I FZ 416/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia V. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Bk 199/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi V. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 4 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłego członka Zarządu L. T. G. Sp. z o.o. w likwidacji za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za niektóre miesiące 2007 r. i 2008 r., za odsetki za zwłokę od tych zaległości oraz koszty postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Bk 199/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi V. D. (dalej: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 4 marca 2013 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej jako byłego członka zarządu L. T. G. sp. z o.o. w likwidacji za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za niektóre miesiące 2007 r. i 2008 r., za odsetki za zwłokę od tych zaległości oraz koszty postępowanie egzekucyjnego. Przedstawiając stan sprawy sąd wskazał, że V. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i dwójką dzieci w wieku 5 i 13 lat. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód męża z tytułu umowy o pracę w wysokości 8.514,88 zł brutto miesięcznie. Wskazała, że w skład majątku rodziny wchodzi należące do męża mieszkanie o powierzchni 53,85 m². Na jego zakup zaciągnięty został kredyt hipoteczny na okres 26 lat. Dodała, że jest aktualnie bez pracy i nie ma zdolności kredytowej. Nie posiada także zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie referendarza sądowego z 13 czerwca 2013 r. do złożenia wyszczególnionych w nim oświadczeń i dokumentów. Postanowieniem z 17 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik podniósł, że na urzędowym formularzu skarżąca przedstawiła wszystkie dane dotyczące jej sytuacji majątkowej, w tym oświadczyła, że nie ma źródeł dochodu, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Zakwestionował potrzebę przedstawienia sytuacji majątkowej męża skarżącej. Z ostrożności procesowej przedstawił jednak dokumenty dotyczące A. D.: rachunek za czynsz, faktury za gaz, prąd i internet, harmonogram spłaty kredytu, polisę opieki medycznej, zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach, PIT-37 i PIT-38 za 2012 r. Wskazał, że miesięczne wydatki wynoszą około 3.250 zł (bez wyżywienia), a średni dochód męża skarżącej za okres marzec-maj 2013 r. to kwota 5.868 zł netto. Mąż skarżącej ponosi ponadto miesięcznie: opłaty za przedszkole syna (od 550 zł do 880 zł), koszty wyżywienia rodziny (od 500 do 1000 zł), koszty zakupu artykułów do higieny i środków czystości (ok. 100-300 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie daje w ocenie sądu podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznanie wniosku nie mogło ograniczyć się tylko do oceny stanu majątkowego skarżącej, która oświadczyła, że pozostaje bez pracy i nie ma żadnego majątku ruchomego i nieruchomości. Wobec wskazania przez wnioskodawczynię osoby męża jako utrzymującego rodzinę zasadne było zbadanie dochodów i wydatków rodziny przez pryzmat sytuacji majątkowej męża skarżącej, gdyż jego dochody i obciążenia wpływają na sytuację majątkową strony. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy od ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wywiodła, że w niniejszej sprawie brak jest podstawy prawnej do powoływania się na sytuację majątkową jej męża, gdyż nie jest on stroną postępowania. Zdaniem skarżącej sąd pierwszej instancji dokonał błędnych ustaleń co do jej zdolności kredytowej, gdyż nie posada ona dochodu ani żadnego majątku, a co za tym idzie nie ma możliwości kredytowych. Poza tym, w ocenie skarżącej, zagadnienie to powinno pozostawać poza polem zainteresowania sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż trudno oczekiwać, żeby skarżąca zaciągała pożyczkę/ kredyt na wpis sądowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Poddając ocenie sytuację materialną skarżącej, sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności jak i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. W tym celu kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a. sąd wezwał skarżącą do przedstawienia dodatkowych dokumentów. Następnie poddał wskazane we wniosku okoliczności i załączoną dokumentację wnikliwej i wyczerpującej analizie, szczegółowo wskazując, z jakich przyczyn nie przychyla się do wniosku skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z treścią rozstrzygnięcia nie dostrzegając błędnej subsumcji stanu faktycznego do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się ze skarżącą, że w niniejszej sprawie brak jest podstawy prawnej do powoływania się na sytuację majątkową męża skarżącej, gdyż nie jest on stroną postępowania. Pogląd ten jest błędny, gdyż sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy dokonuje analizy zdolności płatniczych skarżącej w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi. Aby dokonać pełnej analizy sąd ocenia możliwości finansowe wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Wynika to z faktu, że małżonkowie obowiązani są do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na ich indywidualną sytuację majątkową. Zatem wykazanie sytuacji majątkowej małżonka skarżącej, w szczególności w sytuacji, gdy została ona do tego wezwana, jest absolutnie niezbędne. Obowiązek ten znajduje swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i 27 k.r.o.). Na podstawie tych przepisów małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Ciąży na nich obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych). Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej, co jednak w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, gdyż skarżąca współtworzy z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Pozostawanie strony we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem wymusza tym samym ocenę jego sytuacji materialnej. Obowiązek wzajemnej pomocy ma pierwszeństwo przed dofinansowaniem z budżetu państwa, wiążącym się ze zwolnieniem z kosztów sądowych. Sąd mógł zatem wezwać skarżącą na mocy art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dokumentów źródłowych w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawczyni o prawo pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody. Sąd pierwszej instancji miał pełne prawo do oceny przedstawionych dokumentów i prawidłowo konkludował, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedłożone dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego skarżącej i jej stanu rodzinnego stanowiły wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że skarżąca jest w sanie uiścić wpis w wysokości 500 zł. W konsekwencji sąd nie znalazł żadnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować skarżącą, skoro może ona we własnym zakresie, z posiadanych środków, uiścić występujące w sprawie opłaty sądowe. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Z tych względów na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.