I SA/Gd 587/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 lutego 2013 r. ,nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Wierzyciel – Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. – wystawił na zobowiązaną spółkę z o.o. – "A" – zwaną dalej skarżącą – tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] (obejmujący należności pieniężne z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz PFRON za okres 01.09.2007 r. – 31.12.2007 r.), a następnie przekazał go wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji do organu egzekucyjnego - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...]. Na podstawie ww. tytuł wykonawczego organ egzekucyjny dokonał na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. DZ. U. z 2012 r. Poz. 1015 ze zm.) – zwanej dalej u.p.e.a.– zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tj. "B" (zawiadomieniem nr [...] z dnia [...]). W dniu 18.05.2011 r. odpis przedmiotowego zawiadomienia doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności (Bankowi), a jego odpis skarżącej (wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]). Bank uznał zajętą wierzytelność i pismem z dnia 18.05.2011 r. poinformował organ egzekucyjny, iż dokonał blokady rachunku firmowego. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] organ egzekucyjny uchylił dokonaną czynność egzekucyjną, tj. zajęcie prawa majątkowego stanowiące wierzytelność skarżącej z rachunku bankowego. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż w związku z wnioskiem wierzyciela z dnia 24 maja 2011 r. i 5 lipca 2011 r. postępowanie zostało zawieszone do dnia 31 sierpnia 2011 r. - postanowieniem nr [...] z dnia [...] oraz nr [...] z dnia [...]. W dniu 07.07.2011 r. skarżąca wniosła o zwolnienie blokady rachunków bankowych zajętych w postępowaniu egzekucyjnym. Wierzyciel pismem z dnia 27 lipca 2011 r. wyraził zgodę na zwolnienie zajętego prawa majątkowego. Skarżąca pismem z dnia 7 grudnia 2012 (wpływ do urzędu skarbowego w dniu 10.12.2012 r.) złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W treści pisma wskazała, iż na podstawie art. 64c § 7 ustawy wnosi o wydanie postanowienia w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] nr [...] (doręczonym skarżącej w dniu 04.01.2013 r.), działając na podstawie art. 64 § 1, § 6, § 9, § 10 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a., ustalił i obciążył skarżącą kosztami egzekucyjnymi w wysokości 595,67zł na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu tego postanowienia organ egzekucyjny wskazał w tabeli opłaty do ww. tytułu wykonawczego, tj. opłatę manipulacyjną (stosownie do art. 64 § 6 u.p.e.a.) w kwocie 99,33 zł i opłatę za zajęcie rachunku bankowego (stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) w kwocie 496,34 zł. Organ egzekucyjny stwierdził, iż odpis tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] doręczony został skarżącej wraz z zajęciem rachunku bankowego oraz zawiadomieniem nr [...] w dniu 18.05.2011 r. Wskazał też, że stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłata za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych wynosi 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Obowiązek uiszczenia tej opłaty (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.) powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia, co w niniejszej sprawie miało w dniu 18.05.2011 r. Następnie wskazał, że choć zajęcie wierzytelności dokonane zawiadomieniem o numerze [...] z dnia [...] zostało uchylone postanowieniem z dnia [...] o numerze [...], to jak wynika z art. 58 § 2 u.p.e.a. uchylenie dokonanej czynności nie powoduje umorzenia należnych kosztów egzekucyjnych. Pismem z dnia 10.01.2013 r. skarżąca wniosła zażalenie na ww. postanowienie z dnia [...], w którego uzasadnieniu podniosła, iż obciążenie jej opłatą manipulacyjną i opłatą egzekucyjną za zajęcie rachunku bankowego na podstawie art. 64 § 6 i 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest niezgodne z art. 2 Konstytucji RP poprzez nadmierne i nieuzasadnione ekonomicznie obciążenie skarżącej. Ponadto w ocenie skarżącej określenie i wyjaśnienie podstawy prawnej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów przewidzianych przepisami art. 124 § 1 i § 2, 107 § 3 oraz art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżąca wskazała, że opłata manipulacyjna w kwocie 99,33 zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 496,34 zł znacznie przekraczają wszelkie koszty, jakie wedle doświadczenia życiowego można wiązać z wysłaniem pisma dotyczącego zajęcia rachunku bankowego, a przez to są nieadekwatne do zakresu czynności podjętych przez organ egzekucyjny. Na poparcie stanowiska spółka powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie o sygnaturze akt SK4/10. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej [...] uznał podniesione zarzuty za niezasadne i postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...], którym ustalono i obciążono skarżącą jako zobowiązaną kosztami egzekucyjnymi w kwocie 595,67 zł. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...], skarżąca w dniu 26 marca 2013 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając mu: naruszenie przepisów art. 124 § 1 i § 2, art. 107 § 3 oraz art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego stosowanych w związku z przepisem art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wystarczającego uzasadnienia prawnego oraz faktycznego zaskarżonego postanowienia, naruszenia przepisów art. 64 § 8, art. 64e § 1 i § 4a u.p.e.a. poprzez obciążenie zobowiązanego opłatami egzekucyjnymi, mimo że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało umorzone, naruszenie przepisów art. 2 Konstytucji RP, a pośrednio art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez uznanie zasadności obciążenia skarżącego kosztami egzekucyjnymi, chociaż ich wysokość pozostaje nieadekwatna i nieproporcjonalna wobec celu, zakresu i kosztów czynności podjętych przez organ egzekucyjny. W uzasadnieniu skargi odnośnie do pierwszego z zarzutów podkreślono lakoniczność i ogólnikowość argumentacji Dyrektora Izby Skarbowej [...], co zdaniem skarżącej, przesądza o braku merytorycznego rozpoznania przez ten organ wszystkich zarzutów zażalenia, a w konsekwencji braku wymaganego rozstrzygnięcia całej sprawy. Przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2011 r., III SA/Wr 860/10, skarżąca stwierdziła, że treść przepisów art. 64e § 1 i § 4a u.p.e.a. pozwala wyprowadzić wniosek, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na skutek udzielenia przez wierzyciela ulgi zobowiązanemu - swoistej restrukturyzacji zobowiązania – pozbawia organ egzekucyjny prawa do żądania opłat egzekucyjnych od dotychczasowego zobowiązanego oraz do ich przymusowego ściągnięcia. Tym samym, w ocenie skarżącej, postępowanie toczące się przed organami obu instancji winno zostać umorzone. Następnie skarżąca odwołała się do treści uzasadnień dwóch wyroków Trybunału Konstytucyjnego, tj. wyroku z dnia 17 maja 2005 r., P 6/04 i wyroku z dnia 30 kwietnia 2012 r., SK 4/10, zapadłych na gruncie badania zgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Jak wskazała skarżąca, orzeczenia te cechuje walor ogólności i powszechności, odnoszący się do kosztów powstających we wszelkich postępowaniach egzekucyjnych, to jest postępowaniach, w których organ państwa, korzystając z przysługującego mu imperium, doprowadza do przymusowego wykonania określonego obowiązku. Zdaniem skarżącej zbliżony charakter opłaty egzekucyjnej w cywilnym (sądowym) postępowaniu egzekucyjnym z charakterem kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji w postaci opłat egzekucyjnych pozwala stwierdzić, że oba rodzaje kosztów są daninami publicznymi ponoszonymi przymusowo na rzecz państwowych organów egzekucyjnych. W konsekwencji należy uznać, że przepisy statuujące obowiązek ponoszenia obu rodzajów opłat mogą, a wręcz powinny być oceniane przy użyciu tych samych kryteriów, zwłaszcza jeżeli chodzi o ich zgodność z Konstytucją. Przenosząc rozważania Trybunału Konstytucyjnego na grunt niniejszej sprawy, skarżąca wskazała, że opłaty przewidziane przez przepisy art. 64 u.p.e.a. nie są powiązane co do zasady zarówno ze sposobem zakończenia egzekucji – brak jest zwłaszcza uregulowań wyłączających, względnie ograniczających, wysokość tych opłat w sytuacji dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela w toku egzekucji poprzez zapłatę – jak i z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ państwowy w związku z podjęciem określonych czynności. Z tych przyczyn, w ocenie skarżącej, regulacje u.p.e.a. dotyczące opłat egzekucyjnych obarczone są wadami, które w odniesieniu do opłaty egzekucyjnej wprost lub a contrario opisał Trybunał Konstytucyjny w przywołanych powyżej wyrokach. Opłaty te uregulowane są w sposób nieadekwatny do celu i zakresu czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a ich wysokość pozostaje nieproporcjonalna do realnych kosztów związanych z egzekucją. Ponadto nawet dobrowolna zapłata należności (wykonanie egzekwowanego obowiązku) w toku egzekucji nie niweczy prawa organu egzekucyjnego do obciążenia tymi opłatami zobowiązanego. Podobnie zatem jak opłata egzekucyjna w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, także opłaty egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają charakter swoistych dodatkowych sankcji (kar) finansowych. Dlatego, zwłaszcza w okolicznościach niniejszej sprawy, w której postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na uzyskanie przez zobowiązanego ulgi w spłacie egzekwowanego świadczenia, należy zakwestionować obarczenie go kosztami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a. - stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że zostało ono wydane bez naruszenia prawa. Stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty za dokonane czynności egzekucyjne wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu przez organ egzekucyjny w trybie egzekucji administracyjnej. Przepis art. 64c § 1 u.p.e.a. określający zasadę ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego nie ma jednak zastosowania w sytuacji określonej w, art. 64c § 3 u.p.e.a., tj. w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Zaś § 4 omawianego art. 64c u.p.e.a. stanowi, iż wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (z zastrzeżeniem przypadków przewidzianych w art. 64c § 4a-4c oraz art. 64e § 4a u.p.e.a., które nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie). Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność tej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków (por. R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Na przedmiotowe koszty egzekucyjne, zgodnie z art. 64c u.p.e.a., składają się opłata manipulacyjna oraz opłata za czynność egzekucyjną. Stosownie do treści art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Jednocześnie dyspozycja art. 64 § 10 u.p.e.a. wskazuje, iż obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Stosownie do przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia innych niż wymienione w punkcie 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Jednocześnie dyspozycja art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. wskazuje, iż obowiązek uiszczenia opłaty zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. W rozpatrywanej sprawie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] utrzymanym w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej [...] postanowieniem z dnia [...] określił wysokość powstałych kosztów egzekucyjnych w kwocie 595,67 zł i obciążył nimi skarżącą. Na przedmiotowe koszty złożyły się opłata manipulacyjna w kwocie 99,33 zł oraz opłata za czynność egzekucyjną zajęcia w kwocie 496,34 zł. W ocenie Sądu działanie organu egzekucyjnego było zgodne z wyżej przytoczonymi przepisami prawa, a zatem ocenić je trzeba jako zasadne. Pierwsza z ww. opłat, tj. manipulacyjna, naliczona została bowiem zgodnie art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym nie mniej jednak niż 1,40 zł w związku z art. 64 § 10 ww. u.p.e.a. określającym moment powstania obowiązku uiszczenia tej opłaty. Druga z wymienionych opłat, tj. za czynność egzekucyjną zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] naliczona została stosownie do brzmienia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. 5% kwoty egzekwowanej należności nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr w związku z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. określającym moment powstania obowiązku uiszczenia tej opłaty. Regulacje zawarte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak słusznie zauważył skarżący, nie wiążą co do zasady ww. opłat ze sposobem zakończenia egzekucji ani tym bardziej nie są uzależnione od rzeczywistych kosztów ponoszonych przez organ państwowy w związku z podjęciem określonych czynności. Powyższe regulacje muszą być stosowane przez organy egzekucyjne, które mają obowiązek działania zgodnego z obowiązującym prawem. Stąd, oceniając legalność działania tych organów, Sąd nie dopatrzył się w nich nieprawidłowości. Przywołane przez stronę skarżącą wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczą aktu prawnego, który miał zastosowanie w niniejszej sprawie i stanowił podstawę dla wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tych względów nie mogą mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Sąd nie dopatrzył się również zarzucanych w skardze naruszeń prawa proceduralnego, bowiem zaskarżone postanowienie zawierało wyczerpujące uzasadnienie zarówno faktyczne jak i prawne. Zatem spełniało wbrew twierdzeniom skarżącej, wymogi określone przepisem art. 124 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Fakt, iż skarżąca nie zgadza się z argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie świadczy ani o jego wadliwości, ani tym bardziej o jego brakach formalnych. W ocenie Sądu argumentacja ta była logiczna i przekonującą, a przede wszystkim zgodna z obowiązującym prawem. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.