II FZ 1084/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. A. Sp. z o. o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt III SA/Po 511/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi G. A. Sp. z o. o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 1 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres od marca 2010 r. do września 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 października 2013 r., sygn. akt III SA/Po 511/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił G. A. Sp. z o. o. (dalej: Spółka) z siedzibą w N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 1 lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres od marca 2010 r. do września 2012 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wyjaśnień Spółki zawartych na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż obecnie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jej przychody w związku z wejściem w życie przepisów ustawy o grach hazardowych znacząco zmalały w stosunku do roku 2009 r., przy czym obecnie Spółka eksploatuje ok. 90% mniej automatów niż pod koniec 2009 r., w konsekwencji, czego brak jest środków na bieżącą działalność. Spółka stwierdziła, że drastyczna podwyżka podatku od gier spowodowała, iż środki wpływające przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Spółka oświadczyła również, że łączna miesięczna wysokość wydatków, do których poniesienia jest zobowiązana, znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Sąd pierwszej instancji uznał, że Spółka nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy i wobec tego na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że w okresie od 18 kwietnia do 19 lipca 2013 r. Spółka dokonała dwóch wpłat na własny rachunek bankowy (zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego) w łącznej wysokości 10.000,00 zł. W ocenie Sądu, fakt przeznaczenia tych środków na cele pokrycia egzekwowanych przez Naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego należności, nie może stanowić uzasadnienia dla zwolnienia Spółki od równolegle ciążącego na niej obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Nie uzasadnia to potrzeby kredytowania Spółki należnych opłat sądowych. Skarżąca Spółka decydując się na wkroczenie na drogę postępowania sądowego powinna była przewidzieć, że będzie wiązało się to z koniecznością uiszczenia wpisu oraz innych kosztów sądowych. Ponadto w 2011 r. Spółka osiągnęła przychód w wysokości 1.588.866,94 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 1.402.098,16 zł. Przychód za 2012 r. wyniósł 3.297.774,09 zł, a koszty uzyskania przychodu osiągnęły poziom 3.244.849,84 zł. W ocenie Sądu kwoty, jakie uzyskuje Spółka w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i jakie wydatkuje, nie pozwalają przyjąć, że Spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Końcowo Sąd podniósł, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Ww. postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że uiszczenie wpisu od skargi oraz ewentualnie dalszych kosztów sądowych nie przekracza możliwości płatniczych Spółki. Podniosła, że wskutek przyjęcia nowych przepisów o grach hazardowych w sposób diametralny zmieniły się zasady prowadzenia działalności w zakresie automatów do gier o niskich wygranych. Skutkowało to znacznym pogorszeniem sytuacji finansowej podmiotów urządzających gry na automatach o niskich wygranych, w tym skarżącej Spółki. Spółka stwierdziła, że popadła w kłopoty finansowe w sposób niezawiniony i nie mogła przewidzieć w swoich planach finansowych potrzeby prowadzenia na taką skalę postępowań sądowych. Kolejno argumentuje, że środki które pozostają do jej dyspozycji wystarczają zaledwie na zapłatę wynagrodzenia dla pracowników, pokrycie pozostałych, niezbędnych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Wartości osiąganych przez Spółkę przychodów, ponoszonych kosztów oraz innych parametrów, maja tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym, a w żadnym wypadku nie w realnym wymiarze wpływów. Wysokie obroty są wynikiem polityki rachunkowości, wymuszonej przez administrację podatkową i zdecydowanie przerysowują obraz rzeczywistego rozmiaru prowadzonej działalności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest, bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle przytoczonych unormowań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podnieść należy, że wykazana przez Spółkę strata nie przesądza o braku środków finansowych umożliwiających pokrycie należnych kosztów sądowych, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 2.000 zł (por. podobnie postanowienia NSA z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II FZ 493/11 i z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 666/11, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej http://orzecznictwo.nsa.gov.pl). Trafnie argumentował w tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazując przede wszystkim na skalę prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej, której przychody i obroty sięgały znaczących kwot. Ponadto w ocenie Sądu istotny dla rozstrzygnięcia pozostaje fakt, iż Spółka dysponuje i obraca środkami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zbadał sytuację materialną Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także z treści zażalenia wynika, bowiem, że Spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. W okresie od 18 kwietnia do 19 lipca 2013 r. skarżąca dokonała dwóch wpłat na własny rachunek bankowy w łącznej wysokości 10.000,00 zł. Na rachunku odnotowano także wpłatę w kwocie 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W 2011 r. Spółka osiągnęła przychód w wysokości 1.588.866,49 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 1.402.098,16 zł. Przychód za 2012 r. wyniósł 3.297.774,09 zł. Koszty uzyskania przychodu w roku 2012 osiągnęły poziom 3.244.849,84 zł. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Podkreślenia, bowiem wymaga, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na realizację obowiązku poniesienia kosztów sądowych, który to obowiązek na obecnym etapie postępowania sprowadza się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.