II FZ 1471/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 24 października 2013 r. sygn. akt III SA/Po 822/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi B.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 26 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów postępowania w podatku od spadków i darowizn postanawia - uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu - Postanowieniem z 24 października 2013 r., sygn. akt III SA/Po 822/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu – B.K. przyznania prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z oświadczeń skarżącego wynikało, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 27 m² i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.417,88 zł. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani papierów wartościowych. Sąd I instancji wskazał, że skarżący jest współwłaścicielem czterech lokali mieszkalnych (trzech przy ulicy K. oraz jednego przy ulicy L. w P.), a także współwłaścicielem udziału wynoszącego 84/1640 części w nieruchomości położonej w P. przy ulicy J.. Wartość samych lokali mieszkalnych została oszacowana na 1.275.800,00 zł. Z informacji zawartych w dokumentach przedłożonych do sprawy wynika, że skarżący zawarł z bankiem PKO BP dwie umowy kredytowe, które dotyczą wierzytelności w wysokości 17.864,67 zł oraz 20.950,02 zł. Ponadto została wszczęta wobec skarżącego egzekucja administracyjna, a w konsekwencji zajęta została wierzytelność w wysokości 7.217,00 zł (koszty zastępstwa w procesie) oraz wezwany on został do zapłaty należności w wysokości 5.400,00 zł (koszty zastępstwa w procesie). Skarżący oszacował w następujący sposób swoje miesięczne wydatki: spłata kredytu w banku PKO BP (w latach 2009 – 2016) – 1.196,30 zł; czynsz, świadczenia – 390,00 zł, prąd – 100,00 zł, leki – 220,00 zł, odzież – 60,00 zł, środki czystości – 50,00 zł, wyżywienie – 300,00 zł, telefon – 100,00 zł. Postanowieniem z 23 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wobec wniesienia przez skarżącego sprzeciwu postanowienie to utraciło moc. W uzasadnieniu postanowienia, Sąd I instancji, odwołując się do treści art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej - "P.p.s.a.") wskazał, że prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc z kolei pod uwagę stan rodzinny, majątek oraz dochody skarżącego, Sąd I instancji przyjął, że nie znajduje się on w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy. Dochody miesięczne skarżącego pochodzące z emerytury wynoszą 2.417,88 zł netto. Skarżący posiada również znaczny majątek, który może stanowić dla niego źródło dodatkowych dochodów. Wpis sądowy w niniejszej sprawie umożliwiający rozpoznanie skargi wynosi 100 zł. W takiej sytuacji wysokość dochodów skarżącego stanowi podstawę do przyjęcia, że posiada on dostateczne środki finansowe na poniesienie pełnych kosztów niniejszego postępowania. Sąd I instancji podkreślił również, że obowiązek spłaty przez skarżącego zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na jego sytuację majątkową, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu jego wniosku. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji, Sąd I Instancji wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości, uznał za nieuzasadniony. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zwolnienie go od wpisu od skargi oraz rozpoznanie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. Skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Przede wszystkim, w ocenie skarżącego, Sąd I instancji nie rozpoznał jego wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Ponadto, skarżący nie zgodził się z wyceną nieruchomości przedstawioną przez Sąd. Wskazał, że jest schorowanym emerytem, a jego rzekomy majątek jest przedmiotem postępowania o dział spadku. Majątek ten jest źródłem sporu a nie dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Powyższego nie kwestionował Sąd I instancji wskazując w podstawie rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przy czym zasadnie podniesiono w zażaleniu, że Sąd I instancji w swych rozważaniach, oprócz ogólnych uwag dotyczących instytucji prawa pomocy, oraz opisu sytuacji materialnej skarżącego nie odniósł się wprost do wniosku skarżącego dotyczącego kwestii ustanowienia pełnomocnika. Nie podał w sposób skonkretyzowany motywów - w czym upatruje brak konieczności ustanawiania dla skarżącego zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Mimo treści wniosku Sąd I instancji sytuację materialną skarżącego przeanalizował wyłącznie pod kątem jedynego kosztu, jakiego dopatrzył się na tym etapie postępowania – tj. wpisu od skargi – w wysokości 100 zł. Ponadto, w motywach zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżący nie może przedkładać swoich zobowiązań cywilnoprawnych nad ewentualne koszty procesu, które to twierdzenie, jakkolwiek co do zasady słuszne, nie może być jednak przyjmowane bez zastrzeżeń (por. np. postanowienie NSA z 18 lutego 2011 r., II OZ 95/11, postanowienie NSA z 23 maja 2013 r., II FZ 271/13). Należy bowiem zwrócić w tym kontekście uwagę, że konieczne jest ponadto ustalenie, w jakim czasie skarżący podjął zobowiązania kredytowe, a w szczególności czy miało to miejsce w okresie, w którym mógł przewidywać zainicjowanie postępowania sądowego w sprawie. Trudno bowiem oczekiwać, aby obywatel przestał spłacać swoje zobowiązania ze względu na koszty publicznoprawne w sytuacji, gdy tych ostatnich nie mógł przewidzieć zaciągając zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym (por. postanowienie NSA z 4 czerwca 2009 r., II FZ 196/09). Zauważyć również trzeba, że wskazując na majątek skarżącego będący, jak twierdzi skarżący, przedmiotem postępowania o dział spadku, Sąd I instancji winien ustalić i wypowiedzieć się, czy aktualnie może on stanowić dla skarżącego źródło jakiegokolwiek dochodu. Na tle wymienionych okoliczności faktycznych zupełność oceny Sądu I instancji odnośnie kondycji finansowej skarżącego, w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., budzi uzasadnione wątpliwości. W związku z powyższymi wątpliwościami wskazane jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powinien dokonać analizy sytuacji materialnej skarżącego pod kątem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przy czym w motywach ponownie podjętego rozstrzygnięcia winien się wypowiedzieć zarówno w aspekcie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia pełnomocnika. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.