § 2 k.p.c., w świetle którego sąd może także zarządzić dostarczenie oryginału dokumentu lub przejrzeć go na miejscu, co z kolei skutecznie wyklucza możliwość ewentualnej manipulacji ze strony organów administracji publicznej. Powyższe stanowisko zostało również zaaprobowane w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 kwietnia 2013 r., IV SA/GL 508/12; wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji należy więc uznać, że skarżąca nie wykazała ważnego interesu w uzyskaniu żądanych uwierzytelnionych odpisów z akt administracyjnych. Tym samym jej wniosek z dnia [...] października 2012 r. musiał być w świetle art. 73 § 2 k.p.a. negatywnie załatwiony, co też organy administracji publicznej trafnie uczyniły. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skarga jako bezzasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).