II SA/Po 758/13

Dnia 04 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 września 2013 roku sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 29 kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 25 marca 2013 roku Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę [...],- zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, III. zarządza zwrot uiszczonego przez skarżącą wpisu sądowego w kwocie [...],- zł (sto złotych), IV. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (powoływane dalej jako "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (powoływanego dalej jako "Prezydent") z dnia 25 marca 2013 r., nr [...] w sprawie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia 23 sierpnia 2012 r., nr [...] Prezydent, działając na podstawie art. 1a, art. 2 art. 9-12, art. 15, art. 18, art. 20, art. 25, art. 27 ust. 8-10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., obecnie tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. - zwanej dalej: "u.p.o.a") oraz § 2 i § 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 123, poz. 826 ze zm. - zwanego dalej: "rozporządzeniem z dnia 7 lipca 2010 r."), postanowił przyznać D.N. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na N.N. w kwocie 400 zł od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. (z tym że za ostatni miesiąc świadczenie przysługiwało N.N. jako osobie, która ukończyła 18 lat) oraz M.N. w kwocie 400 zł od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Dnia 9 marca 2013 r. D.N zawarła związek małżeński z P.K.. Decyzją z dnia 25 marca 2013 r. Prezydent, działając na podstawie art. 2 pkt 4- 5a, pkt 17, pkt 18, art. 9 ust. 2, ust. 3, ust. 4a, art. 12 ust. 2, art. 18 ust. 5, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 24 ust. 1, art. 25 u.p.o.a., art. 3 pkt 1- 2 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej: u.ś.r.) i § 2 rozporządzenia z dnia 7 lipca 2010 r., uchylił decyzję z dnia 23 sierpnia 2013 r., nr [...] ze skutkiem od dnia 1 kwietnia 2013 r. Jednocześnie odmówił od dnia 1 kwietnia 2013 r. wnioskodawczyni prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego na N.N. i M.N. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej: "K.p.a.") organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone dziale II, rozdziale 13 K.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. W myśl art. 24 ust. 1 u.p.o.a. "organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia " . Następnie Prezydent wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 2 u.p.o.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,00 zł. Z kolei art. 9 ust. 4a u.p.o.a. stanowi, iż "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Zgodnie z art. 2 pkt 18 u.p.o.a. uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane: a) zakończeniem urlopu wychowawczego, b) uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem renty przyznanej rolnikowi w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej oraz f) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Następnie organ podkreślił, że stosownie do art. 2 pkt 4 i 5 u.p.o.a. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie i dochodzie rodziny oznacza to dochód i dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.ś.r. dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z kolei w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 -4b). Zgodnie z art. 18 ust. 5 u.p.o.a., w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany". Przechodząc do okoliczności faktycznych sprawy Prezydent wskazał, że w dniu 21 marca 2013 r. D.K. (wcześniej N.) dostarczyła do siedziby organu dokumenty, z których wynika, że w dniu 9 marca 2013 r. wyszła ona za mąż za P.K.. Obecny mąż wnioskodawczyni jest zatrudniony w P. w K.. W dostarczonych dokumentach znajduje się zaświadczenie pracodawcy informujące o okresie zatrudnienia, od 1 marca 2012 r., oraz o otrzymanym wynagrodzeniu netto z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, tj.: z miesiąca kwietnia 2012 r. Mając na względzie powyższe dane Prezydent ponownie przeliczył dochód rodziny, który wyniósł 826,65 zł na osobę w rodzinie. Jako podstawę obliczenia przyjął kwotę jest 31622,31 zł (dochód rodziny uzyskany w 2011 r. na zasadach ogólnych ustalony na podstawie informacji PIT 11 za 2011 r.), od której następnie odjął 8348,87 zł (dochód utracony z tytułu utraty przez P.K. z dniem 12 października 2011 r. zatrudnienia w firmie C. Sp. z o.o. oraz utraty z dniem 31 grudnia 2011 r. zatrudnienia w P. na umowę zlecenie od 1 grudnia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r.). Uzyskaną kwotę organ podzielił na 12 miesięcy, co dało kwotę 1939,45 zł. Kwotę tę następnie powiększył o 1367,15 zł (dochód za miesiąc kwiecień 2012 r. uzyskany przez P.K. w związku z podjęciem od 1 marca 2012 r. zatrudnienia w P.). Uzyskana kwota w przeliczeniu na osobę wyniosła 826,65 zł. Przekroczyła zatem kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołanie od decyzji wniosła D.K.. Wskazała ona, że decyzja jest dla niej krzywdząca, niesprawiedliwa, a uzasadnienie jest niezgodne z rzeczywistością. Podkreśliła ona, że od 30 grudnia 2011 r. jest rozwiedziona. Od 1 maja 2012 r. pobiera alimenty na dwoje dzieci z funduszu alimentacyjnego, ponieważ były mąż nie pracuje i uchyla się od płacenia należnych zobowiązań. Następnie odwołująca się wyjaśniła, że od 9 marca 2013 r. wyszła ponownie za mąż. Jej obecny mąż od 29 października 2012 r. również jest po rozwodzie i płaci alimenty na dwoje swoich dzieci w wysokości 900 zł. Skarżąca zaznaczyła też, że organ doliczył do dochodów jej rodziny dochody osoby, która w latach, za które dochód rodziny został ustalony - nie był członkiem jej rodziny. Podniosła że jest to dla niej niezrozumiałe i nielogiczne. Dodała, że nie widzi też powodów, dla których nie odjęto od dochodu obecnego męża alimentów, jakie ten płaci na swoje dzieci. Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Kolegium wyjaśniło, że okres świadczeniowy biegnie od dnia 1 października 2012 r., wobec czego jako podstawę obliczenia dochodu rodziny należy zastosować przeciętny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym go poprzedzającym - a więc w roku 2011. W 2011 r. dochodem rodziny były dochody D.K. oraz P.K., po odliczeniu dochodu utraconego oraz po doliczeniu dochodu uzyskanego. Miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 826,65 zł i tym samym przekroczono kryterium dochodowe, uprawniające do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W skardze D.K. zarzuciła naruszenie art. 2 pkt. 5 u.p.o.a. w zw. z art. 3 pkt 2 i pkt 2a u.ś.r. poprzez uwzględnienie przy ustalaniu dochodu rodziny dochodu P.K. w sytuacji, gdy jest on ojcem matki dzieci od dnia 9 marca 2013 r., a nadto poprzez nieuwzględnienie faktu, że z mocy wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 listopada 2012 r. jest on zobowiązany do łożenia na rzecz swoich dzieci z pierwszego małżeństwa alimentów w kwocie 900 zł miesięcznie. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że definiując pojęcie dochodu rodziny ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 2 pkt 5 odwołuje się do znaczenia dochodu rodziny, o których mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Z kolei art. 3 pkt 2 u.ś.r. stanowi, że dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W okolicznościach sprawy badanym okresem jest rok 2011. Zdaniem skarżącej organ powinien zatem ustalić dochód rodziny rozumiany jako przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy tj. w roku 2011 (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W 2011 r. skarżąca pozostawała w 3-osobowej rodzinie. Jak wynika z przedłożonych w Urzędzie Miejskim w K. dokumentów w 2011 i 2012 r. P.K. nie był członkiem jej rodziny, a więc uzyskane przez niego wynagrodzenie nie może być uwzględniane jako dochód skarżącej rodziny. W związku z powyższym dochód wyliczony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest wyliczony błędnie. Skarżąca podniosła też, że wyliczając dochód rodziny organ powinien wziąć pod uwagę, że z mocy wyroku Sądu Okręgowego w K. na P.K. ciąży obowiązek alimentacyjny w wysokości 900 zł miesięcznie w stosunku do jego dzieci z poprzedniego małżeństwa, czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło. Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności dochód skarżącej znacznie się pomniejszy, czego efektem będzie nie przekroczenie kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest w pełni uzasadniona, bowiem zaskarżone decyzje naruszają zarówno prawo materialne jak i przepisy postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.o.a. organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie, między innymi, sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń. W niniejszej sprawie zmiana sytuacji rodzinnej i dochodowej niewątpliwe nastąpiła, ponieważ z chwilą zawarcia związku małżeńskiego przez D.N (obecnie K.) w dniu 9 marca 2013 r. jej rodzina stała się rodziną czteroosobową (przyjmując pojęcie "rodziny" w rozumieniu art. 2 pkt 12 u.p.o.a.). Organy obu instancji przyjęły, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego przez członka rodziny zachodzi konieczność zweryfikowania sytuacji dochodowej skarżącej niejako "na nowo", przy założeniu, że obecny małżonek P.K. jakoby był (w 2011 r.) i jest członkiem rodziny objętej postępowaniem, uzyskującym dochody. Organy ustaliły zatem, jaki dochód P.K. uzyskał w 2011 r. (rok poprzedzający okres świadczeniowy rozpoczynający się w 2012 r.), a następnie odjęły od niego utracony przez niego dochód na skutek utraty zatrudnienia oraz dodały dochód uzyskany w postaci uzyskania zatrudnienia w 2012 r. Powyższy sposób ustalenia dochodów rodziny w sytuacji faktycznej zaistniałej w niniejszej sprawie jest całkowicie nieprawidłowy. Jak już wyżej wskazano, art. 25 ust. 1 u.p.o.a. uprawnia organy do zmiany decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jeżeli zmieniła się "sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń". Z przepisem tym korespondują art. 9 ust. 4a i art. 18 ust. 5 u.p.o.a. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego". Z kolei według art. 18 ust. 5 u.p.o.a.: "w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany". Zawarcie związku małżeńskiego przez D.N (obecnie K.) wpłynęło na zmianę jej sytuacji rodzinnej i dochodowej (choć ta ostatnia kwestia wymaga jeszcze weryfikacji, zob. niżej). Zmiana sytuacji rodzinnej polega na tym, że od miesiąca marca 2013 r. rodzina skarżącej stała się rodziną czteroosobową. Zmiana sytuacji dochodowej przejawia się natomiast w tym, że dodatkowy członek rodziny (P.K.) to osoba uzyskująca dochód. Mamy tu zatem do czynienia ze specyficznym przypadkiem, w którym poprzez zawarcie związku małżeńskiego przez matkę uprawnionych dzieci (M. i N.) nastąpiło - z perspektywy rodziny będącej beneficjentem świadczenia - "uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (art. 2 pkt 18 lit. c u.p.o.a.). Wykładnia art. 2 pkt 18 u.p.o.a., zgodnie z którą "uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" ma miejsce w przypadku zawarcia związku małżeńskiego z osobą zatrudnioną jest uzasadniona zwłaszcza w świetle art. 24 ust. 1 u.p.o.a., w którym ustawodawca zestawia wspólnie zmianę sytuacji rodzinnej i dochodowej, traktując je wspólnie jako okoliczności wpływające na prawo do świadczeń. Mając na względzie powyższe należało zatem przyjąć, że w marcu 2013 r. w rodzinie D.K. nastąpiła zmiana osobowa (powiększenie rodziny o jedną osobę) i dochodowa (uzyskanie dochodu). W myśl art. 9 ust. 4a u.p.o.a. konieczne było zatem ustalenie, jaki dochód uzyskał P.K. w kwietniu 2013 r. Dochód ten należało potraktować jako "dochód uzyskany", który powiększył dochód wcześniej już ustalony dla trzyosobowej rodziny D.K. (wówczas N.) z 2011 r. Tak ustalona suma dochodu podlegała podziałowi na cztery osoby (wobec zmiany sytuacji rodzinnej - powiększenia rodziny). Sąd wskazuje, że ustalając dochód P.K. z kwietnia 2013 r. (czego dotychczas nie uczyniono) organ powinien stosować się do reguł określonych w art. 3 pkt 1 u.ś.r., co oznacza, że w ramach tego dochodu należy uwzględnić przychody określone w tym przepisie "po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Z wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 listopada 2012 r., [...] dołączonego do skargi wynika, że P.K. jest obowiązany do łożenia na rzecz swoich dzieci (z poprzedniego małżeństwa) kwotę 900 zł miesięcznie. Ta kwota powinna umniejszać jego dochód uzyskany na podstawie jego stosunku zatrudnienia. Mając na względzie powyższe, nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego oraz pominięcie okoliczności świadczenia przez P.K. alimentów na rzecz własnych dzieci stanowiło wystarczającą podstawę do uchylenia decyzji obu instancji. Natomiast uzupełniająco Sąd wskazuje, że decyzja Kolegium poważnie naruszała art. 7 i 77 K.p.a. Nie do pogodzenia ze standardami wynikającymi z tych przepisów jest działanie organu odwoławczego, który całkowicie lekceważy usprawiedliwione zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu. D.K. nie tylko polemizowała ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, wysuwając racjonalne argumenty na poparcie stawianych zarzutów (np., że w 2011 r. jej rodzina była trzyosobowa), ale także przedstawiła zasadnicze dla sprawy okoliczności faktyczne (jak to, że P.K. zobowiązany jest do świadczenia alimentów na własne dzieci na podstawie orzeczenia sądu). Tymczasem Kolegium w ogóle nie odniosło się do jej stanowiska ani nawet nie wzięło pod uwagę podnoszonych okoliczności. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a., a o kosztach postępowania na podstawie art. 200 P.p.s.a.