II FZ 1474/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1175/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 5 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zażalenie J. K. dotyczy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1175/13, w którym Sąd ten, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym poinformował, iż ma 64 lata i obecnie pozostaje bez pracy. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani samochodu. Jest zadłużony na łączną kwotę 57.300 zł z tytułu niespłaconej pożyczki, zaciągniętej na budowę pawilonu handlowo-usługowego. Jego dochód wynosi 700 zł miesięcznie, które otrzymuje tytułem odszkodowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika ponadto, że skarżący posiada niedokończony pawilon w budowie o powierzchni 88,80 m², pozostaje w związku małżeńskim. Żona uzyskuje emeryturę, którą przeznacza na własne utrzymanie, posiada też własny majątek osobisty, o którym mowa w art. 33 pkt 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Do wniosku skarżący dołączył wydruk z rachunku bankowego za okres od 1 marca do 2 lipca 2013 r., na którym odnotowane są prawie wyłącznie opłaty za prowadzenie rachunku. Zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2013 r. skarżący został wezwany do przedłożenia oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie ze skarżącym oraz o źródłach i wysokości ich dochodów, zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2012 r., dokumentu potwierdzającego wysokość odszkodowania stanowiącego dochód skarżącego, kopii decyzji ZUS z marca 2013 r. wykazującego wysokość emerytury żony skarżącego, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącego i jego rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania, wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez żonę skarżącego za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2013 r. oraz innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył wydruk z rachunku za okres od 1 kwietnia do 25 sierpnia 2013 r., z którego pobierane są opłaty za jego prowadzenie. Wyjaśnił, że żona nie wyraża zgody na podanie dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego, informacji o majątku osobistym ani innych danych dotyczących jej majątku odrębnego z pierwszego małżeństwa. Na potwierdzenie przedłożył jej oświadczenie w tym przedmiocie. Skarżący podkreślił również, że warunki materialne nie pozwalają mu ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący uchylił się od przedstawienia informacji żądanych od niego w wezwaniu z dnia 8 sierpnia 2013 r. Skarżący nie przedłożył nie tylko dokumentów dotyczących zarobków żony, co wyjaśnił odmową ich udostępnienie z jej strony oraz rozdzielnością majątkową, ale także nie przedłożył dokumentów, dotyczących jego własnej sytuacji finansowej, co było uzależnione tylko od woli skarżącego. Pomimo stosownego wezwania skarżący nie przedłożył oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie ze skarżącym, zeznania podatkowego za 2012 r., dokumentu potwierdzającego wysokość odszkodowania stanowiącego dochód skarżącego, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącego i jego rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania oraz innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Postawił zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu skarżący podał, że jest bezrobotny, ma 64 lata i nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Przedstawił kserokopię wyciągu z konta bankowego za okres od 13 czerwca 2013 r. do 13 października 2013 r., na którym odnotowane są niemal wyłącznie opłaty za prowadzenie rachunku. Skarżący poinformował, że jego żona ma bardzo niską emeryturę, która zgodnie z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi jej wyłączny dochód. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne i w związku z tym podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Artykuł 252 Ppsa stawia zaś wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodach oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wnioskodawca ma więc obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że strona nie dysponuje żadnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów związanych z jej uczestnictwem w sprawie sądowej. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 Ppsa strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem w postępowaniu, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania. Konstrukcja art. 255 Ppsa ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, twierdzenia skarżącego nie uzasadniają przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, poza wydrukiem z rachunku bankowego, nie dołączyła do zażalenia żadnych dokumentów, które należycie obrazowałyby jej sytuację majątkową. W szczególności nie przedstawiła dowodów ponoszenia opłat z tytułu utrzymania mieszkania, nie podała wysokości emerytury otrzymywanej przez żonę, nie przedłożyła zeznań podatkowych. Nie wiadomo więc jaki posiada faktycznie majątek. Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.