II OZ 1170/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 439/13, o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. i B. K. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 439/13, oddalił wniosek A. i B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku skarżący podali, że B. K. jest jedynym żywicielem rodziny i ma na utrzymaniu chorą żonę i pięcioro dzieci, z których dwoje najstarszych po ukończeniu studiów jest bezrobotnych, a pozostała trójka uczy się, przy czym jedna z córek ma kłopoty ze wzrokiem, co wymaga częstej zmiany okularów. Wnioskodawcy oświadczyli, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z 8 ha gospodarstwa rolnego wynoszący 2439 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w kwocie 500 zł miesięcznie, przy czym córka M. jest na studiach dziennych w Szczecinie, co pociąga za sobą wydatki na akademik i utrzymanie, książki, korepetycje z języków obcych, leki, paliwo itp. Natomiast skarżąca jest po ciężkiej operacji trzustki i bardzo dużo wydaje na leki i leczenie. Ponadto, przed Sądem Rejonowym w Gryficach toczy się sprawa o zniesienie współwłasności (sygn. akt I NS 519/12) co wymaga od skarżących ponoszenia wydatków np. na biegłego czy adwokata. Wnioskodawcy oświadczyli, że oprócz ziemi posiadają dom o pow. 200 m2, stodołę o pow. 150 m2 i oborę o pow. 150 m2, nie mają żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 maja 2013 r. skarżący przedłożyli kserokopię faktur z Telekomunikacji Polskiej na kwotę 529,66 zł za kwiecień i maj 2013 r. oraz na kwotę 814 zł za maj 2013 r., kserokopię faktury za wywóz nieczystości płynnych w kwietniu 2013 r. na kwotę 162,46 zł, kserokopię faktury za energię elektryczną na kwotę 35,31 zł, kserokopię faktury za energię elektryczną z 16 maja 2013 r. na kwotę 666,91 zł, dowód uiszczenia 20 lutego 2013 r. zaliczki na biegłego w kwocie 1000 zł w sprawie I NS 519/12, dowód uiszczenia 20 września 2012 r. opłaty sądowej w kwocie 1000 zł w sprawie I Ns 362/12, zgodę Uniwersytetu Szczecińskiego na rozłożenie córce M. K. zwrotu nadpłaconego stypendium z programu Erasmus na raty (I rata 205 EUR do 30.04.2013 r., II rata 205 EUR do 15.05.2013 r., III rata 205 EUR do 31.05.2013r.), kserokopię decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. z którego wynika, że pomieszczenia mieszkalne skarżących o wys. wyższej niż 2,20 m mają powierzchnię 30 m2, oraz zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w Gryficach potwierdzające, że synowie skarżących R. i A. K. (zamieszkali pod adresem Otok 1A) od marca 2013 r. są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na kolejne wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2013 r. skarżący oświadczyli, że w sprawie o sygn. I NS 519/12 która toczy się przed Sądem Rejonowym w Gryficach korzystają z pomocy ustanowionego przez siebie adwokata. Ponadto, że mieszkają w domu o pow. 200 m pod adresem Otok [...] wybudowanym w latach 90, natomiast w starym domu skarżących pod numerem Otok [...] i [...] mieszka siostra skarżącego A. O. z synem. Natomiast adres Otok [...] nie jest znany skarżącym. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy w WSA w Szczecinie odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. Skarżący złożyli sprzeciw od ww. postanowienia wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 24 września 2013 r. Sąd wezwał skarżących do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy następujących dokumentów: - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość i ich ponoszenie przez skarżących z ostatnich dwóch miesięcy, - wykazu posiadanych rachunków bankowych oraz wyciągów ze stanem tych rachunków za okres ostatnich dwóch miesięcy, - zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, czy skarżący są producentami rolnymi, a jeżeli tak to kopii decyzji w sprawie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłali: - dwa blankiety do biletu okresowego na kwoty: 42 i 50 zł, - wyciąg z rachunku bankowego M. K. z saldem na dzień 30 września 2013 r. na kwotę 81,84 zł, - dwa zaświadczenia, z których wynika, że B. i M. K. są zakwaterowane od dnia 1 października 2013 r. w Domu Studenta, zaś oplata miesięczna z tego tytułu wynosi łącznie 760 zł, - paragony potwierdzające zakup biletu, artykułów spożywczych, odzieży itp. na łączną kwotę 1258 zł, - decyzję z dnia 6 czerwca 2013 r. przyznającą skarżącemu pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie 1397,99 zł, - decyzję z dnia 6 czerwca 2013 r. przyznająca skarżącemu płatność na rok 2012 w wysokości 7371,55 zł, - fakturę VAT z 21 października 2013 r. nr 282/13 na naprawę samochodu na kwotę 300 zł, - dowód wpłaty opłaty za wywóz odpadów i zobowiązania pieniężnego z dnia 11 października 2013 r. w wysokości 201 i 390,80 zł, - fakturę VAT z 30 września 2013 r. nr 0/00051/09/2013 na wywóz nieczystości płynnych na kwotę 147,69 zł, - rachunek za energię elektryczną z 24 lipca 2013 r. na kwotę 62,21 zł, - wezwanie do zapłaty z 17 września 2013 r. należności za energię elektryczną w kwocie 600,64 zł, - rachunek z 12 października 2013 r. na zakup węgla w wysokości 1620,01 zł, - potwierdzenie dokonania opłaty na kwotę 461,20 i 36,90 zł, - wyciąg z rachunku bankowego A. i B. K. z zestawieniem transakcji w okresie od 20 sierpnia 2013 r. do 21 października 2013 r. z saldem końcowym na dzień 16 października 2013 r. w wysokości 16.864,61 zł. Wraz z ww. dokumentami skarżący przedłożyli pismo z dnia 20 października 2013 r., w którym oświadczyli, że córka K. pobiera korepetycje z j. angielskiego i matematyki – 2 godz. tygodniowo po 50 zł każda. Córki: M. i B. pobierają korepetycje z j. włoskiego i angielskiego – 1 godz. tygodniowo po 60 zł każda. Skarżący kupuje miesięcznie jedną butlę gazową za kwotę 60 zł. Ma własną studnię z pompą, za której naprawę płaci rocznie 500 zł. W sezonie grzewczym zużywa 1 tonę węgla na miesiąc. Z kolei, skarżąca zakupuje leki w kwocie 212 zł miesięcznie. W ocenie Sądu pierwszej instancji analiza przedłożonych dokumentów i oświadczeń dotyczących wydatków ponoszonych co miesiąc przez skarżących, prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa skarżących nie jest tak trudna, jak usiłują to wykazać. Z załączonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego skarżących na dzień 16 października 2013 r. saldo końcowe wynosiło 16.864,61 zł. Ma to, w ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia sytuacji ekonomicznej skarżących i ich rzeczywistych możliwości finansowych. Sąd uznał, że skarżący są w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł. Z tych względów Sąd odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. B. K. w zażaleniu na powyższe postanowienie wskazał, że pieniądze zgromadzone na rachunku bankowym stanowią oszczędności, które przeznaczone będą na zakup węgla oraz nawozy i środki ochrony roślin. Podkreślił, że żyją z rodziną bardzo oszczędnie, konieczne remonty wykonują we własnym zakresie i dzięki temu stać ich na kształcenie dzieci. Prowadzone postępowanie wynika z nieuczciwych działań organów państwowych, które bezzasadnie nakazują rozbiórkę spornego ogrodzenia. Zdaniem skarżącego: "Sąd, jako instytucja państwowa, należy mi się za darmo". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") – w zakresie częściowym – gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu zależy zasadniczo od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Stąd też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru na współobywateli. Z tych środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., II FZ 31/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawcy nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący nie wykazał, że całe zgromadzone oszczędności pochłonie zakup opału czy też nawozów pod uprawy. Ponadto tego typu wydatki nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że strona nie wskazała, by miała problemy z zaspokajaniem bieżących potrzeb życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż sytuacja materialna i życiowa skarżących pozwala im na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku niezbędnego utrzymania. Okoliczności takie jak wykazany stan majątkowy (dom o pow. 200 m2, gospodarstwo rolne o pow. 8 ha.) oraz wysokość dochodów uzyskiwanych z działalności rolniczej i środków zgromadzonych na rachunku bankowym, nie pozwalają na zaliczenie skarżących do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Skarżący w zażaleniu w żaden sposób nie podważył ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej wnioskodawców. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.