II GZ 722/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1108/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z [...] października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2013 r. M. B. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wraz z przedstawieniem dokumentacji ponoszonych wydatków życia codziennego, dochodów swoich i męża z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, zaznaczając, iż z mężem posiada umowę rozdzielności majątkowej w formie aktu notarialnego z [...] lipca 2013 r. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, na co skarżąca wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., nie podzielił argumentacji skarżącej, iż jej wniosek winien być rozpatrzony w oparciu o dochody i majątek posiadany przez samą skarżącą, a to z uwagi na podpisaną umowę majątkową małżeńską wyłączającą ustrój wspólności ustawowej. Sąd przedstawił, ugruntowaną linię orzecznictwa, zgodnie z którą umowa rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Mając powyższe na uwadze stwierdził, że wysokość osiąganych przez męża skarżącej dochodów oraz jego sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd zaznaczył również, że przedmiotowa umowa, na którą powołuje się skarżąca została sporządzona przez małżonków w dniu [...] lipca 2013 r., to jest po otrzymaniu wezwania do udzielenia dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej skierowanego do skarżącej na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), a istotnym w sprawie jest również fakt, że zawarcie umowy majątkowej przed notariuszem skarżącą kosztowało więcej niż należny w sprawie wpis od uiszczenia którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji. Skarżąca z małżonkiem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, trudno uznać by małżonkowie znajdowali się w trudnej sytuacji majątkowej, skoro posiadają stałe źródło dochodów z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2.837,41 zł a wpis wynosi 200 zł. WSA wyjaśnił, iż rozpoznając przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć wydatków przeznaczonych na eksploatację samochodu. Wnioskodawczyni na podstawie wykazanych stałych dochodów może bez uszczerbku dla siebie i rodziny uiścić wpis sądowy w niniejszej sprawie. M. B. wniosła zażalenie na powyższe orzeczenie zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. na skutek błędnego ustalenia, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zażaleniem wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła ponownie, ze pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej od [...] lipca 2013 r. i jej zdaniem rozpoznawanie prawa pomocy w oparciu o wspólny majątek jej i męża jest rażąco niesprawiedliwe. Ponadto, nawet przy łącznym braniu pod uwagę dochodów małżonków, należy uznać, iż nie pozwalają one na pełne zaspokojenie ich życiowych potrzeb. Wymienione potrzeby są potrzebami stałymi, niezmiennymi i nieuwzględniają niespodziewanych wydatków np. pogorszenia stanu zdrowia, gdyż skarżąca i mąż odczuwają stopniowe pogorszenie stanu zdrowia związane z wiekiem tj. okresowe dolegliwości, choroby, które są nie możliwe do przewidzenia i zaplanowania a powodujące wzrost wydatków utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym, dochodach oraz dane o stanie rodziny. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że jej sytuacja majątkowa nie uzasadnia uwzględnienia wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W przypadku, gdy skarżąca wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można - badając jej sytuację materialną - ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samej skarżącej. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Wskazać także należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.; dalej: k.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem powołanie się skarżącej we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową, pozostaje bez znaczenia dla oceny tego wniosku, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że skarżąca nie zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa. Sąd bowiem dogłębnie, skrupulatnie i rzeczowo, opierając się na wyczerpującej dokumentacji przedłożonej w sprawie, przeanalizował sytuację skarżącej oraz jej męża i na tej podstawie podjął prawidłowe rozstrzygnięcie. Podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji wskazać należy, że skoro skarżąca wraz z mężem mają stałe dochody w łącznej wysokości 2.837,41 zł to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznanie skarżącej w toku dochodzenia prawa pomocy w sytuacji, gdy należna wysokość wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie wynosi 200 zł, nie znajduje usprawiedliwienia. Trudno w sprawie również zaakceptować argumentację skarżącej o przyszłych chorobach i innych przyszłych wydatkach, które mogą nastąpić lub nie. Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy następuje zawsze w oparciu o sytuacje teraźniejszą a nie przyszłe domniemane okoliczności, których nie można przewidzieć. W przypadku zmiany okoliczności i wystąpieniu nowych okoliczności w sprawie (np. pogorszenia zdrowia, zwiększenia wydatków niezbędnych do życia) strona może ponownie wystąpić z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.